Sở hữu kho tàng di sản văn hóa phong phú, đa dạng, tỉnh Lào Cai đã và đang tập trung nguồn lực bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa, gắn các hoạt động văn hóa với phát triển du lịch và cải thiện sinh kế cho người dân.
Triển khai Dự án 6 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tỉnh Lào Cai đã chú trọng… đưa các hoạt động bảo tồn về cộng đồng, phát huy vai trò của nghệ nhân, người có uy tín và các đội văn nghệ quần chúng; đồng thời kết hợp bảo tồn di sản với xây dựng đời sống văn hóa, phát triển du lịch.

Một trong những kết quả nổi bật của Dự án 6 là hỗ trợ duy trì các thiết chế, mô hình sinh hoạt văn hóa truyền thống ngay tại thôn, bản. Đến hết năm 2025, toàn tỉnh đã hỗ trợ 54 đội văn nghệ truyền thống, 25 câu lạc bộ sinh hoạt văn hóa dân gian. Đây là lực lượng nòng cốt trong tổ chức các hoạt động văn hóa tại cơ sở, góp phần duy trì việc thực hành, trao truyền dân ca, dân vũ, nhạc cụ, nghề thủ công và các phong tục, tập quán tốt đẹp.
Việc hỗ trợ các đội văn nghệ, câu lạc bộ không chỉ tạo điều kiện để người dân có thêm không gian sinh hoạt văn hóa mà còn góp phần khắc phục tình trạng một số loại hình nghệ thuật dân gian ít được thực hành trong đời sống thường ngày. Thông qua các buổi sinh hoạt, biểu diễn và truyền dạy, nhiều giá trị văn hóa có thêm cơ hội tiếp cận thế hệ trẻ, tạo sự tiếp nối giữa các thế hệ trong cộng đồng.
Cùng với đó, tỉnh quan tâm phát huy vai trò của đội ngũ nghệ nhân trong bảo tồn di sản. Lào Cai hiện có 97 nghệ nhân tham gia thực hành, truyền dạy và bảo tồn di sản, gồm 2 Nghệ nhân Nhân dân, 34 Nghệ nhân Ưu tú, 45 nghệ nhân cấp tỉnh và 16 nghệ nhân dân gian. Ngoài ra, hàng trăm nghệ nhân và người có uy tín khác đang tích cực tham gia gìn giữ văn hóa truyền thống tại cộng đồng. Đây là nguồn lực quan trọng để bảo tồn những tri thức, kỹ năng và giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Sau hợp nhất, không gian văn hóa của tỉnh được mở rộng, với 4 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và 56 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sự đa dạng về di sản tạo điều kiện để tỉnh Lào Cai phát triển các hoạt động bảo tồn có quy mô, chiều sâu hơn, đồng thời tăng khả năng kết nối, quảng bá những giá trị văn hóa đặc trưng của từng vùng, từng dân tộc.
Không dừng lại ở việc duy trì các hoạt động văn hóa truyền thống, Dự án còn góp phần hình thành những sản phẩm du lịch dựa trên bản sắc văn hóa địa phương. Tỉnh đã hỗ trợ đầu tư 9 điểm đến du lịch tiêu biểu tại các thôn, bản, tạo điều kiện để người dân khai thác giá trị cảnh quan, kiến trúc, phong tục, tập quán và các hoạt động văn hóa đặc sắc phục vụ du khách.
Nhiều lễ hội dân gian, hoạt động trình diễn nghệ thuật truyền thống, nghề thủ công và sản phẩm văn hóa bản địa được duy trì, quảng bá. Các nghề đan lát, thêu dệt thổ cẩm, chế biến ẩm thực truyền thống cùng những hoạt động trải nghiệm văn hóa góp phần làm phong phú sản phẩm du lịch, tạo thêm sức hấp dẫn cho các điểm đến.
Đặc biệt, các hoạt động của Dự án 6 đã mở rộng cơ hội để di sản được thực hành thường xuyên hơn, gắn với nhu cầu sinh hoạt của cộng đồng và hoạt động du lịch. Người dân không chỉ tham gia biểu diễn, giới thiệu văn hóa mà còn có thể phát triển dịch vụ lưu trú, ăn uống, hướng dẫn trải nghiệm, bán sản phẩm thủ công và đặc sản địa phương. Các hoạt động này đã góp phần thúc đẩy ngành du lịch Lào Cai phát triển. Trong 10 tháng năm 2026, Lào Cai đón trên 10 triệu lượt khách, trong đó có trên 1,5 triệu lượt khách quốc tế; tổng thu từ khách du lịch ước đạt 45.150 tỷ đồng.
Một hướng triển khai quan trọng khác là ứng dụng chuyển đổi số trong bảo tồn, quảng bá và phát huy giá trị di sản. Theo kế hoạch giai đoạn 2026 - 2027, tỉnh Lào Cai phấn đấu số hóa ít nhất 30% tài nguyên du lịch đủ điều kiện; 90% khu, điểm du lịch trọng điểm ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý, vận hành; tối thiểu 50% cơ sở kinh doanh du lịch sử dụng nền tảng số.

Đến nay, 3 bảo vật quốc gia trên địa bàn tỉnh đã được số hóa. Thời gian tới, tỉnh tiếp tục rà soát, hệ thống hóa dữ liệu di sản, ưu tiên những loại hình có nguy cơ mai một như dân ca, dân vũ, nghi lễ truyền thống, nghề thủ công và tri thức dân gian do nghệ nhân nắm giữ. Các di sản tiêu biểu như Xòe Thái, Khèn Mông, Lễ cấp sắc của người Dao được định hướng số hóa bằng hình ảnh chất lượng cao và mô hình 3D.
Cùng với việc số hóa tư liệu, tỉnh đặt mục tiêu xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu di sản, trong đó cập nhật thông tin về 4 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và 56 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối phục vụ công tác quản lý, nghiên cứu, bảo tồn và quảng bá.
Việc tích hợp thông tin di sản, lễ hội, sản phẩm OCOP, cơ sở lưu trú và dịch vụ lữ hành trên bản đồ số, cổng thông tin du lịch của tỉnh, kết nối với phần mềm du lịch thông minh Lào Cai Tour sẽ mở rộng khả năng tiếp cận của du khách. Đồng thời, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng tăng cường tập huấn kỹ năng số cho nghệ nhân, thanh niên, phụ nữ và các hộ kinh doanh du lịch cộng đồng, giúp người dân chủ động quảng bá sản phẩm, tiếp cận thị trường và nâng cao hiệu quả kinh doanh.
Trong giai đoạn tiếp theo, việc triển khai Dự án 6 tập trung vào nâng cao chất lượng bảo tồn, phát huy giá trị di sản và bảo đảm lợi ích thiết thực cho cộng đồng. Trước mắt, tỉnh tiếp tục rà soát những di sản có nguy cơ mai một, nhận diện nghệ nhân, người am hiểu văn hóa truyền thống để xây dựng kế hoạch bảo tồn, truyền dạy phù hợp. Tỉnh cũng tiếp tục thúc đẩy liên kết các tuyến du lịch văn hóa, kết nối Sa Pa, Bắc Hà, Nghĩa Đô, Nghĩa Lộ, Tú Lệ, Mù Cang Chải, hồ Thác Bà và những điểm đến đặc trưng. Việc liên kết giữa các địa phương, doanh nghiệp lữ hành và cộng đồng sẽ góp phần đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng thị trường, kéo dài thời gian lưu trú và tăng khả năng tiêu thụ sản phẩm địa phương.
Đồng thời, tỉnh cũng huy động mọi nguồn lực cho công tác bảo tồn di sản, truyền dạy văn hóa và nâng cao năng lực cộng đồng; khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư phát triển sản phẩm, dịch vụ du lịch gắn với bản sắc địa phương.
Sau hợp nhất, Lào Cai có không gian phát triển rộng hơn, nguồn tài nguyên văn hóa phong phú hơn, tạo điều kiện để phát huy lợi thế của từng vùng, từng dân tộc. Những kết quả từ Dự án 6 là nền tảng quan trọng để tỉnh tiếp tục bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời mở rộng cơ hội phát triển du lịch, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số.