Kiến tạo "đường ray" thể chế để phát huy nguồn lực khoa học công nghệ

Thông qua việc ban hành hàng loạt Nghị quyết mang tính đột phá và huy động nguồn vốn "khủng" từ cả ngân sách lẫn doanh nghiệp, vùng đất di sản đang kiến tạo một hành lang pháp lý thông thoáng và nguồn lực dồi dào. Đây chính là bệ phóng để tỉnh hiện thực hóa khát vọng phát triển xanh, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh trong kỷ nguyên số.

Hoàn thiện hành lang pháp lý là "Chìa khóa" mở cửa không gian phát triển mới

Trong dòng chảy của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Quảng Ninh xác định rằng, nếu không có một hành lang pháp lý thông thoáng và hiện đại, mọi ý tưởng sáng tạo sẽ khó có thể bám rễ vào thực tiễn. Nhận thức rõ điều đó, thời gian qua, Hội đồng nhân dân (HĐND) tỉnh đã liên tục ban hành các quyết sách mang tính bản lề, tháo gỡ những "nút thắt" về thủ tục và tạo niềm tin cho các nhà khoa học, doanh nghiệp.

Cụ thể, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của tỉnh đã bao phủ toàn diện các khía cạnh của hoạt động KHCN. Nghị quyết số 52/2025/NQ-HĐND và Nghị quyết số 55/2025/NQ-HĐND đã tạo ra sự chủ động tối đa cho các đơn vị trong việc mua sắm tài sản, hàng hóa dịch vụ phục vụ nhiệm vụ khoa học và ứng dụng công nghệ thông tin. Điều này giúp rút ngắn đáng kể thời gian từ phòng thí nghiệm ra thị trường, khắc phục tình trạng "công nghệ chờ cơ chế" vốn là rào cản từ nhiều năm nay.

Đặc biệt, chính sách về con người luôn được Quảng Ninh đặt ở vị trí trung tâm. Nghị quyết số 57/2025/NQ-HĐND về thu hút, hỗ trợ nhân lực KHCN, đổi mới sáng tạo giai đoạn 2025-2030 là một lời khẳng định mạnh mẽ về sự "trải thảm đỏ" đón nhân tài. Tỉnh không chỉ hỗ trợ về thu nhập mà còn tạo dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp trong hệ thống chính trị, giúp đội ngũ trí thức yên tâm cống hiến.

Song hành với các Nghị quyết của HĐND, UBND tỉnh đã cụ thể hóa bằng những chiến lược dài hơi và táo bạo. Đó là sự ra đời của Chiến lược dữ liệu, Chiến lược chuyển đổi số đến năm 2030 và đặc biệt là đề án xây dựng Khu kinh tế số và tri thức tự do Quảng Ninh – một mô hình chưa có tiền lệ, hứa hẹn sẽ là "vườn ươm" cho những công nghệ tương lai.

Điểm nhấn mang tính đột phá trong quản trị công là việc Quảng Ninh công bố danh mục 9 bài toán lớn về KHCN năm 2026. Thay vì nghiên cứu dàn trải, tỉnh đặt hàng trực tiếp các chuyên gia giải quyết những vấn đề "nóng" như: Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong điều hành công sở và xây dựng hệ thống văn bản hành chính thông minh. Tỉnh coi việc phát triển cửa khẩu thông minh Móng Cái - Đông Hưng để tối ưu hóa thương mại biên mậu. Đặc biệt, xây dựng hệ sinh thái du lịch thông minh và quản lý bền vững kinh tế biển, logistics.

Việc định vị rõ ràng các "bài toán" này giúp huy động đúng và trúng chất xám của xã hội, biến KHCN thành công cụ giải quyết trực tiếp các điểm nghẽn của nền kinh tế, thay vì chỉ là những đề tài lưu kho.

Khi "Vốn mồi" dẫn dắt dòng chảy tỷ đô

Tuy nhiên, để những 'đề tài đặt hàng' này không dừng lại trên mặt giấy mà thực sự trở thành những công trình hiện hữu, Quảng Ninh hiểu rằng cần một đòn bẩy tài chính đủ mạnh. Việc định vị rõ ràng các bài toán mục tiêu chính là cơ sở để tỉnh thực thi chiến lược 'lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư', biến ngân sách thành dòng vốn mồi khơi thông nguồn lực tỷ đô từ xã hội.

Nếu cơ chế chính sách là "đường ray" thì nguồn lực chính là "nhiên liệu" để con tàu đổi mới sáng tạo của Quảng Ninh tăng tốc. Quan điểm của tỉnh rất rõ ràng: Đầu tư cho KHCN là đầu tư cho tương lai. Tuy nhiên, ngân sách nhà nước không làm thay tất cả mà đóng vai trò là "vốn mồi", tạo lực hút để dẫn dắt các nguồn lực khổng lồ từ khu vực tư nhân và doanh nghiệp.

Số liệu thống kê đã minh chứng cho sự ưu tiên đặc biệt này. Quảng Ninh hiện là một trong những địa phương có tỷ lệ chi ngân sách cho KHCN và chuyển đổi số cao nhất cả nước. Năm 2025, tỉnh đã chi 844 tỷ đồng (chiếm 2,86% tổng chi ngân sách). Bước sang năm 2026, con số này dự kiến tăng vọt lên 1.186 tỷ đồng, tương đương 2,96% tổng chi ngân sách địa phương. Sự gia tăng này không chỉ nằm ở con số tuyệt đối mà còn ở chất lượng chi tiêu, khi phần lớn nguồn vốn được tập trung cho hạ tầng số và dữ liệu dùng chung.

Tuy nhiên, "cú hích" thực sự lại đến từ khối doanh nghiệp. Quảng Ninh đã thành công trong việc khơi dậy tinh thần tự chủ công nghệ của các đơn vị trên địa bàn. Đi đầu là Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) với con số đầu tư ấn tượng: hơn 1.206 tỷ đồng cho đề án chuyển đổi số. Đây là minh chứng cho việc một ngành công nghiệp truyền thống hoàn toàn có thể "lột xác" nhờ công nghệ.

Làn sóng FDI vào Quảng Ninh cũng đang chuyển dịch mạnh mẽ sang hàm lượng chất xám cao. Việc thu hút các "ông lớn" như Foxconn, Jinko Solar, Lite-On hay Gokin Solar với tổng vốn đầu tư hơn 2,01 tỷ USD (khoảng 52.000 tỷ đồng) đã biến Quảng Ninh thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Các dự án này không chỉ mang theo vốn mà còn mang theo công nghệ quản trị hiện đại, tạo ra hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ và thúc đẩy doanh nghiệp nội địa cùng phát triển.

Một điểm sáng khác trong huy động nguồn lực là sự chủ động của các doanh nghiệp trong việc thiết lập "Quỹ phát triển KHCN". Đến nay, tổng kinh phí của các quỹ này đã chạm mốc gần 1.000 tỷ đồng. Trong đó, khối doanh nghiệp thuộc TKV trích lập trên 850 tỷ đồng, các đơn vị như Viglacera, Dược Quảng Ninh hay Công ty Chế tạo ô tô Cẩm Phả cũng dành hàng chục tỷ đồng mỗi năm cho nghiên cứu.

Trong tương lai gần, Quảng Ninh đang nghiên cứu các cơ chế đột phá hơn nữa như mô hình hợp tác công - tư (PPP) trong lĩnh vực KHCN, hình thành các Quỹ đầu tư mạo hiểm và cơ chế đặc thù cho Khu kinh tế Vân Đồn. Những bước đi này được kỳ vọng sẽ tạo ra một "Silicon Valley" thu nhỏ tại vùng Đông Bắc, nơi trí tuệ trở thành loại tài nguyên quý giá nhất, thay thế cho các loại khoáng sản hữu hạn.

Chia sẻ về chiến lược của địa phương, ông Bruno Jaspaert - Tổng Giám đốc Tổ hợp KCN DEEP C, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) nhận định: "Quảng Ninh đang đi đúng hướng khi không chỉ dừng lại ở việc trải thảm đỏ mời gọi đầu tư, mà đã chủ động kiến tạo một hệ sinh thái dựa trên nền tảng quản trị thông minh và hạ tầng xanh."

Theo ông Bruno, việc tỉnh định vị rõ các "bài toán" KHCN và đẩy mạnh chuyển đổi số chính là yếu tố then chốt để thu hút các nhà đầu tư chất lượng cao từ châu Âu – những đơn vị vốn đặt tiêu chuẩn rất khắt khe về ESG và phát triển bền vững. Ông nhấn mạnh rằng, cách tiếp cận dùng ngân sách làm "vốn mồi" để khơi thông nguồn lực tư nhân là mô hình rất hiện đại, giúp doanh nghiệp cảm thấy an tâm và tin tưởng vào cam kết đồng hành của chính quyền. Điều này biến Quảng Ninh trở thành thỏi nam châm thu hút các dự án công nghệ cao, tạo ra chuỗi giá trị bền vững thay vì chỉ khai thác các lợi thế sẵn có về tài nguyên hay nhân công giá rẻ.

Với tư duy đột phá, hành động quyết liệt và sự đồng thuận giữa chính quyền - doanh nghiệp - nhà khoa học, Quảng Ninh đang từng bước hiện thực hóa khát vọng trở thành tỉnh kiểu mẫu, giàu đẹp, văn minh, hiện đại, nơi khoa học công nghệ thực sự là "chìa khóa" vạn năng mở ra cánh cửa của sự thịnh vượng bền vững.