Luật Chuyển giao công nghệ sửa đổi: Mở đường cho công nghệ đi vào sản xuất

Việc Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ (tháng 12-2025) được xem là bước hoàn thiện quan trọng của thể chế về chuyển giao, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ. Không chỉ dừng lại ở việc sửa đổi kỹ thuật pháp lý, Luật được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến thực chất trong cách công nghệ được đưa vào sản xuất, kinh doanh, qua đó thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, Luật lần này đã cập nhật cách tiếp cận theo hướng mở rộng không gian phát triển cho thị trường công nghệ. Việc mở rộng khái niệm công nghệ, bao gồm cả tri thức, dữ liệu, thiết kế, mô hình, thuật toán, phần mềm và trí tuệ nhân tạo, được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những “khoảng trống” pháp lý lâu nay đối với các giao dịch công nghệ phi truyền thống. Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi giá trị gia tăng của nền kinh tế ngày càng dựa nhiều hơn vào tài sản vô hình và các giải pháp sáng tạo.

Cùng với đó, Luật bổ sung và làm rõ các nhóm công nghệ ưu tiên chuyển giao như công nghệ cao, công nghệ chiến lược, công nghệ mới, công nghệ sạch và lần đầu tiên đưa “công nghệ xanh” vào danh mục ưu tiên. Theo các chuyên gia, quy định này không chỉ mang ý nghĩa định hướng mà còn được kỳ vọng sẽ dẫn dắt dòng chảy công nghệ gắn với mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và thực hiện các cam kết quốc tế về môi trường của Việt Nam.

Một điểm nhấn quan trọng khác của Luật là yêu cầu làm chủ và cải tiến công nghệ sau chuyển giao. Việc trao quyền cho bên nhận được tiếp tục cải tiến, phát triển và khai thác công nghệ trên nền tảng công nghệ được chuyển giao được kỳ vọng sẽ khắc phục tình trạng tiếp nhận công nghệ theo chiều rộng nhưng thiếu chiều sâu, từ đó từng bước hình thành và nâng cao năng lực công nghệ nội sinh của doanh nghiệp trong nước.

Theo ông Chu Thúc Đạt, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ), Luật sửa đổi lần này hướng tới ba mục tiêu lớn: hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đồng bộ, phù hợp với thực tiễn và xu thế quốc tế; thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ nội sinh; phát triển thị trường khoa học và công nghệ theo hướng minh bạch, chuyên nghiệp. Với 21 điều được sửa đổi, bổ sung, Luật vừa tăng cường cơ chế hậu kiểm, vừa thu hẹp tiền kiểm, qua đó giảm thủ tục hành chính nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước và kiểm soát rủi ro.

Không chỉ dừng lại ở khâu chuyển giao, Luật được kỳ vọng tạo cú hích mạnh cho thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Việc Nhà nước tự động giao quyền sở hữu, quyền tự định đoạt và quyền thỏa thuận giá trị đối với công nghệ được tạo ra từ ngân sách nhà nước cho tổ chức nghiên cứu được đánh giá là bước tiến quan trọng để rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường. Cùng với đó, chính sách cho phép góp vốn bằng công nghệ trực tiếp vào doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ khuyến khích các nhà khoa học, viện nghiên cứu mạnh dạn đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh, thay vì “nằm trên giấy” như trước đây.

Từ góc nhìn pháp lý và đầu tư, các chuyên gia hãng luật Indochine Counsel đánh giá, quy định cho phép góp vốn bằng công nghệ đã phản ánh sát thực tiễn kinh doanh và bảo đảm tính đồng bộ giữa Luật Chuyển giao công nghệ với Luật Đầu tư cũng như pháp luật về sở hữu trí tuệ. Theo đó, khi hành lang pháp lý được thông suốt, các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo sẽ yên tâm hơn trong việc định giá, khai thác và thương mại hóa công nghệ, đồng thời giảm thiểu rủi ro pháp lý trong quá trình hợp tác và đầu tư.

Bên cạnh các cơ chế về sở hữu và thương mại hóa, Luật cũng được kỳ vọng tạo động lực cho sự phát triển của thị trường khoa học và công nghệ thông qua việc đầu tư, củng cố hệ thống các tổ chức trung gian như môi giới, tư vấn, thẩm định giá công nghệ, các trung tâm đổi mới sáng tạo và sàn giao dịch công nghệ. Khi các “mắt xích” trung gian này hoạt động hiệu quả, doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, sẽ có thêm kênh tiếp cận công nghệ phù hợp với năng lực và nhu cầu thực tiễn.

Cùng với các chính sách tài chính và cải cách thủ tục thẩm định công nghệ theo hướng chọn lọc, Luật Chuyển giao công nghệ sửa đổi, có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, được kỳ vọng sẽ tạo lực đẩy mới để công nghệ được đưa nhanh hơn, sâu hơn vào sản xuất và đời sống. Qua đó, Luật không chỉ hoàn thiện thể chế mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của nền kinh tế trong giai đoạn tới.