Mặc dù xuất khẩu tôm đạt hàng tỷ USD mỗi năm, tạo công ăn việc làm cho hàng triệu lao động với hàng trăm nghìn hộ nuôi, song, vấn đề tôm giống lại đang là vấn đề đáng suy ngẫm.
Đó là chia sẻ của ông Nguyễn Hoàng Anh - Chủ tịch Tập đoàn Nam Miền Trung, nguyên Chủ tịch Hiệp hội tôm giống Bình Thuận, liên quan tới sự phát triển bền vững của ngành tôm Việt Nam.
- Ông đánh giá như thế nào về sự phát triển của ngành tôm Việt Nam, đặc biệt là kim ngạch xuất khẩu từ đầu năm tới nay?
Có thể nói, Việt Nam là một trong những cường quốc xuất khẩu thuỷ hải sản lớn nhất thế giới, trong đó, ngành tôm tiếp tục là nhóm hàng lớn nhất trong các mặt hàng thủy hải sản xuất khẩu của Việt Nam, đạt 1,9 tỷ USD trong nửa đầu năm nay, chiếm khoảng 40,4% tổng kim ngạch thủy sản. Mặc dù có sự tăng trưởng tốt, thế nhưng sự lệch pha trong sản xuất lại ghi nhận một góc khuất trớ trêu của ngành tôm Việt Nam.
Trên thực tế, chúng ta đang tập trung bàn về mở rộng thị trường, tăng sản lượng, xây dựng thương hiệu quốc gia, phát triển chế biến sâu… trong khi, mắt xích đầu tiên và quan trọng nhất của cả chuỗi giá trị chính là “con giống” nhưng lại đang bị bỏ ngỏ. Đây là vấn đề và thách thức lớn mà chúng ta cần phải hoàn thiện để ngành tôm phát triển bền vững.
Một ngôi nhà không thể vững chắc nếu nền móng yếu. Một ngành tôm cũng không thể phát triển bền vững nếu chất lượng con giống chưa được kiểm soát chặt chẽ và quản trị hiệu quả.
Sở dĩ, con giống quyết định gần như toàn bộ vòng đời của con tôm. Và không một người nuôi tôm nào có thể biến một con giống kém chất lượng thành một vụ nuôi thành công.
Nhưng một con giống khỏe mạnh, sạch bệnh và có nguồn gốc rõ ràng sẽ tạo nền tảng để người nuôi quản lý tốt hơn các yếu tố còn lại. Bởi, trong sản xuất tôm, mọi kỹ thuật, công nghệ và kinh nghiệm chỉ có thể phát huy tối đa khi điểm xuất phát là một con giống đạt chuẩn. Đó là quy luật sinh học và không ai có thể thay đổi quy luật ấy.
- Ông chỉ rõ những bất cập đang làm ảnh hưởng tới ngành tôm và cụ thể là gì?
Trong thực tiễn, quy trình sản xuất tôm giống là ngành có tính sinh học đặc biệt, mỗi con giống chịu tác động đồng thời của nhiều điều kiện khác nhau, như: nguồn nước; chất lượng tôm bố mẹ; môi trường; nhiệt độ; độ mặn; hệ vi sinh; dịch bệnh; quy trình sản xuất; an toàn sinh học; trình độ quản trị… Do đó, chỉ cần một mắt xích mất kiểm soát thì toàn bộ hệ thống có thể bị ảnh hưởng. Đó cũng là lý do khiến nhiều quốc gia trên thế giới không phát triển mạnh ngành sản xuất tôm giống. Và điều này chính là cơ hội để Việt Nam tập trung phát triển mạnh ngành tôm giống, góp phần hỗ trợ người nông dân giảm thiểu rủi ro, hướng tới xuất khẩu tôm thịt và tôm giống với giá trị cao, trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong hành trình phát triển kinh tế xanh.
Song, để lộ trình trình phát triển kinh tế xanh trở thành hiện thực, các cơ quan quản lý nhà nước, người dân và doanh nghiệp phải lưu ý đặc biệt vì đây là ngành của khoa học, công nghệ, quy mô lớn, đòi hỏi tính kỷ luật cao và không phải ngành của sự may rủi.
Sở dĩ, một thực trạng đáng suy nghĩ là hiện nhiều doanh nghiệp đã đầu tư hàng chục, hàng trăm tỷ đồng để xây dựng hệ thống sản xuất hiện đại, như: khu nuôi tôm bố mẹ, hệ thống xử lý nước, phòng xét nghiệm, hệ thống an toàn sinh học, công nghệ, nhân lực, nghiên cứu…
Trong khi đó, thực tế vẫn còn có những cơ sở quy mô nhỏ hoặc chưa đầu tư đầy đủ hạ tầng theo tiêu chuẩn cao nhưng vẫn tham gia thị trường. Điều này tạo ra sự cạnh tranh rất khác biệt về chi phí và chất lượng. Nếu chất lượng sản phẩm không được thị trường và cơ quan quản lý phân biệt rõ ràng, doanh nghiệp đầu tư bài bản sẽ gặp nhiều bất lợi, người nuôi sẽ gặp phải rủi ro và nguy cơ phá sản là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Như vậy, yếu tố phát triển bền vững cho ngành tôm Việt Nam chắc chắn sẽ khôgn đạt được như kỳ vong.
- Nói như ông thì con giống chính là sự sống còn của ngành tôm?
Đúng vậy, nền móng tốt thì nhà sẽ vững chắc. Trong hoạt động sản xuất kinh doanh nói chung và ngành tôm nói riêng, điều quan trọng nhất không phải là giá, mà là chất lượng, uy tín và niềm tin. Bởi, giá bán hôm nay có thể tăng, ngày mai có thể giảm. Nhưng uy tín, niềm tin sẽ là vĩnh cửu, là mãi mãi. Đây chính là yếu tố sống còn để ngành tôm phát triển bền vững.
Vì vậy, trong ngành tôm, điều đáng lo hơn là nếu trên thị trường xuất hiện những lô giống không bảo đảm chất lượng hoặc không truy xuất được nguồn gốc, rủi ro sẽ không chỉ dừng lại ở việc thiệt hại cho một vụ nuôi, mà còn có thể kéo theo nhiều hệ luỵ khác, như: thiệt hại cho người nuôi; gia tăng nguy cơ dịch bệnh; ảnh hưởng đến các vùng nuôi lân cận; làm giảm niềm tin của thị trường; ảnh hưởng đến uy tín của cả ngành.
Song, người chịu thiệt hại cuối cùng thường là người nông dân và các doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc. Một nền kinh tế hiện đại không thể phát triển nếu cạnh tranh chủ yếu dựa trên giá rẻ, mà phải cạnh tranh phải bằng chất lượng, sự uy tín và vì mục tiêu quốc gia.
Do đó, để ngành tôm vươn xa hơn trong lộ trình hội nhập toàn cầu thì các doanh nghiệp cần được khuyến khích cạnh tranh bình đẳng thông qua các tiêu chuẩn rõ ràng, như: chất lượng, công nghệ, năng suất, khả năng truy xuất nguồn gốc, uy tín thương hiệu và dịch vụ kỹ thuật. Đó mới là nền tảng để ngành tôm phát triển lâu dài.
- Để phát triển bền vững cho ngành tôm, hướng đến xuất khẩu giá trị cao thì nhiệm vụ quan trọng nhất trong lúc này là gì, thưa ông?
Nếu chúng ta thực sự coi ngành tôm là ngành kinh tế chiến lược quốc gia thì con giống phải được quản trị như một tài sản chiến lược và cần một cuộc cải cách về quản trị con giống theo hướng: chuyển từ quản lý theo thủ tục sang quản trị theo chất lượng và dữ liệu.
Song song đó, quy hoạch tập trung các vùng sản xuất giống đạt chuẩn, đồng thời, nâng cao yêu cầu về an toàn sinh học đối với cơ sở sản xuất; tăng cường truy xuất nguồn gốc điện tử cho từng lô giống.
Bên cạnh đó, phát triển hệ thống kiểm định độc lập, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu và chọn giống; nâng cao năng lực giám sát dịch bệnh; tăng cường minh bạch thị trường và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật. Bởi, đây không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý, mà còn là trách nhiệm của doanh nghiệp, hiệp hội, nhà khoa học và cả người nuôi.
Nếu chúng ta quyết tâm xây dựng một nền sản xuất minh bạch, dựa trên khoa học, tiêu chuẩn và trách nhiệm, chắc chắn ngành tôm Việt Nam sẽ không chỉ dừng lại ở việc giữ vững vị thế trong kim ngạch xuất khẩu, mà còn có cơ hội trở thành hình mẫu phát triển bền vững của ngành thủy sản thế giới, góp phần hiện thực hoá mục tiêu phát triển kinh tế xanh của Việt Nam trong lộ trình hội nhập toàn cầu.
- Trân trọng cảm ơn ông!
.jpg "Ngành tôm Việt đón tin vui đầu năm")
