Cuộc đua tiền số giữa Mỹ và Trung Quốc đang phân hóa rõ nét khi Washington còn nhiều tranh cãi về stablecoin, còn Bắc Kinh theo đuổi mô hình e-CNY riêng biệt.
Xung đột chính sách tại Mỹ
Cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc trong lĩnh vực tiền kỹ thuật số đang bước vào giai đoạn phức tạp hơn khi tranh luận về stablecoin tại Washington vẫn chưa có tiến triển mới, trong khi Bắc Kinh đang âm thầm thúc đẩy mô hình đồng Nhân dân tệ điện tử (e-CNY) theo hướng hoàn toàn khác biệt.
Điểm nghẽn lớn nhất của Mỹ hiện nay không chỉ là công nghệ, mà nằm ở xung đột lợi ích giữa hệ thống tài chính truyền thống và tài chính phi tập trung. Tại Mỹ, các doanh nghiệp tiền điện tử đang gia tăng sức ép lên Quốc hội nhằm sớm thông qua Đạo luật Minh bạch (Clarity Act), trong đó cho phép các nhà phát hành stablecoin trả lãi cho người nắm giữ. Tuy nhiên, chính đề xuất này lại vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ hệ thống ngân hàng, vốn lo ngại dòng tiền gửi sẽ bị rút khỏi hệ thống, làm suy giảm khả năng cung cấp tín dụng cho nền kinh tế thực.
Ông Andrew Fei tại hãng luật King & Wood Mallesons bình luận bản chất vấn đề không chỉ nằm ở stablecoin mà là một cuộc đối đầu lớn hơn giữa tài chính truyền thống và tài chính phi tập trung, đặc biệt đặt tương lai của ngành ngân hàng vào tình thế bị đe dọa.
Còn theo quan điểm của ông Winston Ma, Giám đốc điều hành Diễn đàn Quỹ Đầu tư Công Toàn cầu tại Trường Đại học New York, cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung trong tài sản số là gay gắt nhưng hoàn toàn bất đối xứng. “Ở giai đoạn này, Bắc Kinh đang cố tình lựa chọn một mô hình tiền điện tử khác với Mỹ, khi đặt đồng e-CNY do chính phủ phát hành làm trung tâm, trong khi Mỹ lại để các stablecoin tư nhân dẫn dắt”.
Thực tế, sự khác biệt chiến lược này đang khiến tiến trình lập pháp tại Mỹ bị kéo dài. Dù Hạ viện đã thông qua Clarity Act từ tháng 7 năm ngoái, nhưng dự luật vẫn chưa được Thượng viện xem xét. Chuyên gia cao cấp tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson - Martin Chorzempa nhận xét: Nguyên nhân chính là sự dè dặt của các nhà quản lý, bởi không một quan chức nào muốn chịu trách nhiệm cho dòng tiền khổng lồ chảy ra khỏi hệ thống ngân hàng, điều có thể gây tổn hại đến nền kinh tế Mỹ vốn đang phải đối mặt với nhiều bất ổn từ bên ngoài.
Tuy vậy, áp lực cạnh tranh từ Trung Quốc đang được sử dụng như một lập luận để thúc đẩy cải cách. Brian Armstrong, CEO sàn giao dịch Coinbase cảnh báo rằng tiền điện tử đã trở thành một vấn đề cạnh tranh toàn cầu. Quan điểm này cũng được củng cố bởi chính quyền Tổng thống Donald Trump, khi nhấn mạnh tham vọng đưa Mỹ trở thành “thủ đô tiền điện tử của thế giới”.
Trong một phát biểu gần đây, ông Trump cho rằng việc chậm trễ thông qua khung pháp lý có thể khiến Mỹ đánh mất lợi thế. “Chúng ta sẽ không cho phép các ngân hàng làm suy yếu chương trình tiền điện tử mạnh mẽ của mình, nếu không, lợi ích đó sẽ rơi vào tay Trung Quốc và các quốc gia khác.
Đáng chú ý, Nhà Trắng còn so sánh cuộc đua tiền số với cuộc cạnh tranh công nghệ 5G trước đây. Một số chuyên gia về tài sản số dẫn lại trường hợp của Huawei để nhấn mạnh quan điểm nếu Mỹ không dẫn đầu, các quốc gia khác sẽ nhanh chóng lấp đầy khoảng trống.
Trung Quốc chọn lối đi riêng
Tuy nhiên, cũng có ý kiến ngược lại khi cho rằng việc đặt Mỹ và Trung Quốc vào cùng một “đường đua stablecoin” là chưa chính xác. Trung Quốc gần như đứng ngoài cuộc đua tài sản kỹ thuật số, do nước này không cho phép tiền điện tử tư nhân hoạt động trong nước và cũng không có kế hoạch phát triển stablecoin trong tương lai gần.
Thay vào đó, Bắc Kinh theo đuổi một hướng đi riêng với đồng e-CNY, dự án tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) được phát triển từ năm 2014. Trong lần cải tổ gần nhất, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) đã chuyển đổi e-CNY từ mô hình tiền kỹ thuật số trực tiếp sang dạng tiền gửi do ngân hàng thương mại quản lý, đồng thời cho phép trả lãi cho người dùng.
Theo SCMP, Phó Thống đốc PBOC lý giải thay đổi này nhằm tránh rủi ro thanh khoản trong hệ thống ngân hàng. Thiết kế mới đã giúp điều chỉnh hiệu quả các động lực giữa ngân hàng và hệ thống e-CNY, qua đó có thể thúc đẩy mức độ chấp nhận trong nước rộng rãi hơn nữa.
Đến nay, tác động toàn cầu của e-CNY vẫn là vấn đề gây tranh cãi. Có ý kiến cho rằng đây có thể là “bước ngoặt” đối với hệ thống tài chính quốc tế, đặc biệt khi e-CNY tích hợp các yếu tố như lãi suất và bảo hiểm tiền gửi, gia tăng sức hấp dẫn trong thương mại và thanh toán xuyên biên giới. Ngược lại, một số ý khác đánh giá những thay đổi này chủ yếu mang tính nội địa, tác động trên trường quốc tế là chưa rõ ràng.
Một điểm đáng chú ý khác là cách tiếp cận hai tầng của Trung Quốc, trong khi đại lục siết chặt kiểm soát tiền điện tử, Hồng Kông lại được định vị như một “trung tâm thí nghiệm tài chính”. Dự kiến, các tổ chức như HSBC và liên doanh do Standard Chartered dẫn đầu sẽ sớm nhận giấy phép phát hành stablecoin tại khu vực này.
Cơ quan Tiền tệ Hồng Kông (HKMA) đang áp dụng cách tiếp cận thận trọng, chỉ cấp số lượng hạn chế giấy phép sau khi đánh giá hàng chục hồ sơ. Điều này phản ánh nỗ lực cân bằng giữa đổi mới tài chính và kiểm soát rủi ro hệ thống, đặc biệt trong bối cảnh dòng vốn có thể dịch chuyển nhanh hơn nhờ công nghệ blockchain.
Chủ tịch Liên minh Công nghệ Tài chính Vùng Vịnh Raymond Chan chia sẻ Hồng Kông đóng vai trò như một “bức tường lửa” cho Trung Quốc. Đây là nơi thử nghiệm việc chuyển tài sản và tiền ra nước ngoài thông qua blockchain, trong khi vẫn đảm bảo hệ thống tài chính trong nước không bị xáo trộn
Trong vài tháng qua, cả Bắc Kinh và Hồng Kông đều đã cảnh báo về sự thổi phồng quá mức xung quanh stablecoin và token hoá tài sản thực (RWA), bao gồm nguy cơ lừa đảo, gian lận và đầu cơ giá cổ phiếu. Trong trường hợp của Bắc Kinh, lập trường cứng rắn là phù hợp với các biện pháp kiểm soát vốn lâu dài và lệnh cấm tiền điện tử được ban hành năm 2021.
Như vậy, cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung trong lĩnh vực tiền kỹ thuật số không đơn thuần là cuộc đua công nghệ, mà là sự đối đầu giữa hai mô hình phát triển. Một bên đặt cược vào đổi mới do khu vực tư nhân dẫn dắt, bên còn lại ưu tiên kiểm soát và ổn định hệ thống. Chính sự khác biệt này đang đặt ra nhiều dấu hỏi về việc định hình lại tương lai của hệ thống tài chính toàn cầu dựa trên blockchain và tiền kỹ thuật số.
