Hệ thống cung ứng số là lời giải cho biến động địa chính trị và chi phí vận tải đang tăng vọt trong thời gian tới.
Những biến động địa chính trị tại các khu vực eo biển trọng yếu đang tạo ra một thực tế phức tạp và kéo dài, gây ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình xăng dầu cũng như sự ổn định của dòng chảy thương mại toàn cầu. Trong giai đoạn này, ngành vận tải đối mặt với hai thách thức cốt lõi là sự gián đoạn các tuyến vận tải và áp lực giá năng lượng tăng cao. Ông Trần Chí Dũng - Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) – nhận định, thực tế này buộc các nhà làm vận tải phải lột xác để trở thành những “kiến trúc sư của vận tải”, những người không chỉ thực hiện nhiệm vụ giao nhận mà còn phải tái cấu trúc toàn diện các hành trình để thích nghi với các mâu thuẫn địa chính trị vốn được dự báo là sẽ còn tồn tại lâu dài.
Tại Việt Nam, ảnh hưởng của các xung đột địa chính trị, tiêu biểu là tại khu vực Trung Đông, đã gây ra những hệ lụy cụ thể khi các hãng hàng không lớn như Qatar Airways buộc phải ngưng bay. Bà Nguyễn Thị Tú Uyên - Chủ tịch CMU Logistics, Phó Chủ tịch Hiệp hội Nông sản sạch Việt Nam – cho biết, sự cố này khiến nhiều lô hàng trái cây tươi đến các điểm trung chuyển như Doha hay Dubai bị hủy bỏ tại chỗ, tạo ra thiệt hại trực tiếp cho các doanh nghiệp xuất khẩu. Kèm theo đó, giá cước hàng không đi các thị trường lớn như Mỹ đã tăng từ 40% đến 60% do biến động xăng dầu.
Một khó khăn khác là sự chênh lệch trọng lượng giữa các nhóm hàng hóa. Trong khi một container hàng điện tử chỉ dao động từ 650kg đến 700kg thì một container chở trái cây có thể nặng hơn 1 tấn. Khi chi phí nhiên liệu tăng cao, các hãng vận tải có xu hướng hạn chế nhận các mặt hàng nặng để tối ưu hóa xăng dầu, dẫn đến tình trạng sản lượng hàng tươi đi Mỹ tại một số đơn vị chỉ còn duy trì được khoảng 10% đến 20% so với mức thông thường.
Để giải quyết bài toán này, theo ông Trần Chí Dũng, các nhà quản trị đang thực hiện chiến lược tái cấu trúc các trung tâm trung chuyển toàn cầu. Thay vì tập trung lượng hàng hóa khổng lồ vào các trung tâm đang biến động như Dubai, dòng hàng đang có xu hướng được tản ra các khu vực thay thế như Đông Nam Âu, Ấn Độ hoặc Đông Phi. Đây là những điều chỉnh mang tính thời điểm để điều chuyển tàu và máy bay theo nhu cầu thị trường.
Tuy nhiên, về lâu dài, theo ông Trần Chí Dũng, một cuộc cách mạng về mô hình kinh doanh và phân phối toàn cầu là điều không thể tránh khỏi. Mô hình chuỗi cung ứng tuyến tính truyền thống đang dần được thay thế bằng khái niệm mạng lưới cung ứng vận hành trên nền tảng số.
Điểm khác biệt cốt lõi của mạng lưới cung ứng số nằm ở tính uyển chuyển và khả năng thích ứng linh hoạt. Khi chuỗi cung ứng bị đứt gãy ở một mắt xích bất kỳ, hệ thống dựa trên nền tảng số có khả năng linh hoạt “lách” đi theo các hướng khác để đảm bảo sự liên tục.
Các giải pháp số đa dạng hiện nay cho phép các tổ chức tìm ra phương án ứng phó với biến động địa chính trị ngay lập tức, với tốc độ xử lý cực nhanh. Đây chính là chìa khóa giúp các doanh nghiệp nhỏ có thể ứng biến nhanh chóng với các thay đổi của thị trường tương đương với các doanh nghiệp lớn. Việc chuyển đổi từ “chạy chuỗi” sang “chạy số” và vận hành mạng lưới cung ứng số là giải pháp gần như không có sự thay thế trong bối cảnh hiện nay. Trong lộ trình chiến lược giai đoạn 2026 đến 2030, trọng tâm sẽ là xây dựng các nền tảng kết nối đa bên, cả trực tuyến và trực tiếp.
Ngoài yếu tố kỹ thuật, việc phát triển nguồn lực trẻ và thiết lập các phương thức làm việc liên ngành là điều kiện tiên quyết. Với đội ngũ trẻ đầy tinh thần đổi mới sáng tạo từ 50 trường đại học đào tạo về logistics, Việt Nam có tiềm năng lớn để ứng dụng các công nghệ IoT, Big Data và AI vào thực tiễn. Việc hình thành các lực lượng làm việc đa ngành sẽ giúp các bên liên quan xử lý các sự cố chuỗi cung ứng thường xuyên hơn.
Trong kỷ nguyên đầy biến động địa chính trị, khả năng kiểm soát mạng lưới cung ứng số và làm chủ hệ thống thông tin sẽ xác lập lợi thế cạnh tranh vượt trội cho các quốc gia xuất khẩu. Việt Nam hoàn toàn có cơ hội đứng ở vai trò dẫn dắt nếu biết cách tận dụng kinh nghiệm từ các giai đoạn khủng hoảng trước đây để xây dựng một mạng lưới cung ứng uyển chuyển, minh bạch và hiệu quả. Những tổ chức sớm thích nghi với tư duy của một kiến trúc sư vận tải và đầu tư mạnh mẽ vào thương mại số sẽ là những đơn vị nắm giữ chìa khóa để xác lập niềm tin vững chắc trên thị trường toàn cầu trong tương lai, ông Trần Chí Dũng nhận định.
