Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết về cơ chế tháo gỡ các vướng mắc đối với dự án BT chuyển tiếp, trong đó trọng tâm là phân loại hợp đồng và làm rõ thời điểm xác định giá đất thanh toán.
Dự thảo được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý thống nhất, minh bạch, qua đó xử lý dứt điểm những tồn tại lịch sử, đồng thời hạn chế nguy cơ thất thoát, lãng phí nguồn lực, đặc biệt là đất đai.
Theo Bộ Tài chính, điểm cốt lõi của dự thảo là phân nhóm cụ thể các dự án và hợp đồng BT để áp dụng phương án xử lý phù hợp, thay vì tiếp cận “cào bằng” như giai đoạn trước. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và nhà đầu tư, song vẫn giữ nguyên tắc không hợp thức hóa các sai phạm đã xảy ra.
Đối với các dự án BT đã ký hợp đồng đúng quy định pháp luật, dự thảo đề xuất tiếp tục triển khai và thực hiện thanh toán cho nhà đầu tư theo đúng nội dung hợp đồng đã ký kết. Đây được xem là nhóm ít rủi ro pháp lý nhất, cần sớm tháo gỡ để công trình hoàn thành và đưa vào sử dụng, tránh kéo dài gây lãng phí xã hội.
Với những hợp đồng BT còn tồn tại thiếu sót trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư, Bộ Tài chính đề nghị tiến hành rà soát, xử lý vi phạm hành chính (nếu có) đối với các tổ chức, cá nhân liên quan theo quy định pháp luật. Sau khi hoàn tất việc xử lý trách nhiệm, dự án mới được tiếp tục triển khai và thanh toán cho nhà đầu tư. Cách làm này nhằm tách bạch rõ ràng giữa xử lý sai phạm và xử lý dự án, tránh tình trạng vì vướng trách nhiệm mà dự án bị “đóng băng” vô thời hạn.
Trường hợp hợp đồng BT có một số nội dung chưa phù hợp nhưng vẫn có khả năng điều chỉnh, các bên được phép sửa đổi, bổ sung thông qua việc ký phụ lục hợp đồng. Điều kiện đặt ra là việc điều chỉnh không làm thay đổi các quyền và nghĩa vụ cơ bản đã được thỏa thuận, qua đó bảo đảm tính ổn định của hợp đồng và hạn chế phát sinh tranh chấp mới.
Một nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là cơ chế xử lý thanh toán bằng quỹ đất, đây là điểm nghẽn lớn nhất của các dự án BT trong thời gian qua. Dự thảo Nghị quyết đưa ra các phương án cụ thể cho từng trường hợp, bao gồm khi giá trị quỹ đất thanh toán lớn hơn hoặc nhỏ hơn giá trị công trình BT, nhằm bảo đảm nguyên tắc ngang giá, minh bạch và phù hợp với thực tiễn.
Đáng chú ý, Bộ Tài chính đề xuất thời điểm xác định giá đất của quỹ đất dùng để thanh toán theo hợp đồng BT là thời điểm Nhà nước ban hành quyết định giao đất hoặc cho thuê đất. Đây được coi là bước làm rõ quan trọng, nhằm chấm dứt tranh cãi kéo dài liên quan đến việc “chọn” thời điểm xác định giá đất, vốn là nguyên nhân chính dẫn tới khiếu nại, tố cáo và nguy cơ thất thoát ngân sách.
Trường hợp hợp đồng BT đã có quy định cụ thể về giá trị quỹ đất hoặc thời điểm xác định giá đất, dự thảo cho phép tiếp tục thực hiện theo đúng nội dung hợp đồng đã ký. Quy định này thể hiện nguyên tắc tôn trọng thỏa thuận hợp pháp, đồng thời tránh xáo trộn đối với những dự án đã có cơ sở pháp lý tương đối rõ ràng.
Đối với những hợp đồng BT có nội dung chưa phù hợp và không thể sửa đổi, bổ sung, dự thảo đề xuất chấm dứt hợp đồng trước thời hạn. Trong trường hợp lỗi thuộc về cơ quan Nhà nước, nhà đầu tư sẽ được thanh toán các chi phí hợp lý đã phát sinh. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm nguyên tắc công bằng, tránh đẩy rủi ro hoàn toàn về phía nhà đầu tư, đồng thời giữ uy tín của Nhà nước trong quan hệ hợp đồng.
Với các dự án đã ký hợp đồng BT nhưng chưa triển khai xây dựng, dự thảo cho phép xem xét tiếp tục thực hiện hoặc chấm dứt hợp đồng, trên cơ sở đánh giá cụ thể từng dự án và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và nhà đầu tư. Đây là nhóm dự án được cho là “nhạy cảm”, bởi việc tiếp tục hay dừng lại đều có thể phát sinh chi phí lớn nếu không có tiêu chí xử lý rõ ràng.
Trong trường hợp dự án BT phát sinh làm tăng tổng mức đầu tư, Bộ Tài chính đề xuất cho phép điều chỉnh báo cáo nghiên cứu khả thi mà không cần thực hiện thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư. Quy định này được đánh giá là tháo gỡ đáng kể về thủ tục, giúp dự án không bị kéo dài do phải quay lại các bước phê duyệt ban đầu.
Đối với các trường hợp nhà đầu tư đã ứng trước chi phí giải phóng mặt bằng cho quỹ đất đối ứng, phương án xử lý là Nhà nước bố trí ngân sách để hoàn trả. Điều này nhằm xử lý dứt điểm các khoản chi “treo” nhiều năm, vốn là nguyên nhân gây áp lực tài chính cho doanh nghiệp và phát sinh tranh chấp.
Dự thảo cũng cho phép áp dụng các quy định mới về hợp đồng BT theo Luật PPP để xử lý các vướng mắc phát sinh đối với các dự án BT chuyển tiếp. Việc “kéo” các chuẩn mực mới của Luật PPP vào xử lý các dự án cũ được kỳ vọng sẽ giúp đồng bộ khung pháp lý, hạn chế khoảng trống chính sách.
Theo số liệu tổng hợp từ báo cáo tình hình triển khai các dự án PPP của các địa phương giai đoạn 2023–2025, hiện có khoảng 160 dự án BT chuyển tiếp đang tiếp tục thực hiện và thường gặp phải 4 nhóm vướng mắc lớn, liên quan đến hợp đồng, thanh toán, quỹ đất đối ứng và thủ tục đầu tư. Đây là “khối di sản” lớn, nếu không xử lý triệt để sẽ tiếp tục gây lãng phí nguồn lực và cản trở quá trình đầu tư hạ tầng.
Bộ Tài chính cho biết, việc ban hành Nghị quyết nhằm xử lý dứt điểm những tồn tại kéo dài đối với các dự án BOT, BT hoạt động kém hiệu quả, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát, lãng phí lớn. Đồng thời, Nghị quyết sẽ tạo lập cơ chế pháp lý thống nhất, đồng bộ, minh bạch và hiệu quả để giải quyết các khó khăn trong quá trình thực hiện các dự án BT chuyển tiếp, trên nguyên tắc không hợp thức hóa các sai phạm đã xảy ra.
Theo kế hoạch, dự thảo Nghị quyết sẽ được trình Chính phủ xem xét, thông qua trong quý I/2026 và dự kiến có hiệu lực từ ngày ban hành đến hết ngày 28/2/2027. Nếu được thông qua đúng tiến độ, đây sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để “khơi thông” hàng loạt dự án BT đang ách tắc, sớm đưa công trình vào khai thác, sử dụng và hạn chế tình trạng lãng phí, thất thoát nguồn lực đất đai trong giai đoạn tới.
.jpg "Bảng giá đất mới: Nguy cơ tạo áp lực chi phí và làm chậm nguồn cung")
