Theo ông Trương Xuân Trung - Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE, từ cửa ngõ UAE, nông sản Việt Nam có thể tỏa ra ba hướng chiến lược tùy theo từng nhóm hàng.
Phát biểu trong Hội thảo về triển vọng xuất khẩu nông sản Việt Nam 2026, ông Trương Xuân Trung - Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE, cho biết trong năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu phi dầu khí của UAE đạt 1,03 nghìn tỷ USD. Riêng hoạt động tái xuất, tức nhập hàng vào rồi xuất đi nước khác đã đạt gần 270 tỷ USD, tăng trưởng 11,7% trong năm qua.
Điều khiến UAE trở nên đặc biệt hơn bất kỳ trung tâm logistics nào khác chính là cơ chế hải quan của khối GCC (Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh). Các nước trong khối, gồm UAE, Qatar, Kuwait, Oman, Bahrain và Saudi Arabia, áp dụng một hệ thống hải quan thống nhất. Điều đó có nghĩa là hàng nông sản Việt Nam chỉ cần hoàn tất thủ tục nhập khẩu một lần tại UAE là có thể tự do luân chuyển sang toàn bộ các thị trường còn lại trong khối mà không bị áp thuế lần thứ hai.
Không chỉ vậy, Hiệp định CEPA còn xóa bỏ thuế quan với 94,9% dòng thuế hàng hóa Việt Nam khi vào UAE. Đồng thời hệ thống 55 khu tự do (Free Zones) của UAE cho phép doanh nghiệp Việt Nam thiết lập kho bãi, cơ sở chế biến và tái xuất mà không phải chịu bất kỳ khoản thuế nào.
UAE còn có thế mạnh về hạ tầng logistics. Từ các cảng hàng không và cảng biển của UAE, hàng hóa chỉ mất 6 - 8 giờ bay để vươn tới châu Âu, châu Phi và châu Á. Đây là mức độ kết nối mà hiếm quốc gia nào trên thế giới có được.
Trong khi nhiều quốc gia đang tìm cách chen chân vào thị trường UAE, Việt Nam đã có một nền tảng thương mại đáng kể tại đây. Năm 2025, xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang UAE đạt hơn 445 triệu USD, tăng gần 24% so với năm trước. Riêng ngành rau quả, UAE đã vươn lên vị trí thứ 9 trong danh sách các thị trường nhập khẩu rau quả của Việt Nam, với kim ngạch đạt 79,12 triệu USD năm 2024...
Hiệp định CEPA, với việc UAE cam kết tự do thuế quan đối với 94,9% số dòng thuế hàng hóa Việt Nam, càng giúp Việt Nam có thêm lợi thế cạnh tranh đáng kể về giá, đặc biệt khi so với các đối thủ chưa có hiệp định thương mại tự do với UAE. Theo ông Xuân Trung, từ cửa ngõ UAE, nông sản Việt Nam có thể tỏa ra ba hướng chiến lược tùy theo từng nhóm hàng.
Đầu tiên là thị trường GCC, chẳng hạn Qatar, Kuwait, Oman, Jordan. Đây là vùng đất quen thuộc mà Việt Nam đã có nền tảng vững. Gạo, hồ tiêu, hạt điều và thủy sản đều đang được tiêu thụ ổn định, chỉ cần khai thác sâu hơn thay vì mở đường mới.
Hướng thứ hai là châu Phi, thị trường còn nhiều dư địa hơn. Gạo Việt Nam trong những năm gần đây đã liên tục giành được các hợp đồng lớn tại lục địa đen, vượt qua cả Thái Lan và Ấn Độ ở nhiều phân khúc. Với mạng lưới thương mại trải rộng khắp châu Phi, UAE là cầu nối tự nhiên để đẩy gạo Việt đi sâu hơn vào các thị trường mà doanh nghiệp Việt khó tiếp cận trực tiếp.
Hướng thứ ba là Tây Âu, nơi đòi hỏi sự chuẩn bị bài bản hơn nhưng cũng mang lại giá trị cao nhất. Xuất khẩu rau quả và thủy sản của Việt Nam năm 2025 đã đạt 19,8 tỷ USD, tăng gần 15,2% - tín hiệu cho thấy năng lực chế biến sâu đang ngày càng được nâng lên. Với những sản phẩm đạt chuẩn chất lượng cao, UAE hoàn toàn có thể đóng vai trò điểm trung chuyển để hàng Việt tiếp cận EU theo một lộ trình linh hoạt và tiết kiệm chi phí hơn so với xuất thẳng.
Mặc dù UAE là cửa ngõ tiềm năng để nông sản Việt Nam tiến ra thế giới dễ dàng hơn, nhưng cũng không hề dễ dàng. Đầu tiên, ông Xuân Trung cho biết, các nước GCC sử dụng chung một hệ thống thông tin hải quan tích hợp. Điều đó có nghĩa là nếu một lô hàng nông sản Việt Nam bị phát hiện dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt mức tại UAE, thông tin sẽ lập tức được cập nhật cho toàn bộ hải quan các nước trong khối. Một sai phạm cá nhân có thể kéo cả ngành hàng vào danh sách kiểm soát chặt chẽ tại tất cả các cửa khẩu khu vực.
Tiếp theo, chứng nhận Halal (sản phẩm hoặc dịch vụ tuân thủ các tiêu chuẩn của luật Hồi giáo) đang là rào cản lớn. Tại Cần Thơ, trung tâm chế biến nông sản lớn nhất Đồng bằng sông Cửu Long, đến cuối năm 2025 mới chỉ có 56 doanh nghiệp đạt chứng nhận Halal, chiếm chưa đầy 3% tổng số doanh nghiệp thực phẩm trên địa bàn. Nghịch lý là nhiều doanh nghiệp vẫn xuất khẩu sang UAE với doanh thu hàng triệu USD mỗi năm nhưng phần lớn sản phẩm chưa được dán nhãn Halal chính thức, đồng nghĩa với việc không thể xây dựng thương hiệu bền vững tại khu vực.
Hạn chế cuối cùng là phần lớn nông sản Việt Nam xuất sang UAE vẫn ở dạng thô hoặc sơ chế, giá trị gia tăng thấp, phụ thuộc nhiều vào trung gian. Hệ quả là UAE nhận hàng thô rồi tái xuất mang thương hiệu của họ, khiến Việt Nam mất đi phần giá trị lớn nhất trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Đó cũng chính là những điểm nghẽn mà doanh nghiệp Việt cần giải quyết nếu muốn dùng UAE làm cửa ngõ để tiếp cận người tiêu dùng toàn cầu. Muốn như vậy, cần phải đầu tư vào chứng nhận Halal, nâng cao chất lượng và đẩy mạnh chế biến sâu. Cửa ngõ UAE đang mở. Câu hỏi chỉ còn là ai bước qua trước và bước qua hiệu quả như thế nào.
