Ngân hàng quay trở lại phụ thuộc động lực tín dụng truyền thống?

Quý 1/2026, tăng trưởng tổng thu nhập hoạt động các ngân hàng niêm yết trên sàn chứng khoán đạt 15,3% so với cùng kỳ, gần như đi ngang so với mức 15,5% của quý 4/2025, cho thấy đà tăng trưởng doanh thu ngành đang có dấu hiệu chững lại. Điểm nhấn trong quý là thu nhập lãi thuần dẫn dắt đà tăng trưởng.

Động lực tín dụng truyền thống

Trong đó, nhóm ngân hàng quốc doanh ghi nhận tổng thu nhập hoạt động tích cực, với VCB và CTG cùng tăng khoảng 22,7% so với cùng kỳ, trong khi BID tăng 15,6%. Nhóm ngân hàng thương mại tư nhân tiếp tục ghi nhận mức độ phân hóa lớn hơn. Một số ngân hàng thương mại vốn hóa nhỏ như ABB, NVB, BVB, VIB duy trì tăng trưởng mạnh, trong khi nhiều ngân hàng khác vẫn chịu áp lực từ thu nhập ngoài lãi suy yếu và chi phí vốn cao như STB, SSB, SGB.

Thống kê của ABS cho thấy, cơ cấu tăng trưởng tổng doanh thu phản ánh rằng ngành ngân hàng đang quay trở lại phụ thuộc nhiều hơn vào động lực tín dụng truyền thống.

Cụ thể, động lực tăng trưởng chính đến từ thu nhập lãi thuần với mức tăng nổi bật 16,6% so với cùng kỳ trong quý 1/2026. Ở chiều ngược lại, tăng trưởng thu nhập ngoài lãi thu hẹp rõ rệt, chỉ còn tăng 10,6% so với cùng kỳ. Tăng trưởng thu nhập lãi thuần chủ yếu được dẫn dắt bởi nhóm ngân hàng quốc doanh và một số ngân hàng tư nhân.

Trong đó, nhóm ngân hàng quốc doanh chứng kiến VCB dẫn đầu tăng trưởng thu nhập lãi thuần với 29,0% so với cùng kỳ. Kế tiếp là CTG và BID với tỷ lệ lần lượt là 25,3% và 12,8%. Cùng lúc đó, một số ngân hàng tư nhân lớn như MBB và VPB cũng có mức tăng trưởng vượt trội đạt 27,5% và 27,0% so với cùng kỳ. Các ngân hàng tư nhân nhỏ và vừa có mức tăng trưởng thu nhập lãi thuần tương đối phân hóa, nổi trội có MSB tăng 27,7% và LPB tăng 18,2% so với cùng kỳ. Ngược lại, một số ngân hàng ghi nhận thu nhập thuần đi ngang hoặc sụt giảm như NAB giảm 1,9% và SSB giảm 1,5% so với cùng kỳ.

Theo bà Nguyễn Thị Kỳ Duyên, chuyên viên phân tích Chứng khoán An Bình (ABS), yếu tố tăng trưởng tín dụng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ thu nhập lãi thuần quý 1/2026. Thu nhập lãi thuần của phần lớn ngân hàng tiếp tục tăng tích cực chủ yếu nhờ quy mô tín dụng mở rộng.

Tuy nhiên cũng cần phải nói thêm rằng, điều này phản ánh nền tảng quy mô dư nợ của các ngân hàng đã lớn hơn rất nhiều. Các ngân hàng nhìn chung không chỉ giữ tăng trưởng tín dụng tích cực ở quý đầu năm, mà trên thực tế tổng quy mô dư nợ trung bình trong suốt 12 tháng qua đã mở rộng đáng kể, qua đó cũng tác động đáng kể tăng trưởng thu nhập lãi thuần.

Lấy ví dụ đến cuối tháng 5/2026, tín dụng toàn hệ thống tuy chỉ tăng 5,71% so với đầu năm, nhưng quy mô dư nợ đã đạt khoảng 19,6 triệu tỷ đồng, tương đương mức tăng gần 19% so với cùng kỳ năm trước (YoY). Chính nền tảng tài sản sinh lãi (earning assets) phình to này đã đóng vai trò chủ đạo giúp thu nhập lãi thuần toàn ngành đạt mức tăng trưởng nổi bật 16,6% so với cùng kỳ trong Q1/2026.

Bên cạnh đó, khả năng tối ưu hóa chi phí vốn (COF) đặc biệt trong bối cảnh tăng trưởng huy động khó hơn, sẽ khiến những ngân hàng có lợi thế vốn và CASA, có khả năng kiểm soát tốt chi phí đầu vào vẫn có thể ghi nhận thu nhập lãi thuần tăng mạnh dù cho vay ra không nhiều.

Phân hóa tương đối về thu nhập ngoài lãi

Xét về thu nhập ngoài lãi, kết quả kinh doanh của các ngân hàng cũng tương đối phân hóa. VIB ghi nhận mức tăng 110,8% so với cùng kỳ do tăng mạnh phí dịch vụ thẻ, OCB tăng 209,4% và SHB tăng 289,1% chủ yếu nhờ hoạt động kinh doanh vốn, thu hồi nợ đã xử lý hoặc các khoản thu nhập bất thường.

Trong khi đó, sự suy giảm đáng kể được ghi nhận tại SSB với mức giảm 85,2%, EIB giảm 67,3%, TPB giảm 40,1% và MBB giảm 30,7%, phản ánh sự suy yếu của các mảng bảo hiểm, kinh doanh chứng khoán đầu tư hoặc thu hồi nợ.

Bà Nguyễn Thị Kỳ Duyên nhận định, thu nhập ngoài lãi toàn ngành tăng chậm lại chủ yếu được hỗ trợ bởi sự phục hồi mạnh của thu nhập dịch vụ thuần và hoạt động khác.

Thu nhập dịch vụ thuần tiếp tục là nguồn đóng góp lớn nhất, chiếm khoảng 13,7% tổng thu nhập hoạt động toàn ngành. Mảng này tăng mạnh 43,1% so với cùng kỳ, trở thành động lực tăng trưởng chính của thu nhập ngoài lãi. Dịch vụ thanh toán thẻ tăng 78% so với cùng kỳ, đóng góp 42% tổng thu nhập hoạt động dịch vụ nhờ gia tăng giao dịch điện tử và chi tiêu thẻ. Doanh thu bảo hiểm cũng tăng 21% nhờ hoạt động bán chéo được cải thiện, trong khi nhóm dịch vụ khác tăng 30%.

Đáng chú ý, thu nhập từ hoạt động khác tăng 39,6% so với cùng kỳ và đóng góp khoảng 8,0% tổng thu nhập hoạt động. Sự tăng trưởng này chủ yếu đến từ các khoản thu hồi nợ đã xử lý rủi ro, hoàn nhập dự phòng và các khoản thu bất thường. Mặc dù vậy, tốc độ tăng trưởng thu nhập từ các hoạt động không thường xuyên này đã giảm đáng kể so với quý trước và cùng kỳ.

Trong quý này, các ngân hàng ghi nhận lãi từ kinh doanh ngoại hối tiếp tục giảm 13,1% so với cùng kỳ dù tỷ giá biến động mạnh. Nguyên nhân đến từ nền so sánh cao của năm trước, diễn biến tỷ giá một chiều và các biện pháp điều tiết của Ngân hàng Nhà nước. Thu nhập từ hoạt động đầu tư chứng khoán suy giảm mạnh khi lãi từ mua bán chứng khoán đầu tư và chứng khoán kinh doanh lần lượt giảm 92,1% và 91,2% so với cùng kỳ. Điều này cho thấy các ngân hàng không còn ghi nhận nhiều lợi nhuận đột biến từ hiện thực hóa danh mục trái phiếu và chứng khoán như giai đoạn trước. Và nó cũng khá tương đồng với diễn biến trên thị trường chứng khoán giai đoạn quý 1/2026.