Kinh tế thế giới

Việt Nam có tiềm năng lớn phát triển bán dẫn và AI nhờ lợi thế địa chính trị, nguồn nhân lực trẻ dồi dào, chính sách hỗ trợ mạnh mẽ và sự quan tâm của các tập đoàn lớn, hướng tới trở thành trung tâm nhân lực, thiết kế chip và mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong các phân khúc ngách như chip chuyên dụng và ứng dụng AI.

Tâm điểm tăng trưởng

Bước sang năm 2026, AI và ngành công nghiệp bán dẫn tiếp tục được đánh giá là động lực trung tâm của tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong bối cảnh thế giới đi sâu vào chu kỳ chuyển đổi số và tái cấu trúc chuỗi giá trị công nghệ.

Khác với giai đoạn bùng nổ ban đầu, AI đang dịch chuyển nhanh từ thử nghiệm sang triển khai ở quy mô lớn, dần trở thành yếu tố nền tảng quyết định năng suất, năng lực cạnh tranh và vị thế kinh tế của các quốc gia.

Theo các tổ chức nghiên cứu thị trường, doanh thu ngành bán dẫn toàn cầu năm 2026 được kỳ vọng tiệm cận mốc 1.000 tỷ USD, tăng mạnh so với giai đoạn trước đại dịch COVID-19. Động lực chủ yếu đến từ nhu cầu chip phục vụ AI, điện toán hiệu năng cao (HPC), trung tâm dữ liệu, xe điện và tự động hóa công nghiệp.

Đáng chú ý, phân khúc chip AI và bộ nhớ băng thông cao (HBM) được dự báo duy trì mức tăng trưởng hai chữ số, khi các tập đoàn công nghệ lớn không ngừng mở rộng hạ tầng tính toán để đáp ứng nhu cầu huấn luyện và vận hành các mô hình AI ngày càng phức tạp.

Đầu tư vào trung tâm dữ liệu toàn cầu dự báo tăng trưởng 12 - 15% mỗi năm giai đoạn 2025 - 2030, kéo theo nhu cầu lớn về chip và thiết bị hạ tầng. Do đó, AI không chỉ thúc đẩy phần mềm, dịch vụ số mà còn lan tỏa mạnh sang bán dẫn và sản xuất công nghiệp.

Năm 2026, bán dẫn ngày càng giữ vai trò trọng yếu trong an ninh kinh tế và địa chính trị, khi Mỹ, châu Âu, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc đẩy mạnh các chương trình đầu tư hàng trăm tỷ USD nhằm nội địa hóa và đa dạng hóa chuỗi cung ứng chip, bảo đảm năng lực công nghệ chiến lược dài hạn.

Vị trí nào cho Việt Nam?

Tính đến cuối năm 2025, Việt Nam đã có hơn 170 dự án bán dẫn có vốn đầu tư nước ngoài với tổng giá trị gần 11,6 tỷ USD, chủ yếu trong lĩnh vực thiết kế chip và lắp ráp, kiểm nghiệm. Trong đó, có khoảng 60 công ty thiết kế; 8 dự án lắp ráp, kiểm nghiệm; và hơn 20 nhà cung cấp vật tư và thiết bị, bao gồm các tập đoàn lớn như Intel, Amkor, Hana Micron.

Một bước tiến đáng chú ý là Viettel xây dựng nhà máy sản xuất chip đầu tiên của Việt Nam, gắn với nghiên cứu chip 5G, IoT và an ninh mạng, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 có 100 doanh nghiệp thiết kế chip và 15.000 kỹ sư bán dẫn.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương nhận định rằng, công nghiệp bán dẫn được xác định là ngành công nghệ chiến lược thiết yếu để thúc đẩy năng lực cạnh tranh, mở rộng tăng trưởng kinh tế và tăng cường vị thế quốc gia.

Sở dĩ Việt Nam có nhiều cơ hội thúc đẩy phát triển ngành bán dẫn và AI là do:

Thứ nhất, Việt Nam có cơ hội trở thành mắt xích quan trọng ở các khâu trung - cao của chuỗi bán dẫn. Trong bối cảnh các tập đoàn công nghệ toàn cầu tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng “Trung Quốc+1”, Việt Nam nổi lên như điểm đến hấp dẫn cho thiết kế chip, đóng gói, kiểm thử và sản xuất linh kiện hỗ trợ.

Đây là những phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn gia công truyền thống, yêu cầu kỹ năng kỹ thuật và quản trị. Việc các tập đoàn lớn mở rộng hiện diện tại Việt Nam tạo cơ hội tiếp nhận công nghệ, hình thành đội ngũ kỹ sư và giúp doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn.

Thứ hai, AI mở ra không gian tăng trưởng mới cho doanh nghiệp công nghệ Việt Nam. Với lợi thế về nhân lực công nghệ thông tin, Việt Nam có thể tập trung vào phát triển phần mềm AI, dịch vụ dữ liệu, ứng dụng AI cho tài chính, logistics, sản xuất, y tế và khu vực công.

Khác với bán dẫn, AI cho phép doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn ngay từ đầu, đặc biệt ở các ứng dụng bản địa hóa và giải pháp cho thị trường mới nổi, nơi các tập đoàn toàn cầu chưa khai thác triệt để.

Thứ ba, cơ hội hình thành các trung tâm R&D và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Làn sóng đầu tư AI - bán dẫn đang kéo theo nhu cầu lớn về nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm và đào tạo. Nếu tận dụng tốt, Việt Nam có thể trở thành trung tâm R&D khu vực, không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn tham gia chuỗi nghiên cứu toàn cầu, qua đó nâng cao năng lực công nghệ dài hạn.

Giáo sư Usagawa Tsuyoshi, Cố vấn đặc biệt của Trường Đại học Việt Nam - Nhật Bản (VJU) thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, khuyến nghị Việt Nam có thể trở thành trung tâm nhân lực bán dẫn khu vực nếu các cơ quan Nhà nước, trường đại học và doanh nghiệp phối hợp chặt chẽ.

Trương Khắc Trà