Các dự thảo và điều chỉnh mới về mức dư lượng tối đa (MRL) của Liên minh châu Âu (EU) đang tạo ra áp lực ngày càng lớn đối với nông sản Việt Nam xuất khẩu sang khu vực này.
Khi tiêu chuẩn liên tục được siết chặt, thậm chí hạ xuống ngưỡng gần như bằng 0, bài toán đặt ra không còn là đáp ứng từng lô hàng, mà là tái cấu trúc toàn bộ chuỗi sản xuất để duy trì và mở rộng thị phần tại thị trường này.
Trong nhiều năm qua, EU luôn tạo ra “bài kiểm tra chất lượng” khắt khe nhất đối với nông sản Việt Nam. Nhưng từ năm 2025 đến nay, các động thái điều chỉnh quy định về MRL đang bước sang một giai đoạn mới, nghiêm ngặt hơn, nhanh hơn và ít dư địa hơn cho các nhà xuất khẩu.
Theo hệ thống pháp lý của EU, MRL được thiết lập nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Tuy nhiên, trong các cập nhật gần đây, xu hướng rõ rệt là hạ thấp ngưỡng cho phép, thậm chí về mức “giới hạn phát hiện” (LOD), tức gần như không chấp nhận bất kỳ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật nào.
Không những thế, EU còn liên tục rà soát, rút giấy phép hoặc không gia hạn đối với nhiều hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật. Điều này kéo theo việc giảm mạnh hoặc loại bỏ hoàn toàn MRL tương ứng đối với các sản phẩm nhập khẩu.
Tuy nhiên, một số tổ chức và chuyên gia cho rằng việc siết MRL quá nhanh có thể tạo ra rào cản thương mại mới, đặc biệt với các nước đang phát triển.
Ông David Orden, chuyên gia kinh tế nông nghiệp tại Virginia Tech (Mỹ), cho rằng: “Các tiêu chuẩn ngày càng nghiêm ngặt của các thị trường phát triển, bao gồm EU, có thể vượt xa mức cần thiết về khoa học, từ đó làm gia tăng chi phí tuân thủ và hạn chế khả năng tiếp cận thị trường của các nước xuất khẩu”.
Không chỉ dừng ở quy định, tần suất cập nhật cũng trở thành một thách thức. Theo Văn phòng SPS Việt Nam, mỗi năm có hàng trăm thông báo thay đổi liên quan đến an toàn thực phẩm, trong đó EU là một trong những khu vực điều chỉnh nhiều nhất, đặc biệt ở các tiêu chuẩn MRL.
Mặc dù vậy, các doanh nghiệp đáp ứng được tiêu chuẩn SPS và MRL của EU thường có khả năng tiếp cận các thị trường cao cấp khác dễ dàng hơn, do tiêu chuẩn EU được xem là một trong những chuẩn tham chiếu toàn cầu. Điều này đồng nghĩa với việc khi đã vượt qua “cửa ải” EU, hàng hóa có thể thuận lợi hơn khi vào các thị trường như Nhật Bản, Canada hay Australia.
Ông Orden cũng cho rằng, dù chi phí tuân thủ ban đầu có thể cao, nhưng về dài hạn, các doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn cao thường có giá trị xuất khẩu tốt hơn, ít rủi ro bị trả hàng và xây dựng được uy tín bền vững trên thị trường quốc tế.
Những thay đổi về MRL đang đặt doanh nghiệp Việt Nam trước áp lực kép: vừa phải duy trì thị phần tại EU - thị trường chiếm hàng tỷ USD kim ngạch mỗi năm, vừa phải tái cấu trúc sản xuất để thích ứng với tiêu chuẩn mới.
Một số mặt hàng nông sản như thanh long, chanh leo không còn bị cảnh báo từ đầu năm 2026 là minh chứng rõ ràng rằng, khi tuân thủ nghiêm túc, nông sản Việt hoàn toàn có thể đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe nhất.
Dù vậy, thách thức lớn nhất hiện nay là sự đứt gãy giữa tiêu chuẩn canh tác tại vườn và yêu cầu tại cửa khẩu EU. Để giải quyết điều này, doanh nghiệp phải đóng vai trò là "nhạc trưởng" điều phối chuỗi giá trị.
Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), giải pháp cốt lõi nằm ở việc kiểm soát chặt chẽ mã số vùng trồng. "Nông sản muốn vào EU phải tuân thủ khắt khe từ khâu giống đến canh tác. Doanh nghiệp phải đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc và số hóa chuỗi cung ứng. Nếu không chuẩn hóa từ gốc, rủi ro bị trả hàng hoặc tiêu hủy tại cửa khẩu là rất lớn, gây thiệt hại không chỉ về tiền bạc mà còn là uy tín của thương hiệu quốc gia”, ông Đặng Phúc Nguyên nhấn mạnh.
Mặt khác, ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam nhấn mạnh, các địa phương và hiệp hội ngành hàng cần chủ động tham gia mạnh mẽ hơn nữa vào quá trình hình thành chính sách để bảo vệ lợi ích trong nước cũng như tránh cho doanh nghiệp nội địa luôn rơi vào trạng thái bị động.
Các chuyên gia kinh tế cho rằng, việc áp dụng QR Code truy xuất nguồn gốc đến tận hộ nông dân không còn là hình thức làm đẹp bao bì, mà là yêu cầu pháp lý. Khi có một lô hàng bị cảnh báo, nếu doanh nghiệp có hệ thống truy xuất tốt, họ có thể khoanh vùng lỗi và bảo vệ uy tín cho các lô hàng khác. Đặc biệt, việc theo dõi cơ sở dữ liệu MRL của EU cần trở thành hoạt động thường xuyên, thay vì chỉ kiểm tra khi có đơn hàng.
Có thể thấy, việc EU siết MRL không chỉ là rào cản kỹ thuật mà còn là cơ chế sàng lọc thị trường. Những doanh nghiệp đáp ứng được tiêu chuẩn, sẽ có lợi thế cạnh tranh rõ rệt, khi nguồn cung đạt chuẩn ngày càng hạn chế.
Bộ Công Thương đánh giá, dù tiêu chuẩn ngày càng cao, EU vẫn là thị trường giàu tiềm năng, nhưng doanh nghiệp phải đổi mới, xây dựng chuỗi cung ứng bền vững và nâng cao năng lực truy xuất để giữ vị trí trong chuỗi giá trị. Doanh nghiệp nào kiểm soát được từ gốc, sẽ trụ vững tại thị trường khó tính nhất thế giới.
