Khơi thông nguồn lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Phạm Bắc Bình - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Đà Nẵng, cho rằng cần xóa bỏ khoảng cách giữa chính sách được ban hành và khả năng tiếp cận, thụ hưởng của doanh nghiệp.

- Qua quá trình đồng hành và kết nối, ông nhận thấy "sức khỏe" của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Đà Nẵng hiện nay ra sao? Những điểm nghẽn nào đang cản trở hoạt động và khả năng phát triển của nhóm doanh nghiệp này?

Theo tôi, bức tranh hoạt động của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn Đà Nẵng hiện nay có thể khái quát bằng ba từ: “Phục hồi, Chuyển động và Phân hóa”. Đà Nẵng đang có nhiều tín hiệu tích cực như GRDP 9 tháng năm 2026 tăng 10,31%; doanh thu dịch vụ lưu trú, ăn uống trong 10 tháng đạt khoảng 58.365 tỷ đồng, tăng 25,7%; tổng lượt khách do các cơ sở lưu trú phục vụ đạt hơn 17 triệu lượt, tăng 24,5%. Đây là những cơ hội rất lớn cho doanh nghiệp trong lĩnh vực du lịch, thương mại, vận tải, dịch vụ và các ngành phụ trợ.

Tuy nhiên, tăng trưởng của nền kinh tế chưa đồng nghĩa với việc tất cả doanh nghiệp đều có “sức khỏe” tốt. Qua tiếp xúc và nắm bắt tình hình cộng đồng hội viên, chúng tôi nhận thấy nhiều doanh nghiệp vẫn đang hoạt động trong trạng thái thận trọng, ưu tiên duy trì dòng tiền, giữ khách hàng, bảo toàn lao động hơn là mở rộng đầu tư.

Tôi cho rằng có 5 khó khăn nổi bật. Đầu tiên là vốn và dòng tiền, khả năng tiếp cận tín dụng còn khó, đặc biệt với doanh nghiệp thiếu tài sản bảo đảm, báo cáo tài chính chưa đủ chuẩn hoặc dự án còn vướng pháp lý.

Tiếp đến là thị trường và đơn hàng. Sức mua, sức cạnh tranh, chi phí đầu vào và yêu cầu của khách hàng ngày càng cao. Trong khi đó doanh nghiệp nhỏ thường yếu thế về quy mô và khả năng thương lượng.

Đồng thời, doanh nghiệp cũng gặp khó ở lĩnh vực đất đai và mặt bằng. Hiện nay chi phí thuê đất, nhà xưởng, kho bãi cao; quỹ đất sản xuất phù hợp và hạ tầng một số khu, cụm công nghiệp còn hạn chế.

Một khó khăn nữa đến từ nhân lực và quản trị. Doanh nghiệp hiện thiếu nhân sự quản lý chuyên nghiệp, nhân lực kỹ thuật và lao động có khả năng ứng dụng công nghệ mới.

Cuối cùng là chuyển đổi số và hội nhập. Nhiều doanh nghiệp chưa đủ nguồn lực để đầu tư công nghệ, đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn xanh và yêu cầu của các chuỗi cung ứng lớn.

Một dẫn chứng đáng chú ý là đến cuối tháng 9/2026, vốn huy động trên địa bàn đạt 424.500 tỷ đồng, tăng 10,27%, nhưng dư nợ tín dụng chỉ tăng 4,45%. Trong khi đó, tín dụng cả nước tăng 10,67%. Điều này cho thấy cần quan tâm hơn đến khả năng đưa vốn đến đúng doanh nghiệp có nhu cầu và đủ năng lực hấp thụ vốn.

- Trong bối cảnh nền kinh tế có nhiều biến động, để duy trì hoạt động và mở rộng quy mô, theo ông, doanh nghiệp nhỏ và vừa đang cần nhất những nguồn lực và điều kiện hỗ trợ nào?

Theo tôi, doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay cần nhất không chỉ là hỗ trợ tài chính mà là một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ, trong đó có 5 nguồn lực cốt lõi.

Thứ nhất, vốn phải phù hợp với quy mô và chu kỳ kinh doanh. Cần đa dạng hóa các hình thức tín dụng, cho vay dựa trên dòng tiền, hợp đồng đầu ra, đơn hàng, khoản phải thu; phát triển tín dụng chuỗi cung ứng và bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi nhưng thiếu tài sản thế chấp.

Thứ hai, mặt bằng sản xuất kinh doanh có chi phí hợp lý. Thành phố cần công khai quỹ đất, nhà xưởng, kho bãi, hạ tầng khu công nghiệp và cụm công nghiệp; tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ thuê hoặc sử dụng chung hạ tầng.

Thứ ba, thị trường đầu ra. Cần tăng cường kết nối doanh nghiệp Đà Nẵng với các tập đoàn lớn, doanh nghiệp FDI, hệ thống phân phối, các dự án đầu tư công và thị trường xuất khẩu.

Thứ tư, nhân lực chất lượng và năng lực quản trị. Doanh nghiệp cần được tiếp cận các chương trình đào tạo về quản trị tài chính, quản trị nhân sự, marketing, quản trị rủi ro và điều hành sản xuất.

Thứ năm, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Cần hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận phần mềm quản trị, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, thương mại điện tử, công nghệ tiết kiệm năng lượng và sản xuất xanh.

Tôi muốn nhấn mạnh một vấn đề, hỗ trợ doanh nghiệp không nên chỉ dừng ở việc tổ chức hội thảo hay phổ biến chính sách. Điều doanh nghiệp cần là được hỗ trợ đến tận khâu triển khai, có người hướng dẫn, có nguồn lực đồng hành và có kết quả đo lường cụ thể.

- Theo ông, đâu là những yếu tố mang tính quyết định giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, đổi mới công nghệ, cải thiện năng suất và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước cũng như quốc tế?

Tôi cho rằng có 4 yếu tố mang tính quyết định.

Một là, đổi mới tư duy quản trị. Doanh nghiệp cần chuyển từ quản trị dựa trên kinh nghiệm, phụ thuộc vào cá nhân chủ doanh nghiệp sang quản trị bằng quy trình, dữ liệu, kế hoạch tài chính và hệ thống kiểm soát nội bộ. Phải minh bạch tài chính, chuẩn hóa kế toán và xây dựng chiến lược phát triển dài hạn.

Hai là, ứng dụng công nghệ có trọng tâm. Không nhất thiết phải đầu tư công nghệ quá đắt tiền. Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ những việc thiết thực như phần mềm kế toán, quản trị bán hàng, quản trị khách hàng, quản lý kho, hóa đơn điện tử, AI hỗ trợ marketing và chăm sóc khách hàng.

Ba là, chuẩn hóa chất lượng và quy trình sản xuất. Muốn tham gia chuỗi cung ứng, doanh nghiệp phải đáp ứng tiêu chuẩn của đối tác về chất lượng, môi trường, lao động, truy xuất nguồn gốc và tiến độ giao hàng. Tùy ngành nghề, cần từng bước áp dụng ISO, HACCP, các tiêu chuẩn ESG và tiêu chuẩn chuyên ngành phù hợp.

Bốn là, tăng cường liên kết. Doanh nghiệp nhỏ không thể phát triển bền vững nếu hoạt động đơn lẻ. Cần hình thành các cụm liên kết ngành, liên kết giữa doanh nghiệp nhỏ với doanh nghiệp đầu tàu, doanh nghiệp FDI, trường đại học và viện nghiên cứu.

Tôi đặc biệt nhấn mạnh mô hình doanh nghiệp lớn dẫn dắt doanh nghiệp nhỏ tham gia chuỗi cung ứng. Đà Nẵng cần chuyển từ tư duy thu hút các dự án đầu tư đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp nội địa đủ năng lực cung cấp sản phẩm, dịch vụ cho các dự án lớn.

Đây cũng là cách để doanh nghiệp địa phương không chỉ hưởng lợi từ tăng trưởng đầu tư mà còn trực tiếp tham gia tạo ra giá trị gia tăng.

- Thời gian qua, đã có nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, ông đánh giá mức độ tiếp cận và hiệu quả thụ hưởng các chính sách này như thế nào?

Tôi đánh giá cao nỗ lực của Trung ương và thành phố trong việc ban hành các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp thời gian qua. Đặc biệt, Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết 198/2025/QH15 của Quốc hội đã thể hiện sự thay đổi rất rõ trong tư duy phát triển kinh tế tư nhân.

Tuy nhiên, từ thực tiễn cộng đồng doanh nghiệp Đà Nẵng, tôi cho rằng vẫn còn một khoảng cách giữa chính sách được ban hành và khả năng tiếp cận, thụ hưởng của doanh nghiệp.

Có ba nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng này bao gồm vấn đề thông tin chưa đến đúng đối tượng. Nhiều doanh nghiệp nhỏ không có bộ phận pháp chế, kế toán chuyên sâu nên khó nắm bắt đầy đủ chính sách và điều kiện áp dụng.

Tiếp đến là thủ tục còn phức tạp. Doanh nghiệp phải chuẩn bị nhiều hồ sơ, chứng minh điều kiện, trong khi năng lực nhân sự và thời gian có hạn.

Cùng với đó, chính sách hiện vẫn chưa sát nhu cầu. Có chương trình hỗ trợ được thiết kế theo tiêu chí hành chính, trong khi doanh nghiệp cần giải quyết những vấn đề rất cụ thể như vốn lưu động, mặt bằng, công nghệ, đơn hàng và nhân lực.

Thành phố đã có sự tham gia đồng hành của 21 doanh nghiệp công nghệ số với các giải pháp dùng thử, miễn phí hoặc ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây là hướng đi tốt, nhưng cần có cơ chế kết nối để doanh nghiệp thực sự sử dụng được các giải pháp đó.

Về chính sách thuế, Nghị định 20/2026/NĐ-CP hướng dẫn thực hiện cơ chế miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa đăng ký kinh doanh lần đầu, theo điều kiện quy định. Đây là chính sách thiết thực cần được phổ biến rộng rãi để doanh nghiệp đủ điều kiện chủ động thụ hưởng.

Theo tôi, hiệu quả chính sách phải được đo bằng số doanh nghiệp thực tế được hỗ trợ, số vốn tiếp cận được, số công nghệ được ứng dụng, số lao động được đào tạo và mức tăng năng suất, doanh thu của doanh nghiệp; không nên chỉ đánh giá bằng số lượng văn bản hay số hội nghị đã tổ chức.

- Từ góc độ đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, ông có những kiến nghị cụ thể nào để tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tháo gỡ khó khăn về vốn, đất đai, mặt bằng sản xuất và các điều kiện kinh doanh?

Từ góc độ đại diện cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, tôi kiến nghị thành phố tập trung vào 5 nhóm giải pháp có tính đột phá.

Thứ nhất, cải cách thủ tục hành chính theo hướng thực chất. Cần rà soát và cắt giảm các thủ tục chồng chéo trong đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường, phòng cháy chữa cháy và cấp phép kinh doanh. Mỗi thủ tục phải có một đầu mối chịu trách nhiệm, thời hạn xử lý cụ thể và công khai tiến độ để doanh nghiệp theo dõi.

Đặc biệt, cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý, kiểm soát sang tư duy phục vụ, đồng hành và hỗ trợ doanh nghiệp; hạn chế thanh tra, kiểm tra chồng chéo.

Thứ hai, khơi thông nguồn vốn tín dụng. Tôi đề nghị thành phố duy trì cơ chế đối thoại định kỳ giữa ngân hàng và doanh nghiệp, xây dựng cơ sở dữ liệu về nhu cầu vốn của doanh nghiệp, công khai các chương trình tín dụng ưu đãi và có cơ chế bảo lãnh tín dụng phù hợp.

Đặc biệt, cần nghiên cứu cơ chế cho vay dựa trên dòng tiền, hợp đồng kinh tế, đơn hàng và phương án kinh doanh thay vì quá phụ thuộc vào tài sản thế chấp.

Thứ ba, giải quyết bài toán đất đai và mặt bằng sản xuất. Đây là một trong những kiến nghị quan trọng nhất của cộng đồng doanh nghiệp.

Thành phố cần công khai quỹ đất sản xuất kinh doanh, quỹ nhà xưởng, kho bãi; đẩy nhanh đầu tư hạ tầng khu công nghiệp, cụm công nghiệp; có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ thuê đất, thuê nhà xưởng với thời hạn và chi phí phù hợp.

Nghị quyết 68-NQ/TW đã định hướng dành tối thiểu 20 ha hoặc 5% quỹ đất khu, cụm công nghiệp đã đầu tư hạ tầng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo thuê; đồng thời có chính sách giảm tối thiểu 30% tiền thuê lại đất trong 5 năm đầu cho các đối tượng đủ điều kiện. Tôi cho rằng thành phố cần cụ thể hóa và triển khai quyết liệt những cơ chế này.

Thứ tư, tạo điều kiện để doanh nghiệp địa phương tham gia các dự án lớn. Khi thành phố triển khai các dự án hạ tầng, khu công nghiệp, khu thương mại tự do, du lịch và logistics, cần có chương trình kết nối để doanh nghiệp địa phương tham gia cung ứng sản phẩm, dịch vụ, vật liệu, vận tải, xây dựng và các dịch vụ phụ trợ.

Không chỉ thu hút vốn đầu tư lớn mà phải tạo cơ hội để doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng phát triển từ những dự án đó.

Thứ năm, thiết lập cơ chế đối thoại và giám sát thực thi chính sách.

Tôi đề xuất thành phố tổ chức đối thoại chuyên đề ít nhất mỗi quý một lần giữa lãnh đạo thành phố, các sở ngành và cộng đồng doanh nghiệp. Các kiến nghị phải được phân loại, giao cơ quan xử lý, có thời hạn trả lời và công khai kết quả.

Tôi muốn nhấn mạnh, điều doanh nghiệp mong muốn nhất không phải là những cam kết hỗ trợ thật lớn, mà là một môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định, thủ tục nhanh chóng, chính sách nhất quán và sự công bằng trong tiếp cận các nguồn lực.

- Trân trọng cảm ơn ông!