Nhu cầu mua sách giáo khoa tăng cao trước năm học mới đang bị lợi dụng để giăng bẫy, từ bán hàng ảo, yêu cầu chuyển tiền trước để chiếm đoạt..., đến sách giả, sách lậu.
Trước thềm năm học mới, nhu cầu tìm mua sách giáo khoa, sách tham khảo tăng cao. Bên cạnh các nhà sách, đại lý phát hành, không ít phụ huynh lựa chọn Facebook, Zalo và các nền tảng trực tuyến với mong muốn tìm được sách nhanh, đủ bộ và tiết kiệm chi phí.
Cũng từ nhu cầu này, những lời rao như “đủ trọn bộ”, “giá rẻ”, “sách hiếm”, “chỉ còn vài bộ” xuất hiện trên nhiều hội, nhóm mạng xã hội. Mức giá hấp dẫn cùng tâm lý muốn chuẩn bị đủ sách cho con trước năm học mới có thể khiến người mua vội vàng giao dịch khi chưa kịp kiểm chứng người bán.
Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an TP Cần Thơ mới đây đã phát đi cảnh báo, khi phụ huynh liên hệ mua sách, các đối tượng có thể yêu cầu chuyển tiền đặt cọc hoặc thanh toán trước với lý do “giữ sách”. Sau khi nhận tiền, đối tượng viện lý do phát sinh phí vận chuyển, phí bảo đảm đơn hàng để yêu cầu chuyển thêm, sau đó chặn liên lạc, xóa tài khoản và không giao sách.
Nhu cầu tiết kiệm, tái sử dụng sách cũ cũng có thể bị lợi dụng. Những lời mời “thu mua sách cũ giá cao”, “đổi sách cũ lấy sách mới”, “gom sách hỗ trợ học sinh khó khăn” được cơ quan Công an cảnh báo có thể trở thành cách tiếp cận người dùng để thu thập thông tin cá nhân hoặc thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.
Nhưng mất tiền không phải rủi ro duy nhất. Ngay cả khi nhận được hàng, phụ huynh vẫn có nguy cơ mua phải sách giáo khoa giả, sách lậu được chào bán với mức giá thấp bất thường.
Theo cảnh báo của cơ quan Công an, sách giả thường có chất lượng giấy và hình ảnh kém, chữ in nhòe, có thể thiếu trang, sai nội dung. Với một sản phẩm phục vụ trực tiếp việc học, mức giá rẻ vì thế không còn là món hời nếu đổi lại là một bộ sách không bảo đảm chất lượng.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp xung quanh chủ đề này, bà Nguyễn Thị Thu Hoài – Phó Viện trưởng Viện Kỹ thuật Chống hàng giả và Gian lận thương mại cho rằng, trước nhu cầu mua sách tăng cao vào đầu năm học, phụ huynh cần đặc biệt thận trọng với những sản phẩm được chào bán trên mạng với mức giá thấp bất thường.
Theo bà Hoài, giá rẻ tự thân không đồng nghĩa với hàng giả. Tuy nhiên, nếu mức giá chênh lệch đáng kể so với thị trường, trong khi thông tin về người bán, nguồn gốc sách không rõ ràng, người mua cần kiểm tra kỹ trước khi quyết định.
“Với sách giáo khoa, phụ huynh thường quan tâm trước tiên đến việc có đủ bộ hay không và giá bao nhiêu. Nhưng khi mua trên mạng, đặc biệt từ những tài khoản không xác định rõ người bán, cần quan tâm thêm sách được cung cấp từ đâu, chất lượng in ấn thế nào và có những thông tin cần thiết để kiểm tra nguồn gốc hay không”, bà Hoài lưu ý.
Sự thận trọng càng cần thiết trước những lời rao vừa có giá thấp, vừa liên tục thúc giục người mua “chuyển tiền ngay”, “đặt cọc để giữ sách” hoặc thông báo số lượng chỉ còn rất ít. Theo bà Nguyễn Thị Thu Hoài, tâm lý sợ hết sách, muốn mua nhanh để kịp chuẩn bị cho con có thể khiến phụ huynh bỏ qua những dấu hiệu bất thường của giao dịch.
“Càng bị thúc giục chuyển tiền, người mua càng nên kiểm tra kỹ. Một vài phút xác minh thông tin người bán, hỏi rõ nguồn gốc sản phẩm hoặc lựa chọn những địa chỉ có thể kiểm chứng sẽ an toàn hơn việc chuyển tiền chỉ dựa vào hình ảnh và lời giới thiệu trên mạng”, bà Hoài khuyến cáo.
Ở một khía cạnh khác, sách giả, sách lậu xuất hiện trên thị trường không chỉ khiến người mua chịu thiệt về kinh tế. Với sách giáo khoa, chất lượng sản phẩm còn liên quan trực tiếp đến quá trình học tập của học sinh.
Một cuốn sách có hình thức gần giống sách thật nhưng chất lượng giấy kém, hình ảnh mờ, thiếu trang hoặc sai nội dung có thể không dễ được phát hiện ngay khi phụ huynh nhận hàng. Đến khi trẻ sử dụng, những bất cập mới bộc lộ.
Theo bà Hoài, phụ huynh vì vậy không nên chỉ dựa vào mức giá để lựa chọn. Khi nhận sách cần kiểm tra chất lượng in, giấy, tem chống hàng giả, mã QR và các thông tin nhận diện liên quan; đồng thời ưu tiên nhà sách, đại lý phát hành chính thức hoặc những đơn vị có thông tin rõ ràng.
Đối với sách cũ, việc mua bán, trao đổi để tiết kiệm chi phí là nhu cầu bình thường. Tuy nhiên, những lời mời “thu mua giá cao”, “đổi sách cũ lấy sách mới” sẽ trở nên đáng ngờ nếu đi kèm yêu cầu cung cấp giấy tờ tùy thân, thông tin tài khoản ngân hàng, mã OTP hoặc phải chuyển trước các khoản phí không rõ ràng.
“Người mua cần nhớ rằng mục tiêu của mình là mua một bộ sách, không phải cung cấp những thông tin cá nhân không cần thiết cho người bán. Khi một giao dịch đơn giản lại phát sinh hàng loạt yêu cầu bất thường, đó là lúc nên dừng lại để kiểm tra”, bà Hoài cảnh báo.
Mua sách trên mạng mang lại nhiều thuận tiện và mức giá hợp lý luôn là điều phụ huynh quan tâm. Tuy nhiên, giữa rất nhiều lời chào mời trước năm học mới, giá rẻ không nên trở thành tiêu chí duy nhất quyết định việc mua sách.
“Tiết kiệm chi phí mua sách là nhu cầu chính đáng. Nhưng càng gặp những lời rao giá rẻ bất thường, phụ huynh càng cần kiểm tra kỹ người bán, nguồn gốc và chất lượng sản phẩm. Đừng để một khoản tiết kiệm nhỏ trở thành cơ hội để sách giả, sách lậu tìm đường đến bàn học của trẻ”, bà Nguyễn Thị Thu Hoài khuyến cáo.
