Phát huy vai trò tập đoàn kinh tế trong tăng trưởng quốc gia

Sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được bước phát triển vượt bậc, từ nền kinh tế lạc hậu trở thành điểm sáng tăng trưởng, với đời sống người dân và vị thế quốc gia được nâng cao. Thành tựu này gắn liền với cải cách thể chế và sự lớn mạnh của cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các tập đoàn kinh tế lớn.

Củng cố động lực tăng trưởng quốc gia

Trong giai đoạn tới, mục tiêu duy trì tăng trưởng GDP trên 10%/năm giai đoạn 2026-2031 được đặt ra như một yêu cầu mang tính chiến lược, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của toàn bộ nền kinh tế. Theo định hướng phát triển, các tập đoàn kinh tế giữ vai trò then chốt, trong đó kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo, còn kinh tế tư nhân là động lực quan trọng, từ đó đặt ra yêu cầu xây dựng các tập đoàn đủ mạnh để cạnh tranh quốc tế và dẫn dắt các ngành trọng yếu.

Chia sẻ tại Hội thảo “40 năm Đổi Mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế" do Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức ngày 11/4, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết về mặt chủ trương, phát triển doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân luôn luôn được quan tâm.

Trước hết, kinh tế tư nhân đã được xác định rõ ràng là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế Việt Nam. Khu vực này hiện đóng góp hơn 50% GDP và tạo ra phần lớn việc làm cho xã hội. Khi nhìn sâu vào cấu trúc hiện nay với hơn 1 triệu doanh nghiệp, chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng khoảng 5 triệu hộ kinh doanh, một câu hỏi lớn được đặt ra: làm thế nào để hình thành những tập đoàn tư nhân đủ lớn, đủ mạnh, có khả năng dẫn dắt nền kinh tế?

Ông Hiển nhấn mạnh đây không phải là vấn đề mới. Trong 2-3 năm qua, nhiều đề án đã được nghiên cứu và triển khai, song kết quả vẫn chưa đạt như kỳ vọng. Điều này đòi hỏi một sự nhìn nhận thẳng thắn và có hệ thống, nhằm xác định đúng các điểm nghẽn và đưa ra giải pháp phù hợp.

Bên cạnh khu vực tư nhân, vai trò của doanh nghiệp nhà nước cũng cần được nhìn nhận lại một cách rõ ràng hơn. Nghị quyết 79-NQ/TW đã xác định doanh nghiệp nhà nước phải đóng vai trò tiên phong, dẫn dắt. Để thực hiện được điều này, cần giải quyết những vấn đề cốt lõi như tách bạch giữa nhiệm vụ chính trị và nhiệm vụ kinh doanh, cũng như xác định rõ ranh giới và sự bổ trợ giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân.

“Đặc biệt, không thể phủ nhận vai trò của khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), với những đóng góp to lớn trong quá trình phát triển kinh tế. Trong thời gian tới, Việt Nam vẫn cần tiếp tục thu hút FDI, nhưng vấn đề quan trọng hơn là nâng cao mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi giá trị của khu vực này. Bởi về lâu dài, sức mạnh nội tại của nền kinh tế vẫn phải dựa vào doanh nghiệp trong nước”, ông Nguyễn Đức Hiển lưu ý.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi mang tính bước ngoặt trong tiến trình phát triển kinh tế. Mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045 đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi mô hình tăng trưởng, từ chiều rộng sang chiều sâu, dựa trên năng suất, chất lượng và hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những động lực cốt lõi. Đáng chú ý, khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là các tập đoàn lớn, không còn chỉ đóng vai trò tham gia mà cần trở thành lực lượng dẫn dắt quá trình tăng trưởng.

Một trong những chuyển dịch quan trọng nhất là tái cấu trúc dòng vốn và nguồn lực từ các lĩnh vực như bất động sản, tài chính sang sản xuất và công nghệ. Đây vừa là thách thức lớn, vừa là yêu cầu cấp bách. Để thực hiện được điều này, Việt Nam cần một chiến lược phát triển công nghiệp rõ ràng, xác định các ngành mũi nhọn và đi kèm với các chính sách cụ thể như ưu đãi thuế, tín dụng dài hạn, hỗ trợ nghiên cứu, phát triển (R&D) và đầu tư hạ tầng chuyên biệt.

Trong chiến lược đó, việc gia tăng đầu tư cho R&D là yếu tố then chốt. Mục tiêu nâng tỷ lệ R&D/GDP lên 2% vào năm 2030 là một thách thức lớn khi mức hiện tại mới chỉ đạt 0,67%. Để thu hẹp khoảng cách này trong thời gian ngắn, cần có cơ chế thúc đẩy hợp tác giữa Nhà nước và doanh nghiệp, thông qua các dự án nghiên cứu chung, đồng thời áp dụng các ưu đãi thuế đủ mạnh để khuyến khích khu vực tư nhân đầu tư vào đổi mới sáng tạo.

Song song với đó, việc xây dựng hệ sinh thái liên kết giữa các tập đoàn lớn và doanh nghiệp nhỏ là điều kiện không thể thiếu. Thay vì hoạt động rời rạc, các doanh nghiệp lớn cần đóng vai trò “đầu tàu”, dẫn dắt chuỗi cung ứng nội địa, chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm quản trị cho các doanh nghiệp vệ tinh. Thực tiễn quốc tế cho thấy, không có nền công nghiệp hiện đại nào phát triển mà thiếu sự gắn kết chặt chẽ giữa các tầng nấc trong chuỗi giá trị.

Một yếu tố quan trọng khác là phát triển thị trường vốn theo chiều sâu. Một thị trường vốn minh bạch, đa dạng và có sự tham gia của các nhà đầu tư tổ chức trong và ngoài nước sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn dài hạn, điều kiện cần để đầu tư vào công nghệ lõi và các ngành có chu kỳ hoàn vốn dài. Thiếu vắng nguồn vốn chấp nhận rủi ro sẽ khiến doanh nghiệp khó bứt phá.

Bên cạnh đó, nâng cao năng lực quản trị và chuyên nghiệp hóa doanh nghiệp cũng là yêu cầu cấp thiết. Nhiều doanh nghiệp tư nhân cần hoàn tất quá trình chuyển đổi từ mô hình gia đình sang quản trị hiện đại, tách bạch sở hữu và điều hành, đồng thời áp dụng các chuẩn mực minh bạch, quản trị rủi ro và ESG để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ở tầm chiến lược, quốc tế hóa doanh nghiệp là bước đi không thể trì hoãn. Việt Nam cần có một cơ quan chuyên trách hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng ra thị trường toàn cầu. Nếu thiếu sự hỗ trợ về chiến lược và hệ sinh thái quốc tế hóa, phần lớn doanh nghiệp sẽ khó vượt qua giới hạn thị trường nội địa, dù có tiềm lực.

Sự đồng hành từ phía ngân hàng

Đứng ở góc độ ngành ngân hàng, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Nguyễn Ngọc Cảnh khẳng định dù là doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò chủ đạo, hay kinh tế tư nhân là động lực quan trọng, các tập đoàn kinh tế thời gian qua đã luôn khẳng định vị thế là xương sống, vai trò dẫn dắt của nền kinh tế.

Đối với các tập đoàn kinh tế, ngành ngân hàng luôn xác định đây là đối tượng khách hàng lớn truyền thống, có uy tín, sẵn sàng cho vay phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh, đặc biệt là đầu tư các dự án lớn có ý nghĩa kinh tế xã hội quan trọng, đảm bảo tiến độ, hiệu quả.

“Chúng tôi cam kết tiếp tục điều hành linh hoạt chính sách tiền tệ, tín dụng và ngoại hối; bảo đảm kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và cung ứng đủ vốn cho nền kinh tế, góp phần đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên hùng cường và thịnh vượng”, Phó Thống đốc chia sẻ.

Tại Hội thảo, ông Đỗ Quang Vinh, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Phó Tổng Giám đốc ngân hàng SHB bày tỏ khi nền kinh tế bước sang giai đoạn cần những doanh nghiệp lớn, những tập đoàn và tổng công ty có vai trò dẫn dắt tăng trưởng, SHB tiếp tục khẳng định lựa chọn chiến lược của mình bằng việc hợp tác, cung ứng sản phẩm và dịch vụ cho nhiều đối tác lớn như TKV, VRG, Tasco, Vinachem, BSR cùng nhiều doanh nghiệp đầu ngành khác. Điều quan trọng ở đây không chỉ là danh mục đối tác, mà là logic đồng hành.

SHB không chỉ đi cùng từng doanh nghiệp riêng lẻ, mà đồng hành với những thực thể kinh tế có khả năng lan tỏa tới ngành, tới chuỗi giá trị và tới toàn bộ nền kinh tế. Một dấu mốc quan trọng trong hành trình phát triển của SHB là mở rộng vai trò từ cấp tín dụng sang đồng hành bằng giải pháp tài chính tổng thể.

SHB không chỉ cung ứng vốn, mà còn phát triển các giải pháp thanh toán, quản lý dòng tiền, tài trợ chuỗi cung ứng, giải pháp số và đồng hành cùng hoạt động vận hành tài chính tổng thể của doanh nghiệp.

Một dấu ấn nổi bật khác là sự thay đổi trong cách tiếp cận khách hàng. Từ chỗ phục vụ một doanh nghiệp trung tâm, SHB mở rộng hỗ trợ sang toàn bộ hệ sinh thái liên quan, bao gồm công ty thành viên, nhà cung cấp, nhà phân phối, đại lý, đối tác, người lao động và khách hàng cuối. Đây chính là bước chuyển từ "phục vụ doanh nghiệp" sang "đồng hành cùng hệ sinh thái".

Có thể thấy để hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng hai con số và vươn tới mục tiêu quốc gia thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam không chỉ cần những chính sách đúng hướng mà còn đòi hỏi sự cộng hưởng mạnh mẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và hệ thống tài chính. Trong đó, các tập đoàn kinh tế phải thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt, đổi mới và lan tỏa giá trị, tạo nền tảng vững chắc cho một nền kinh tế tự chủ, hiện đại và phát triển bền vững.