Nhìn vào cơ cấu, nhập siêu tăng chủ yếu là nguyên liệu đầu vào sản xuất, trong khi hàng tiêu dùng thuần túy nhập khẩu không tăng đột biến.
Sau nhiều năm xuất siêu, trong 5 tháng đầu của năm, nhập siêu tăng cao trở lại, đạt khoảng 13,8 tỉ USD. Nhập khẩu tăng tập trung vào các nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử, linh kiện; năng lượng.
Phân tích cụ thể hơn về nội dung này, ông Lê Trung Hiếu - Phó Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho biết: kinh tế Việt Nam có độ mở lớn, phụ thuộc khá lớn vào xuất khẩu. Những năm trước Việt Nam chủ yếu xuất siêu nhưng từ khi xảy ra xung đột Trung Đông có hiện tượng nhập siêu.
Nhập siêu trong 5 tháng vừa qua được chia thành 2 nhóm. Thứ nhất, nhập siêu xăng dầu khoảng 8 tỉ USD do dầu thô tăng giá từ ảnh hưởng của xung đột Trung Đông. Hiện nay, dầu thô phục vụ các nhà máy lọc dầu trong nước chủ yếu là nhập khẩu, khai thác trong nước hạn chế nên ảnh hưởng đến nhập siêu.
Thứ hai, nhập siêu tăng do các mặt hàng nhập khẩu tăng giá, tập trung vào các mặt hàng linh kiện điện tử, chip bán dẫn. Việc nhập khẩu các mặt hàng này, một phần từ các doanh nghiệp FDI bắt đầu đầu tư vào khu vực sản xuất; phần khác, có thể nhập khẩu thiết bị cho việc thành lập trung tâm dữ liệu quốc gia. Tuy chưa có thông tin cụ thể về giá trị nhập khẩu máy móc, thiết bị nhưng cũng sẽ làm tăng đáng kể giá trị nhập khẩu.
Chuyên gia kinh tế Nguyễn Tú Anh - Giám đốc nghiên cứu của VinUni đồng quan điểm khi đề cập đến bài toán nhập siêu trong 5 tháng qua. Theo đó, nhập siêu với các linh kiện điện tử, máy móc thiết bị và kim loại chiếm tỷ trọng lớn, khoảng 88,22 tỷ USD, tăng 57,1% so với cùng kỳ năm trước. Đây là một yếu tố làm thâm hụt cán cân thương mại nhưng cũng là chỉ dấu báo hiệu cho chu kỳ đầu tư mới.
Ngoài phục vụ sản xuất, nhập siêu các thiết bị điện tử, máy móc, theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Tú Anh cũng cho thấy chuyển đổi mô hình phát triển của nền kinh tế dựa trên đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cùng với đó, việc xây dựng trung tâm dữ liệu cần đầu tư lớn cho thiết bị máy móc, kết cấu hạ tầng số.
Thâm hụt cán cân thương mại hiện nay là dấu hiệu của hoạt động đầu tư đang chuyển đổi, những dây chuyền sản xuất công nghiệp quy mô lớn đang được hình thành. Trong khi tỷ lệ hàng tiêu dùng thuần túy nhập khẩu tăng không đột biến.
Nhận định về tác động của nhập siêu trong 5 tháng qua đến tăng trưởng kinh tế, Phó Cục trưởng Cục Thống kê Lê Trung Hiếu cho rằng, việc nhập khẩu máy móc, thiết bị sẽ được ghi nhận vào tích luỹ tài sản trong tương lai.
Giá trị nhập khẩu các nguyên vật liệu, linh kiện điện tử, chip bán dẫn phục vụ cho sản xuất trong nước, tạo ra sản phẩm xuất khẩu, đóng góp vào tăng trưởng. Cũng có thể nhận định, lo ngại các linh kiện điện tử, chip bán dẫn sẽ tăng giá thời gian tới, doanh nghiệp chủ động nhập khẩu trước để đảm bảo tiến độ đơn hàng.
Với đánh giá tích cực và thận trọng hơn, chuyên gia kinh tế Nguyễn Tú Anh cho rằng, cần theo sát hoạt động xuất khẩu trong những tháng tới để đánh giá tác động của nhập siêu. Tuy nhiên, nhìn từ dữ liệu xuất nhập khẩu mặt hàng điện tử trong tháng 5, chuyên gia phân tích: xuất khẩu tăng hơn 11% so với cùng kỳ năm trước cho thấy bắt đầu có những hoạt động xuất khẩu điện tử. Trong những tháng tới, nếu đà tăng trưởng tiếp tục duy trì, phần thâm hụt cán cân thương mại sẽ có xu hướng giảm dần.
Bên cạnh đó, trong 5 tháng vừa qua, FDI thực hiện vào công nghiệp chế biến chế tạo đạt 8,6 tỷ USD cũng tạo cái neo khá ổn định cho chuỗi nhập khẩu, sản xuất và xuất khẩu. Tuy nhiên, khác với những năm trước, nhập khẩu thiết bị chủ yếu cho sản xuất, chế biến, chế tạo, 5 tháng qua, chúng ta nhập thiết bị với số lượng lớn trong lĩnh vực điện tử phục vụ cho mục tiêu chuyển đổi số mục đích này tạo ra giá trị gia tăng trong nội địa.
Với góc nhìn này, Cục trưởng Cục Thống kê Nguyễn Thị Hương cho biết: theo mô hình trước đây, nhập khẩu nguyên vật liệu để phục vụ lắp ráp sản phẩm xuất khẩu. Trong giai đoạn hiện nay, nền kinh tế trong nước đang phát triển sản phẩm như ô tô điện, doanh nghiệp nhập khẩu linh kiện về lắp ráp, phục vụ cho tiêu dùng trong nước là chủ yếu.
Nhập vào nhưng không xuất ra, một phần phục vụ sản xuất trong nước đã làm tăng nhập siêu. Tuy nhiên, phần nhập khẩu phục vụ sản xuất đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước - tiêu dùng cuối cùng của người dân - cũng đều làm tăng GDP.
Để đánh giá nhập siêu với tăng trưởng kinh tế cụ thể hơn, theo Cục Thống kê cần có dữ liệu đủ lớn, chi tiết từ hoạt động xuất nhập khẩu. Trên cơ sở sẽ phân tích dòng tiền đang vào đâu, vào tích luỹ hay tiêu dùng.
