Căng thẳng Trung Đông không chỉ khiến giá dầu bất ổn, mà đang lan sang cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu.
Ít người biết rằng cuộc đua AI với những con chip xử lý tiên tiến, những trung tâm dữ liệu khổng lồ, những mô hình ngôn ngữ đòi hỏi năng lực tính toán khổng lồ, lại đang phụ thuộc một phần vào một loại khí rất quen thuộc – Heli (Helium).
Helium là chất làm lạnh không thể thay thế trong quá trình chế tạo chip bán dẫn. Nó duy trì nhiệt độ ổn định khi khắc các mạch điện lên tấm silicon, là thành phần then chốt trong công đoạn lithography, tức bước quyết định độ chính xác của con chip. Như Wall Street Journal đã ghi nhận, "với nhiều ứng dụng làm lạnh chip hiện tại, helium không có vật liệu thay thế dễ dàng."
Đáng nói, Qatar là nguồn cung cấp khoảng 1/3 sản lượng helium toàn cầu, sản xuất tại cơ sở Ras Laffan - nhà máy LNG lớn nhất thế giới. Sau các cuộc tấn công bằng drone của Iran, QatarGas buộc phải ngừng sản xuất LNG và "các sản phẩm liên quan," đồng thời tuyên bố bất khả kháng chỉ vài ngày sau khi xung đột Trung Đông nổ ra.
Cơ sở Ras Laffan đã chịu thiệt hại nghiêm trọng, dẫn tới việc cắt giảm 14% lượng xuất khẩu helium hàng năm và có thể mất tới 5 năm để khắc phục. Hậu quả phản ánh vào giá helium trên thị trường giao ngay đã tăng hơn gấp đôi. Các nhà phân tích cảnh báo nếu gián đoạn kéo dài từ 60 đến 90 ngày, giá có thể tăng thêm 50% nữa, đẩy mức giá vượt 2.000 USD mỗi nghìn feet khối, gây sức ép chi phí nghiêm trọng cho toàn ngành.
Tuy nhiên, kể từ khi xung đột Trung Đông nổ ra, việc đóng cửa Eo biển Hormuz đang đe dọa trực tiếp trái tim của nền kinh tế công nghệ toàn cầu. Hàn Quốc, nơi đặt trụ sở của hai tập đoàn chip nhớ lớn nhất thế giới, chịu thiệt hại nặng nề nhất trong ngắn hạn. Nước này phụ thuộc gần 65% lượng nhập khẩu helium từ Qatar vào năm ngoái.
Trong khi đó, Đài Loan, nơi TSMC sản xuất khoảng 90% chip tiên tiến nhất thế giới, cũng phụ thuộc nặng nề vào LNG nhập khẩu từ Qatar, với khoảng 10% tổng tiêu thụ điện của cả hòn đảo này dành riêng cho TSMC.
Vấn đề không chỉ dừng ở helium. Bromine - một nguyên tố quan trọng khác trong quy trình sản xuất chip - có khoảng 2/3 sản lượng thế giới đến từ Israel và Jordan. Khu vực Trung Đông còn chiếm khoảng 8% công suất nhôm toàn cầu, và nhiều nhà sản xuất lớn trong khu vực đã tuyên bố bất khả kháng. Giá nhôm đã chạm mức cao nhất trong 4 năm vào tháng Ba.
Theo David Roche, Chủ tịch công ty tư vấn Quantum Strategy, ngay cả khi sản xuất nối lại ngay ngày mai, việc phục hồi hoàn toàn chuỗi cung ứng vẫn cần thêm 4-6 tháng, đưa tổng thời gian dễ bị tổn thương lên đến 6-9 tháng.
Nếu gián đoạn chuỗi cung ứng là mối đe dọa gián tiếp, thì những gì xảy ra vào ngày 1 tháng 3 là tấn công trực tiếp vào hạ tầng AI toàn cầu.
Các cuộc tấn công bằng drone đã phá hủy 3 trung tâm dữ liệu Amazon Web Services tại UAE và Bahrain, đánh sập hai trong ba vùng khả dụng của khu vực ME-CENTRAL-1 và gây gián đoạn hàng loạt dịch vụ đám mây. Đây được Uptime Institute xác nhận là vụ tấn công quân sự đầu tiên được ghi nhận vào một nhà cung cấp điện toán đám mây quy mô lớn trong lịch sử.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố nhắm mục tiêu vào cơ sở Bahrain vì AWS cung cấp dịch vụ cho quân đội và tình báo Mỹ, trong đó có mô hình AI Claude của Anthropic được sử dụng cho các đánh giá tình báo và mô phỏng chiến đấu.
Hậu quả lan sang Abu Dhabi Commercial Bank, Emirates NBD, First Abu Dhabi Bank, các nền tảng thanh toán Hubpay và Alaan, cùng hàng loạt dịch vụ doanh nghiệp lớn. Cuộc tấn công phơi bày một thực tế đáng lo ngại, rằng ranh giới giữa hạ tầng thương mại và quân sự trong thời đại AI đã gần như biến mất.
Trước xung đột, thị trường data center UAE được dự báo tăng hơn gấp đôi từ 3,29 tỷ USD năm 2026 lên 7,7 tỷ USD vào năm 2031. "Các cuộc tấn công này đặt toàn bộ chiến lược đám mây và AI của nền kinh tế vùng Vịnh vào tình thế cực kỳ đáng lo ngại," một chuyên gia của SIPRI cho biết.
