Nghị định 49/2026/NĐ-CP làm rõ phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực đất đai, giao thêm thẩm quyền cho Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh, đồng thời yêu cầu đơn giản hóa thủ tục hành chính.
Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 49/2026/NĐ-CP, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số nội dung của Nghị quyết số 254/2025/QH15 của Quốc hội về các cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình tổ chức thi hành Luật Đất đai.
Nghị định tập trung sửa đổi, bổ sung các quy định về phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền trong quản lý nhà nước về đất đai, theo hướng tăng vai trò, trách nhiệm cho chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp tỉnh.
Theo Nghị định 49/2026/NĐ-CP, Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh được giao thẩm quyền quyết định nhiều nội dung quan trọng trong lĩnh vực đất đai. Cụ thể, cấp tỉnh có thẩm quyền thu hồi đất; quyết định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; giao đất, cho thuê đất; cho phép chuyển mục đích sử dụng đất; điều chỉnh, gia hạn thời hạn sử dụng đất; chuyển hình thức sử dụng đất; công nhận quyền sử dụng đất.
Bên cạnh đó, Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh còn có thẩm quyền chấp thuận việc thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án, cũng như chấp thuận và phê duyệt phương án sử dụng đất.
Căn cứ Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Nghị quyết số 190/2025/QH15 của Quốc hội về xử lý một số vấn đề liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước và điều kiện thực tế của từng địa phương, Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh được quyền quyết định việc phân cấp hoặc ủy quyền cho cơ quan, người có thẩm quyền trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ này.
Nghị định 49/2026/NĐ-CP đồng thời quy định cụ thể thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất, cũng như việc xác nhận thay đổi, đính chính, thu hồi hoặc hủy Giấy chứng nhận đã cấp.
Theo đó, cơ quan có chức năng quản lý đất đai cấp tỉnh thực hiện việc cấp Giấy chứng nhận hoặc xác nhận thay đổi trên Giấy chứng nhận đối với các trường hợp do cơ quan, người có thẩm quyền cấp tỉnh quyết định giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, điều chỉnh hoặc gia hạn thời hạn sử dụng đất, chuyển hình thức sử dụng đất và công nhận quyền sử dụng đất.
Đối với các trường hợp thuộc thẩm quyền quyết định của cấp xã, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp xã thực hiện việc cấp Giấy chứng nhận hoặc xác nhận thay đổi, bao gồm các nội dung như giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, điều chỉnh, gia hạn thời hạn sử dụng đất, chuyển hình thức sử dụng đất, công nhận quyền sử dụng đất và xác định lại diện tích đất ở.
Văn phòng đăng ký đất đai thực hiện cấp Giấy chứng nhận, xác nhận thay đổi, đăng ký đất đai lần đầu hoặc đăng ký biến động đối với các trường hợp không thuộc thẩm quyền nêu trên. Cơ quan đã cấp Giấy chứng nhận chịu trách nhiệm đính chính khi có sai sót, đồng thời có thẩm quyền thu hồi, hủy và cấp lại Giấy chứng nhận theo quy định.
Đối với các hồ sơ, thủ tục đang được giải quyết trước thời điểm Nghị định có hiệu lực thi hành ngày 31/1/2026, Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh được quyết định áp dụng theo quy định mới hoặc tiếp tục giao cho cơ quan, người đang thụ lý hồ sơ giải quyết đến khi hoàn tất.
Nghị định 49/2026/NĐ-CP cũng yêu cầu Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh ban hành quy định về trình tự, thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai chậm nhất đến ngày 1/7/2026, bảo đảm mục tiêu cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính.
Quy định mới phải làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan, người có thẩm quyền trong từng khâu thực hiện; xác định thời gian giải quyết tối đa; quy định đầy đủ thành phần hồ sơ, bao gồm cả giấy tờ chứng minh đối tượng được miễn, giảm nghĩa vụ tài chính nếu có. Các mẫu biểu thực hiện thủ tục phải bảo đảm đủ thông tin phục vụ việc xác định nghĩa vụ tài chính về đất đai.
Trong thời gian chưa ban hành quy định mới, Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh được quyết định áp dụng trình tự, thủ tục theo quy định pháp luật trước ngày 31/1/2026 hoặc quyết định riêng đối với từng trường hợp cụ thể. Các quy định về trình tự, thủ tục hành chính phải được công khai trên Cổng thông tin điện tử của Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh và Cổng thông tin điện tử của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
