Kinh tế

Mặc dù 2025 là một năm đầy biến động đối với Việt Nam, nhưng những lo ngại về thuế quan không ngăn được Việt Nam đạt mức tăng trưởng cả năm cao tới 8%, phù hợp với dự báo của HSBC. Kết quả này dễ dàng đưa Việt Nam trở thành quán quân tăng trưởng ở châu Á.

Mặc dù từng được dự đoán rộng rãi là một trong những nền kinh tế chịu rủi ro thuế quan cao, thương mại của Việt Nam không bị gián đoạn mà còn tăng vọt lên mức cao kỷ lục. Thặng dư thương mại cũng duy trì ở mức đáng kể. Tuy phải đối mặt với mức thuế quan 20% từ Mỹ, Việt Nam thậm chí đã chiếm được thêm thị phần đối với một số mặt hàng nhất định, chẳng hạn như giày dép, dệt may và điện tử tiêu dùng.

Lạc quan nhưng thận trọng

Bước sang năm 2026, nhiều người có thể băn khoăn về tính bền vững của tình hình thương mại đang rất tốt của Việt Nam và khi nào các tác động tiêu cực lên thương mại sẽ diễn ra. Việt Nam không phải là ngoại lệ trước nguy cơ suy giảm thương mại toàn cầu nhưng chúng tôi tin rằng việc xuất khẩu sản phẩm “phù hợp” (ví dụ như điện tử) trong bối cảnh nhu cầu được thúc đẩy bởi trí tuệ nhân tạo (AI) và thị phần ngày càng mở rộng tại Mỹ có thể giúp Việt Nam vượt qua một số khó khăn trong thương mại. Thêm vào đó, chúng tôi kỳ vọng việc tập trung vào phát triển cơ sở hạ tầng sẽ tiếp tục trong năm mới, đẩy nhanh các dự án lớn trọng điểm và thúc đẩy tăng trưởng. Các chuyên gia Bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu HSBC dự báo ​​tăng trưởng GDP sẽ đạt 6,7% vào năm 2026.

Một sự kiện chính trị quan trọng đáng theo dõi trong năm 2026 là Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 14, diễn ra từ ngày 19 đến 25/1. Bên cạnh việc theo dõi ai sẽ trở thành “ngũ trụ” (Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Quốc hội và Thường trực Ban Bí thư), mọi sự chú ý sẽ hướng vào mục tiêu kinh tế xã hội của Việt Nam trong năm đến mười năm tiếp theo.

2025: Gia nhập “câu lạc bộ 8%”

Theo các chuyên gia Bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu HSBC, Năm 2025 có thể được xem là một năm đầy biến động. Khi thông báo về “ngày giải phóng” được công bố lần đầu tiên vào tháng 4, Việt Nam được đánh giá là một trong những nền kinh tế bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi rủi ro thuế quan ở châu Á, có lẽ chỉ xếp sau Trung Quốc. Tuy nhiên, Việt Nam đã vượt qua cơn bão thuế quan và chứng minh sự kiên cường của nền kinh tế với tốc độ tăng trưởng GDP đáng ngạc nhiên, cao tới 8% cho cả năm 2025. Với tăng trưởng cao thứ hai trong vòng 15 năm đổ lại, kết quả này dễ dàng đưa Việt Nam trở thành quán quân tăng trưởng năm 2025, không chỉ trong ASEAN mà còn trên toàn châu Á.

Mặc dù năm 2025 liên tục chứng kiến những cú sốc thuế quan, thương mại của Việt Nam vẫn phát triển mạnh mẽ, đạt mức cao kỷ lục 928 tỷ USD, tăng 18% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này có thể xuất phát từ tác động mạnh của việc đẩy nhanh đơn hàng đặt trước nhưng chúng tôi cho rằng đây chỉ là một phần của câu chuyện. Tác động của việc đẩy nhanh đơn hàng đặt trước sang thị trường Mỹ đã dần giảm bớt, nhưng trong trường hợp của Việt Nam, tăng trưởng xuất khẩu vẫn mạnh mẽ hơn nhiều so với các nước khác, với tốc độ tăng 30% so với cùng kỳ năm trước tính theo bình quân động 3 tháng (3mma). Nguyên nhân không chỉ do đẩy nhanh đơn hàng đặt trước mà vấn đề còn xoay quanh tầm quan trọng của việc xuất khẩu những sản phẩm "phù hợp".

"Có thể chúng ta đã nghe quá nhiều về AI nhưng phải nói rằng AI thực sự đang hỗ trợ thương mại toàn cầu rất nhiều. Nhu cầu về bộ vi xử lý ứng dụng AI trong bối cảnh cuộc chạy đua về chip giữa Mỹ và Trung Quốc leo thang đã định hình lại bối cảnh công nghiệp bán dẫn toàn cầu. Do đó, đây là thời điểm tốt nhất để xuất khẩu các sản phẩm điện tử như một cách để tự bảo vệ trước tác động của thuế quan. May mắn thay, Việt Nam cũng nằm trong nhóm có thể tận dụng điều đó, mặc dù xuất khẩu vẫn tập trung vào các sản phẩm điện tử tiêu dùng phân khúc thấp. Nhìn vào Biểu đồ 1 để thấy sự thay đổi trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam. Xuất khẩu điện tử của Việt Nam hiện chiếm 35% tổng kim ngạch xuất khẩu, nhảy vọt từ mức chỉ 5% của năm 2010. Trong khi đó, xuất khẩu dệt may và giày dép giảm từ mức đỉnh 30% vào năm 2005 xuống còn nhỉnh hơn 10% hiện nay, phản ánh hành trình xuất khẩu của Việt Nam vươn lên trong chuỗi giá trị". - Báo cáo từ Bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu HSBC nhấn mạnh.

Bên cạnh việc chọn đúng sản phẩm để xuất khẩu, Việt Nam đã giành được thị phần lớn hơn tại thị trường Mỹ. Xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ năm 2025 đã tăng vọt gần 30% so với cùng kỳ năm trước (Nikkei, ngày 6 tháng 1), bất chấp những lo ngại về thuế quan. Biểu đồ 2 thể hiện rõ điều này. Mặc dù chịu mức thuế đối ứng 20%, Việt Nam đã giành thêm thị phần xuất khẩu sang Mỹ đối với các sản phẩm như điện thoại, dệt may và giày dép.

Theo HSBC, những lo ngại về việc ASEAN gia tăng nhập khẩu từ Trung Quốc không đơn giản như bề nổi cho thấy. Vấn đề không chỉ là các nước ASEAN nhập khẩu bao nhiêu hàng từ Trung Quốc, mà còn là vấn đề làm thế nào để chuyển hóa lượng hàng nhập khẩu này thành hàng xuất khẩu gia tăng với nguyên liệu đầu vào rẻ hơn và liệu họ có thể gặt hái được lợi ích ở các thị trường tiêu dùng cuối cùng như Mỹ hay không. Việt Nam trở thành một trường hợp điển hình về khả năng nắm chắc cơ hội “Trung Quốc+1” theo hướng có lợi cho mình. Trong khi thâm hụt thương mại của Việt Nam với Trung Quốc mở rộng lên 116 tỷ USD, thặng dư thương mại của Việt Nam với phần còn lại của thế giới cũng mở rộng đến 136 tỷ USD, dẫn đến mức thặng dư thương mại đáng kể là 20 tỷ USD.

Liên quan đến thuế quan, tình hình FDI cũng đáng chú ý. Mặc dù FDI đăng ký mới năm 2025 giảm 12% so với cùng kỳ năm trước nhưng giá trị tuyệt đối vẫn ở mức cao so với tiêu chuẩn trước đây. Ngoài con số tổng quan, sự thay đổi trong cơ cấu đầu tư còn thú vị hơn. Nguyên nhân chính dẫn đến sự sụt giảm đầu tư là FDI từ Hàn Quốc, giảm xuống mức thấp nhất trong vòng 14 năm, bất chấp việc nước này là một trong những nhà đầu tư tiên phong. Tuy nhiên, FDI từ Trung Quốc đã phần nào bù đắp được sự thiếu hụt này, vươn lên vị trí hàng đầu với 30% thị phần, vượt Singapore sát nút (Biểu đồ 3).

"Mặc dù những thách thức về thuế quan không làm khó được Việt Nam, rủi ro vẫn còn đó và có thể khiến triển vọng thương mại của Việt Nam trở nên mờ mịt. Chúng ta đã liên tục đặt câu hỏi "Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?", nhưng thông tin vẫn chưa rõ ràng. Một điểm còn mơ hồ nhưng đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam là việc Mỹ tuyên bố áp thuế 40% đối với "hàng hóa chuyển tải" mà không có định nghĩa chính xác và cách thức thực thi. Một vấn đề khác quan trọng đối với nhiều nền kinh tế châu Á là số phận của các loại thuế quan tiềm năng trong lĩnh vực bán dẫn". - báo cáo từ Bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu HSBC cho biết.

Thương mại đang mạnh mẽ nhưng không dừng lại ở đó: Sự vững vàng của lĩnh vực trong nước cũng đang hỗ trợ tốt cho nền kinh tế Việt Nam. Tiêu dùng cá nhân tăng 8% nhờ tệp người tiêu dùng lớn còn đầu tư tăng tốc lên gần 9% trong năm 2025 (Biểu đồ 4). Thúc đẩy phát triển hạ tầng vẫn là chiến lược truyền thống mà Việt Nam sử dụng.

Về lĩnh vực du lịch, mặc dù không đạt được mục tiêu ban đầu, Việt Nam đã đón lượng khách du lịch kỷ lục hơn 21 triệu lượt, tạo ra doanh thu du lịch trị giá 40 tỷ USD, tương đương 7% GDP (Biểu đồ 5). Tốc độ phục hồi du lịch rất mạnh mẽ, với lượng khách du lịch gần đạt 120% so với năm 2019. Kết quả này đạt được phần lớn nhờ vào sự trở lại nhanh chóng của du khách Trung Quốc, một kết quả ấn tượng đặc biệt khi Việt Nam không có cơ chế miễn thị thực với Trung Quốc đại lục.

Ngoài ra, lạm phát vẫn được kiểm soát. Lạm phát chính tháng 12 tăng 0,2% so với cùng kỳ tháng trước (3,5% so với cùng kỳ năm trước), chủ yếu do giá thực phẩm tăng 1%. Kết quả này phản ánh tình hình gián đoạn nguồn cung thực phẩm bắt nguồn lũ lụt trước đó và vẫn đang tiếp diễn nhưng tác động này dự kiến ​​sẽ không kéo dài. Nhìn chung, lạm phát năm 2025 vẫn ở mức vừa phải 3,3%, phù hợp với dự báo của HSBC. Kết quả này đạt được nhờ giá dầu thấp và chi phí thực phẩm ổn định, mặc dù chi phí thực phẩm gần đây có xu hướng tăng nhẹ.

"Tựu trung lại, chúng tôi dự báo ​​tăng trưởng GDP sẽ đạt 6,7% vào năm 2026 và lạm phát sẽ duy trì vừa phải ở mức 3,5%". - Báo cáo của HSBC cho biết.

Kỳ vọng gì cho năm 2026?

Việt Nam sẽ khởi đầu năm 2026 với một sự kiện chính trị quan trọng. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 14 của Đảng Cộng sản Việt Nam, dự kiến ​​diễn ra từ ngày 19 đến 25/1/2026. Đại hội đại biểu toàn quốc, được tổ chức 5 năm một lần, sẽ bầu ra ban lãnh đạo mới và đề ra các mục tiêu kinh tế - xã hội cho 5 đến 10 năm tiếp theo.

Tất cả sự chú ý sẽ hướng vào vào kết quả “ngũ trụ” tiếp theo, tức là ai sẽ đảm nhiệm 5 vị trí đứng đầu: Tổng Bí thư Đảng, Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Quốc hội và Thường trực Ban Bí thư. Vị trí cuối cùng mới được bổ sung vào đội ngũ lãnh đạo chủ chốt vào tháng 9 năm ngoái, đánh dấu sự chuyển đổi từ “tứ trụ” sang “ngũ trụ”. Hiện tại, đồng chí Tô Lâm giữ chức Tổng Bí thư, đồng chí Lương Cường là Chủ tịch nước. Trong khi đó, đồng chí Phạm Minh Chính, Trần Thanh Mẫn và Trần Cẩm Tú lần lượt giữ chức Thủ tướng, Chủ tịch Quốc hội và Thường trực Ban Bí thư.

Tuy nhiên, cho dù kết quả của cuộc sắp xếp lãnh đạo ra sao, chính sách kinh tế được dự đoán rộng rãi là sẽ nhất quán và ít có thay đổi đáng kể.

Vẫn theo báo cáo của HSBC, trong mỗi kỳ họp Quốc hội, các mục tiêu kinh tế trọng điểm, bao gồm tăng trưởng GDP và GDP bình quân đầu người trong 5 năm tới sẽ được công bố. Tăng trưởng GDP bình quân của Việt Nam giai đoạn 2021-2025 đạt 6,2%, thấp hơn mục tiêu 6,5-7% đề ra trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm cho giai đoạn này nhưng chỉ do tốc độ tăng trưởng chậm trong năm 2021 dưới ảnh hưởng của đại dịch. Trong trung hạn, Việt Nam phấn đấu trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045 (VNTR, ngày 28 tháng 11 năm 2022).

Trong tháng 11/2025, một loạt các mục tiêu kinh tế - xã hội cho năm 2026 đã được Quốc hội thông qua, hé lộ những gì có thể mong đợi trong giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu tăng trưởng năm 2026 được đặt ra ở mức “ít nhất là 10%” với GDP bình quân đầu người từ 5.400-5.500 USD (Vietnam News, 30/12/2025). Cần lưu ý rằng mục tiêu tăng trưởng hai con số này được đưa ra trên cơ sở tăng trưởng GDP đạt mức cao tới 8% của năm ngoái, đòi hỏi một “cú hích” mạnh mẽ để đạt được tăng trưởng toàn diện, bao gồm thương mại vượt trội, đầu tư đáng kể và tiêu dùng mạnh mẽ.

Những cải cách nào sẽ được đưa ra để hỗ trợ tăng trưởng cũng là yếu tố quan trọng cần theo dõi. Việt Nam đã thúc đẩy một loạt cải cách, với việc tổ chức lại các cơ quan nhà nước và sáp nhập các tỉnh, thành phố là những điểm nổi bật chính trong năm 2025, nhằm giảm bớt các rào cản hành chính và tinh giản quy trình quản lý (Nikkei, 8/1/2025).

Minh Ngọc