Dù đã xác định lộ trình chuyển đổi xanh, doanh nghiệp vẫn cần một cơ chế pháp lý đủ rõ ràng, đồng bộ và ổn định để mạnh dạn đầu tư, triển khai, sử dụng.
Được sự chỉ đạo của Liên đoàn Công nghiệp và Thương mại Việt Nam (VCCI), Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức Diễn đàn "Mua bán điện trực tiếp và lưu trữ năng lượng: Đòn bẩy cho chuyển dịch xanh và phát triển bền vững". Diễn đàn sẽ diễn ra từ 13h30 đến 17h30, ngày 13/8/2026, tại Hội trường Tổng Công ty Điện lực TP HCM, số 35 Tôn Đức Thắng, phường Sài Gòn, TP HCM.
Có thể khẳng định, hành lang pháp lý cho cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) đã được hoàn thiện đáng kể trong thời gian ngắn. Từ Nghị định số 80/2024/NĐ-CP đến Nghị định số 57/2025/NĐ-CP và mới đây là Nghị định số 243/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan đến cơ chế DPPA và điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, Chính phủ đã từng bước hình thành nền tảng pháp lý quan trọng cho sự phát triển của thị trường điện cạnh tranh. Điều đó thể hiện sự cầu thị và quyết tâm đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình chuyển dịch năng lượng.
Tuy nhiên, để cơ chế phát huy hiệu quả trên thực tế, vẫn còn một số nội dung cần tiếp tục được hoàn thiện.
Trước hết, mô hình giao dịch điện trực tiếp thông qua lưới điện quốc gia là một cơ chế hoàn toàn mới đối với phần lớn doanh nghiệp. Việc giao dịch theo hợp đồng kỳ hạn gắn với thị trường điện giao ngay đòi hỏi doanh nghiệp phải có năng lực dự báo giá điện, quản trị rủi ro và xây dựng kế hoạch tài chính dài hạn. Đây là lĩnh vực còn khá mới, trong khi thị trường tư vấn chuyên sâu về DPPA vẫn đang trong quá trình hình thành.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng đặc biệt quan tâm đến các nội dung liên quan đến chi phí sử dụng lưới điện và dịch vụ hệ thống như truyền tải, phân phối, điều độ vận hành, tổn thất điện năng hay cơ chế thanh toán bù trừ. Việc tiếp tục hoàn thiện và công bố minh bạch các phương pháp tính phí, cùng lộ trình áp dụng ổn định trong dài hạn, sẽ giúp doanh nghiệp và các tổ chức tín dụng có thêm cơ sở để đánh giá hiệu quả đầu tư, đặc biệt đối với các dự án có vòng đời từ 15–20 năm.
Một yếu tố khác là sự đồng bộ giữa quy hoạch nguồn và hạ tầng truyền tải. Nhiều khu vực có tiềm năng lớn về điện gió và điện mặt trời vẫn cần tiếp tục được đầu tư đồng bộ về lưới điện để nâng cao khả năng giải tỏa công suất. Đồng thời, việc hoàn thiện các hướng dẫn về hợp đồng mẫu, cơ chế phân bổ rủi ro và quy trình triển khai sẽ góp phần nâng cao niềm tin của doanh nghiệp và nhà đầu tư đối với cơ chế DPPA.
Cùng với DPPA, lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) đang nổi lên như một cấu phần quan trọng của hệ thống điện hiện đại. Trong bối cảnh tỷ trọng điện gió và điện mặt trời ngày càng tăng, BESS không chỉ giúp nâng cao khả năng hấp thụ năng lượng tái tạo mà còn góp phần ổn định hệ thống điện, giảm phụ tải giờ cao điểm và tối ưu hiệu quả vận hành.
Theo kinh nghiệm quốc tế, lưu trữ năng lượng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được tham gia đầy đủ vào thị trường điện với vai trò của một nguồn điện linh hoạt.
Từ thực tế tiếp xúc với doanh nghiệp hội viên, có thể nhận thấy sự quan tâm đối với BESS tăng lên rõ rệt trong hai năm gần đây. Các doanh nghiệp không còn dừng ở câu hỏi “có nên đầu tư hay không" mà đã chuyển sang những vấn đề cụ thể như suất đầu tư, thời gian hoàn vốn, tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu phòng cháy chữa cháy, giải pháp tài chính và mô hình vận hành.
Hiện nay, nhóm có nhu cầu lớn nhất gồm các doanh nghiệp đã đầu tư điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ; các ngành sử dụng nhiều điện như thép, xi măng, dệt nhuộm, điện tử; các chủ đầu tư hạ tầng khu công nghiệp theo định hướng xanh; các trung tâm dữ liệu, bán dẫn, dược phẩm và những doanh nghiệp xuất khẩu phải đáp ứng yêu cầu giảm phát thải của các thị trường lớn. Đây sẽ là lực lượng tiên phong thúc đẩy thị trường BESS khi cơ chế vận hành được hoàn thiện.
Để DPPA và BESS phát huy hiệu quả, điều quan trọng không chỉ nằm ở từng chính sách riêng lẻ mà ở sự đồng bộ của toàn bộ hệ sinh thái chính sách. Theo hướng góp ý theo tinh thần xây dựng, tôi có 5 đề xuất như sau:
Một là cần tiếp tục hoàn thiện biểu phí sử dụng lưới điện và dịch vụ hệ thống theo hướng minh bạch, có lộ trình áp dụng rõ ràng để doanh nghiệp chủ động xây dựng phương án tài chính.
Hai là, cần nghiên cứu bộ hợp đồng mẫu theo thông lệ quốc tế, tăng cường năng lực đo đếm, thanh toán và từng bước mở rộng đối tượng tham gia cơ chế DPPA, qua đó tạo điều kiện để nhiều doanh nghiệp, kể cả doanh nghiệp vừa và nhỏ hoặc doanh nghiệp trong khu công nghiệp, có cơ hội tiếp cận nguồn điện xanh.
Ba là, việc hoàn thiện hệ thống chứng nhận nguồn gốc điện tái tạo, thúc đẩy đầu tư lưới truyền tải theo quy hoạch, triển khai hiệu quả chủ trương xã hội hóa đầu tư lưới điện theo Luật Điện lực năm 2024.
Bốn là bảo đảm tính đồng bộ giữa DPPA, điện mặt trời mái nhà, lưu trữ năng lượng.
Năm là cần minh bạch quy trình áp dụng giá điện hai thành phần và lộ trình phát triển thị trường bán lẻ điện cạnh tranh, bởi điều này sẽ tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển lâu dài của thị trường điện xanh. Kinh nghiệm, thực tiễn tại nhiều quốc gia cho thấy, điều mà nhà đầu tư quan tâm không chỉ là các chính sách ưu đãi mà còn là tính ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của môi trường đầu tư. Khi doanh nghiệp có thể xác định được chi phí, dự báo dòng tiền và xây dựng chiến lược năng lượng dài hạn, họ sẽ chủ động đầu tư, thay vì chỉ dừng ở giai đoạn khảo sát hay thí điểm.
.jpg "13/8: Diễn đàn \"Mua bán điện trực tiếp và lưu trữ năng lượng tái tạo: Đòn bẩy cho chuyển dịch xanh và phát triển bền vững\"")
.png "Doanh nghiệp Việt và giấc mơ làm chủ công nghệ lưu trữ năng lượng")