Nâng cấp chuỗi giá trị

Những động lực truyền thống từng làm nên kỳ tích, bao gồm hội nhập sâu rộng, thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), lợi thế lao động dồi dào và mở rộng sản xuất xuất khẩu, vẫn duy trì vai trò nền tảng. Tuy nhiên, một quá trình chuyển đổi sâu sắc hơn đang diễn ra, đặt cải cách thể chế, nâng cao năng suất, đầu tư hạ tầng và phát triển khu vực tư nhân vào vị trí trung tâm nhằm đưa Việt Nam bứt phá khỏi bẫy thu nhập trung bình.

Bước chuyển mô hình tăng trưởng diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế giữ vững đà bứt phá ấn tượng. Tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Việt Nam đạt 8,02% trong năm 2025 và tiếp tục duy trì mức tăng trưởng cao trong những tháng tháng đầu năm 2026. Kết quả này khẳng định vị thế của Việt Nam trong nhóm các nền kinh tế năng động hàng đầu châu Á. Ngân hàng Thế giới (WB) cũng đánh giá cao khả năng chống chịu của Việt Nam trước những biến động địa chính trị và suy giảm thương mại toàn cầu, khi sản xuất chế tạo và xuất khẩu vẫn là bệ đỡ vững chắc.

Dù vậy, yêu cầu đặt ra hiện nay không phải là thay thế hoàn toàn các động lực cũ, mà là bổ sung và nâng cấp các động lực mới. Khi quy mô nền kinh tế ngày càng lớn và chi phí nhân công tăng lên, lợi thế cạnh tranh giá rẻ dần thu hẹp. Đã đến lúc nền kinh tế phải chuyển dịch từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, lấy năng suất nhân tố tổng hợp (TFP), khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực cốt lõi.

Đánh giá về làn sóng chuyển đổi này, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) nhận định Việt Nam đang trải qua một “làn sóng cải cách mới” tập trung vào bốn trụ cột: hoàn thiện thể chế pháp lý, phát triển khu vực tư nhân, đẩy mạnh số hóa và nâng cao hiệu quả hội nhập. IMF cũng cho rằng việc chính phủ tập trung tháo gỡ nút thắt thể chế và mở rộng đầu tư công chính là bước tiến lớn giúp nâng triển vọng tăng trưởng trung hạn. Đồng quan điểm, tổ chức S&P Global Ratings nhấn mạnh chính chiến dịch đầu tư hạ tầng quy mô lớn kết hợp với sức mạnh xuất khẩu nội tại sẽ giữ cho Việt Nam tốc độ phát triển hàng đầu khu vực.

Sự thay đổi về chất còn thể hiện ở chiến lược nâng cấp chuỗi giá trị. Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) khuyến nghị Việt Nam không nên dừng lại ở vai trò “công xưởng gia công”, mà cần nâng cao khả năng hấp thụ công nghệ cho doanh nghiệp trong nước. Mục tiêu then chốt là tăng tỷ lệ nội địa hóa, kết nối chặt chẽ khối doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp nội địa để giữ lại nhiều giá trị gia tăng hơn trên hành trình hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045.

Nằm trong chuỗi cải cách sâu rộng đó, đợt tinh gọn bộ máy hành chính lớn nhất từ thời kỳ Đổi mới cùng nỗ lực phát triển thị trường vốn đang mở ra không gian phát triển mới cho khu vực tư nhân. Báo cáo “Việt Nam 2045: Đột phá - Thể chế cho một tương lai thu nhập cao” của WB nhấn mạnh nhu cầu đầu tư hạ tầng của Việt Nam lên tới khoảng 30 tỷ USD mỗi năm, đòi hỏi sự tham gia mạnh mẽ của nguồn vốn tư nhân khi nguồn lực nhà nước không thể gánh vác toàn bộ.

Hành trình nâng cấp mô hình tăng trưởng đòi hỏi thời gian và sự kiên trì trong khâu thực thi. Với nền tảng thể chế ngày càng hoàn thiện, hạ tầng đồng bộ và nội lực doanh nghiệp được tăng cường, kinh tế Việt Nam đang tự tin mở ra một chu kỳ tăng trưởng mới, bền vững hơn, tự chủ hơn và giá trị hơn.