Hơn 300 doanh nghiệp doanh thu nghìn tỉ nhưng lỗ kéo dài nhiều năm vẫn mở rộng đầu tư, đặt ra câu hỏi không chỉ về hiệu quả kinh doanh mà còn về rủi ro trong quản lý thuế.
Cơ quan thuế vừa thông tin đưa vào diện theo dõi, kiểm tra 302 doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỉ đồng trở lên nhưng lỗ liên tiếp trong hai năm 2023- 2024. Đây không chỉ là động thái nghiệp vụ, mà cho thấy một thực tế: doanh thu rất lớn nhưng thua lỗ kéo dài không thể chỉ xem là biểu hiện bình thường của thị trường.
Trong hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp báo lỗ không phải là điều bất thường. Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp chấp nhận lỗ để đầu tư, mở rộng thị trường hoặc chịu áp lực cạnh tranh. Nhưng khi tình trạng đó kéo dài nhiều năm trong khi doanh thu vẫn ở mức nghìn tỉ và quy mô tiếp tục mở rộng, câu chuyện không còn chỉ là hiệu quả kinh doanh.
Một số chuyên gia cho rằng, cơ quan thuế không chỉ nhìn vào con số lỗ, mà vào cấu trúc của khoản lỗ đó. Một doanh nghiệp có thể lỗ thật vì đầu tư lớn, chi phí vận hành cao hoặc thị trường cạnh tranh. Nhưng cũng có trường hợp chi phí bị “đẩy” lên qua các giao dịch liên kết, qua phí quản lý, phí bản quyền, lãi vay nội bộ hoặc các khoản phân bổ chưa phản ánh đúng bản chất hoạt động. Chính ở điểm này, ranh giới giữa khó khăn kinh doanh và rủi ro thuế bắt đầu xuất hiện.
Thực tế, trong danh sách bị rà soát có nhiều doanh nghiệp quen thuộc trên thị trường, hoạt động trong các lĩnh vực có dòng tiền lớn và độ phủ rộng. Điều đó cho thấy cơ quan thuế không nhắm vào một ngành cụ thể, mà đang nhìn vào một dấu hiệu rủi ro: doanh thu lớn, lỗ kéo dài, lãi mỏng và vẫn tiếp tục mở rộng đầu tư.
Theo Luật sư Tạ Anh Tuấn – Giám đốc Công ty Luật TNHH Tạ Anh Tuấn, việc bị rà soát không đồng nghĩa với vi phạm. Nhưng một môi trường kinh doanh lành mạnh cũng không thể bỏ qua tình trạng doanh nghiệp quy mô lớn liên tục báo lỗ mà không được kiểm tra, đối chiếu. Nếu không được làm rõ, điều này không chỉ liên quan đến nguồn thu ngân sách, mà còn ảnh hưởng đến tính công bằng của thị trường.
Theo Luật sư Tạ Anh Tuấn, cần tách bạch rõ lỗ do chiến lược kinh doanh với lỗ có dấu hiệu rủi ro thuế. Theo ông, không thể chỉ nhìn vào việc doanh nghiệp lỗ nhiều năm để suy luận có sai phạm, bởi trong nhiều giai đoạn, đặc biệt với doanh nghiệp đang mở rộng thị trường hoặc đầu tư lớn, việc chưa có lợi nhuận là điều có thể xảy ra.
Tuy nhiên, theo luật sư, cơ quan quản lý có cơ sở để kiểm tra sâu hơn khi xuất hiện đồng thời nhiều dấu hiệu như doanh thu lớn, lỗ kéo dài, biên lợi nhuận mỏng bất thường và doanh nghiệp vẫn tiếp tục mở rộng quy mô. “Vấn đề không nằm ở việc lỗ hay không lỗ, mà ở chỗ khoản lỗ đó hình thành từ đâu, chi phí được hạch toán có hợp lý hay không, và các giao dịch liên kết có phản ánh đúng bản chất kinh doanh hay không”, Luật sư Tuấn phân tích.
Doanh thu có thể lớn, dòng tiền vẫn vận động mạnh, nhưng lợi nhuận lại “mỏng đi” vì các khoản chi với bên liên kết. Nếu những khoản này không được giải trình đầy đủ, không chứng minh được tính hợp lý theo nguyên tắc thị trường, thì việc bị nghi ngờ là điều khó tránh.
Luật sư Tạ Anh Tuấn cũng cho rằng việc tăng cường kiểm tra nhóm doanh nghiệp này là cần thiết, nhưng cách tiếp cận phải dựa trên phân tích bản chất giao dịch, không thể chỉ nhìn vào bề mặt báo cáo tài chính. “Nếu doanh nghiệp lỗ thật do khó khăn kinh doanh, họ cần được nhìn nhận công bằng. Nhưng nếu lỗ xuất phát từ cách ghi nhận chi phí hoặc từ giao dịch liên kết thiếu minh bạch, thì đó không còn là câu chuyện kinh doanh đơn thuần”, ông nói.
Trong bối cảnh kinh tế ngày càng phức tạp, rủi ro thất thu ngân sách không chỉ đến từ hành vi trốn thuế rõ ràng, mà còn có thể ẩn trong những báo cáo tài chính nhìn qua tưởng hợp lệ. Khi đó, việc nhận diện rủi ro không thể dừng ở con số lãi – lỗ, mà phải đi sâu vào cấu trúc chi phí và dòng tiền.
“Thẳng thắn để nói, lỗ không phải là vấn đề. Nhưng lỗ kéo dài, lãi mỏng và vẫn mở rộng thì không thể chỉ nhìn lướt qua. Điều cần làm rõ không phải là lỗ bao nhiêu, mà là khoản lỗ đó phản ánh khó khăn thực sự hay đang che đi một câu chuyện khác”, Luật sư Tạ Anh Tuấn chia sẻ.
