Công nghiệp văn hóa tại Thành phố đầu tàu vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, đã hình thành từ lâu nhưng vẫn thiếu hệ thống quy định đủ đồng bộ để tạo dựng hệ sinh thái phát triển.
Theo đó, doanh nghiệp khi đầu tư thường phải cân nhắc rủi ro và thời gian thu hồi vốn, trong khi sản phẩm văn hóa không chỉ tạo doanh thu mà còn góp phần bảo tồn di sản, bản sắc và bảo đảm quyền sáng tạo, quyền sở hữu trí tuệ, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh Trần Thế Thuận phát biểu tại hội thảo khoa học “Phát triển văn hóa, thể thao trong đô thị: Từ cơ chế, chính sách của Luật Phát triển đô thị và dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đến thực tiễn các địa phương”.
Sự kiện do Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM (Sở VH-TT TP HCM) phối hợp Vụ Pháp chế (Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch) tổ chức, với sự tham gia của các nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp đầu tư thể thao, văn hóa, du lịch...
Phát biểu đề dẫn tại hội thảo, Phó Giám đốc Sở VH-TT TPH CM Lê Văn Thái nhấn mạnh, văn hóa và thể thao giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao đời sống tinh thần của người dân. Đối với các đô thị hiện đại, đây không chỉ là những lĩnh vực đáp ứng nhu cầu hưởng thụ, sáng tạo của người dân mà còn góp phần nâng cao sức hấp dẫn, năng lực cạnh tranh và khẳng định bản sắc riêng của đô thị.
Theo ông Lê Văn Thái, TP Hồ Chí Minh hiện có quy mô dân số hơn 14 triệu người. Kinh tế văn hóa đang từng bước khẳng định vai trò trong cơ cấu kinh tế thành phố. Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực văn hóa chiếm gần 7,74% tổng số doanh nghiệp, đóng góp khoảng 5,7% GRDP. Thành phố đặt mục tiêu nâng tỷ trọng đóng góp này lên 7-7,2% vào năm 2030.
Tuy nhiên, sự phát triển của kinh tế văn hóa chưa đi cùng với tốc độ đầu tư không gian và hạ tầng phục vụ. Hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở còn thiếu hụt, tỷ lệ phường, xã có thiết chế đạt chuẩn còn thấp so với mục tiêu chung. Trong khi đó, quỹ đất công tại các đô thị ngày càng hạn hẹp, gây khó khăn cho việc bố trí các không gian sinh hoạt văn hóa, thể thao phục vụ cộng đồng.
Một trong những nguyên nhân quan trọng là sự thiếu đồng bộ giữa quy hoạch hạ tầng đô thị với cơ chế phát triển hệ sinh thái văn hóa, thể thao. Vì vậy, việc Luật Phát triển đô thị (Luật số 18/2026/QH16) có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 và quá trình xây dựng Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa được kỳ vọng sẽ tạo thêm cơ sở pháp lý, mở ra cơ hội tháo gỡ những điểm nghẽn hiện nay. Tuy nhiên, hai khuôn khổ pháp lý cũng đặt ra yêu cầu phải rà soát, làm rõ những nội dung giao thoa, khoảng trống và khác biệt về thẩm quyền để bảo đảm tính thống nhất, khả thi khi triển khai tại các địa phương.
Tại hội thảo, các đại biểu cho rằng cần nghiên cứu cách tiếp cận linh hoạt hơn trong quy hoạch không gian văn hóa, thể thao. Thay vì chỉ quan tâm đến diện tích đất dành riêng cho từng công trình, cần tính đến diện tích sàn, không gian ngầm, tầng mái, tầng đế và khả năng sử dụng tích hợp các công trình công cộng như trường học, nhà ga, quảng trường, khu vực gầm cầu.
Việc khai thác hiệu quả tài sản công, xây dựng cơ chế hợp tác công - tư (PPP), chính sách ưu đãi đầu tư và huy động nguồn lực xã hội cũng là những vấn đề cần được quan tâm để tạo điều kiện phát triển các công trình văn hóa, thể thao.
Ở góc độ chuyên gia, TS Nguyễn Thị Hậu, Tổng Thư ký Hội Khoa học lịch sử TP HCM cho biết, thành phố sở hữu hệ thống di sản đô thị đa dạng phân bố trên 3 tuyến không gian: trục lịch sử Sài Gòn - Chợ Lớn; di sản công nghiệp - cảng thị ven sông ở Bến Nghé, Bình Đông, Ba Son; cảnh quan sông nước, sinh thái Cần Giờ, Củ Chi. Theo đó, di sản đô thị Sài Gòn - TP HCM có thể trở thành nền tảng quan trọng cho phát triển văn hóa đô thị và công nghiệp văn hóa, nhưng tiềm năng này không tự chuyển thành kết quả. "Việc khai thác di sản phải đảm bảo tính minh bạch về quyền sở hữu trí tuệ, chia sẻ lợi ích hài hòa...", TS Nguyễn Thị Hậu nhấn mạnh.
Phát biểu tại hội thảo, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM Trần Thế Thuận cho biết, từ những vấn đề được nêu ra qua các tham luận, ý kiến từ nhiều chuyên gia cần được quan tâm tháo gỡ. Sở VH-TT TP HCM xác định 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.
Trước hết, Sở sẽ tiếp thu các ý kiến để đẩy nhanh việc tham mưu HĐND và UBND thành phố ban hành cơ chế, chính sách triển khai Luật Phát triển đô thị; nghiên cứu cơ chế quản lý, vận hành và ưu đãi đối với các trung tâm, cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa. Thành phố cũng tính đến việc khai thác hiệu quả các tài sản công chưa được sử dụng, đồng thời đổi mới phương thức đặt hàng, đấu thầu trong sáng tạo và phổ biến tác phẩm văn học, nghệ thuật.
Nhóm nhiệm vụ thứ hai là tái cấu trúc hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở theo mô hình phân tầng, phù hợp với tổ chức chính quyền cấp xã. Việc tổ chức lại các thiết chế được đặt ra nhằm nâng cao hiệu quả vận hành, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, sáng tạo và thụ hưởng văn hóa của người dân tại từng địa bàn.
Đối với việc kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số, ông Thuận cho biết TP HCM định hướng quy hoạch các cụm văn hóa trọng điểm, xây dựng bản đồ không gian văn hóa thành phố, nghiên cứu hình thành công viên điện ảnh, trung tâm âm nhạc và sự kiện quốc tế. Thành phố cũng đặt ra các ý tưởng tổ chức giải thưởng sáng tạo công nghiệp văn hóa, lễ hội ánh sáng và tuần lễ công nghiệp văn hóa thường niên.
Ông Trần Thế Thuận đề xuất thí điểm hợp tác công - tư trong quản trị nhà hát, bảo tàng, trung tâm thể thao; xây dựng sàn giao dịch bản quyền, tác phẩm nghệ thuật và ứng dụng trò chơi hóa lịch sử trong du lịch trải nghiệm, song phải gắn khai thác với bảo tồn di sản, tránh thương mại hóa làm mất bản sắc. Thành phố cũng cần chú trọng đào tạo, trọng dụng nhân tài văn hóa, thể thao ở cả lực lượng trẻ, người đang hoạt động và những cá nhân có nhiều đóng góp.
Ông kiến nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chọn lọc các đề xuất để bổ sung vào dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa; Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM sẵn sàng phối hợp cung cấp dữ liệu, phản biện chính sách.
