Kinh tế

Không còn là những dự án cứu vãn, đây là thời điểm vàng để thành phố cảng tận dụng hạ tầng logistics hiện đại và dòng vốn FDI nhằm biến mình thành "công xưởng" đóng tàu thế hệ mới của khu vực.

Từ "vận hội" quốc tế đến lợi thế nội lực sẵn có

Sau hơn một thập kỷ chìm trong những khó khăn từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và quá trình tái cơ cấu kéo dài, ngành đóng tàu Hải Phòng đang thấy "ánh sáng cuối đường hầm". Sự bứt phá này trước hết đến từ sự dịch chuyển đơn hàng của thị trường thế giới. Hiện nay, các công xưởng đóng tàu lớn tại Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản đang rơi vào tình trạng quá tải hoặc chi phí nhân công tăng cao. Điều này khiến các chủ tàu quốc tế bắt đầu hướng sự chú ý sang Việt Nam, nơi có vị trí chiến lược và chi phí sản xuất cạnh tranh.

Hải Phòng, với tư cách là "nôi" của ngành đóng tàu Việt Nam, đang sở hữu những nền tảng mà không địa phương nào có được. Thành phố hiện tập trung hàng loạt nhà máy đóng tàu quy mô lớn như Phà Rừng, Bạch Đằng, Nam Triệu... cùng các liên doanh với nước ngoài như Damen (Hà Lan). Quan trọng hơn, hệ thống cảng nước sâu Lạch Huyện cùng hạ tầng giao thông kết nối đồng bộ đã tạo ra một hệ sinh thái logistics hoàn thiện. Điều này giúp giảm thiểu đáng kể chi phí vận chuyển nguyên vật liệu và thiết bị máy móc – vốn chiếm tới 70% giá thành một con tàu.

Đặc biệt, đội ngũ thợ đóng tàu Hải Phòng với kỹ năng tay nghề tích lũy qua nhiều thế hệ vẫn là một "tài sản" vô giá. Sự kết hợp giữa kinh nghiệm truyền thống và khả năng tiếp cận công nghệ mới đã giúp các nhà máy tại đây bắt đầu thực hiện được những đơn hàng khó, từ tàu chở hàng rời trọng tải lớn đến các dòng tàu chuyên dụng, tàu công trình phục vụ xuất khẩu sang thị trường châu Âu và Mỹ.

Ông Lê Anh Quân – Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hải Phòng chia sẻ: “TP Hải Phòng từ lâu gắn liền với ngành đóng tàu, ngành công nghiệp có bề dày lịch sử. Nói đến Hải Phòng là nói đến đóng tàu và cảng biển, là ngành đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế của thành phố cũng như cả nước”.

Theo ông Trần Tiến Dũng – Chủ tịch Hiệp hội Logistics Hải Phòng: Với cơ sở vật chất hiện có, nếu các nhà mày tại Hải Phòng được tái cấu trúc, được tham gia đầu tư và quản lý bởi các doanh nghiệp địa phương, chúng ta có cơ hội tham gia vào 1 thị trường khổng lồ. Chỉ tính riêng lĩnh vực đóng tàu container, hiện các nhà máy thuộc các quốc gia khác đang đóng 800 tàu / 10.000.000 teu nhưng Việt Nam ta chưa tham gia được đơn hàng nào.

Nếu các nhà máy thuộc Hải phòng được giải phóng khỏi các “cục máu đông”, tập trung đóng các tàu cỡ lớn đến 8.000 teu / 100.000 tấn thì các hãng tàu sẽ chuyển dịch sang rất nhanh chóng, và sẽ là nguồn thu lớn cho thành phố, thông qua đó cũng xây dựng được các DN lớn tham gia vào chuối cung ứng toàn cầu. Ngoài ra cũng sẽ thúc đẩy nghành công nghiệp phụ trợ phục vụ cho đóng tàu.

Thêm nữa, nếu TP Hải Phòng xem xét bố trí quĩ đất tại cửa sông để phát triển các nhà máy đóng tàu, sửa chữa tàu có qui mô lớn. Lúc đó chúng ta có thể tạo ra 1 hệ sinh thái kết hợp tàu vào làm hàng tại cảng, cung cấp dịch vụ sửa chữa, dịch vụ cung cấp nhiên liệu, đặc biệt là các tàu sử dụng nhiện liệu LNG từ các nhà máy LNG của thành phố.

Được biết, TP Hải Phòng vừa công bố Quyết định điều chỉnh quy hoạch giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Điểm đáng lưu ý khác trong quy hoạch là cách thành phố nhìn nhận lại các ngành kinh tế truyền thống. Đóng tàu, cơ khí, dệt may, da giày, vận tải biển, nông nghiệp và thủy sản không bị gạt ra ngoài mà được đặt trong tiến trình chuyển đổi bền vững

Chuyển đổi xanh - Chìa khóa để lấy lại ánh hào quang

Từng là niềm tự hào của công nghiệp nặng Việt Nam, ngành đóng tàu Hải Phòng đã trải qua những giai đoạn đầy gian truân dưới sức ép của suy thoái kinh tế. Tuy nhiên, để thực sự bứt phá và không rơi vào vết xe đổ của quá khứ, ngành đóng tàu Hải Phòng không thể chỉ dựa vào gia công giá rẻ. Cơ hội thực sự nằm ở xu hướng "xanh hóa" ngành hàng hải toàn cầu. Theo các quy định mới của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), thế giới đang cần hàng chục nghìn con tàu mới sử dụng nhiên liệu sạch như LNG, Methanol hoặc Amoniac để thay thế đội tàu cũ.

Đây chính là "khe cửa hẹp" nhưng đầy tiềm năng để Hải Phòng vươn lên. Nếu các doanh nghiệp đóng tàu tại đây nhanh chóng làm chủ công nghệ đóng mới tàu thân thiện với môi trường, họ sẽ chiếm lĩnh được phân khúc thị trường có giá trị gia tăng cực cao. Việc đầu tư vào công nghệ thiết kế, hệ thống quản trị số hóa và các giải pháp tiết kiệm năng lượng không còn là lựa chọn, mà là điều kiện tiên quyết để cạnh tranh.

Bên cạnh đó, Chính phủ và chính quyền thành phố Hải Phòng cũng đang có những bước đi quyết liệt trong việc xây dựng các khu công nghiệp phụ trợ ngành đóng tàu. Việc giảm bớt sự phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu bằng cách nội địa hóa các chi tiết từ vỏ tàu, thiết bị điện đến nội thất sẽ giúp nâng cao tỷ trọng giá trị gia tăng nội địa. Khi "hệ sinh thái" đóng tàu được hình thành hoàn chỉnh, Hải Phòng không chỉ đóng tàu cho thế giới mà còn trở thành một trung tâm bảo dưỡng, sửa chữa lớn trên tuyến đường hàng hải quốc tế.

Ông Nguyễn Trung Tuyên – Phó Chủ tịch Hiệp hội Hỗ trợ Phát triển công nghiệp Hải Phòng cho biết: Cơ hội bứt phá của ngành đóng tàu Hải Phòng đã hiện rõ, nhưng để biến tiềm năng thành con số tăng trưởng thực tế, cần một sự cộng hưởng giữa cơ chế chính sách đột phá và sự nhạy bén của doanh nghiệp. Nếu tận dụng tốt làn sóng dịch chuyển đầu tư và xu hướng công nghệ xanh, "con tàu" công nghiệp Hải Phòng chắc chắn sẽ vượt qua sóng dữ để tìm lại vị thế vốn có của mình trên bản đồ hàng hải quốc tế.

Được biết, Công ty CP Vận tải và Xếp dỡ Hải An (HAH) vừa rót thêm 140 tỷ vào liên doanh đóng tàu để mở rộng đội tàu, đón sóng vận tải container. Động thái này của HAH không đơn thuần là một khoản đầu tư tài chính, mà là quân bài chiến lược nhằm giải quyết bài toán "khát" năng lực vận tải trong bối cảnh các tuyến đường biển quốc tế đang tái cấu trúc.

Được biết, tháng 5/2025, HAH mới ký đóng tàu 3.000 TEU, chỉ nửa năm sau đã bước lên 7.100 TEU – tiệm cận nhóm tàu cỡ trung quốc tế. Hiện HAH quản lý 18 tàu, vừa tự khai thác vừa cho thuê để giữ độ linh hoạt.

Cơ hội bứt phá của ngành đóng tàu Hải Phòng đã hiện rõ hơn bao giờ hết, không còn nằm trên những bản kế hoạch giấy mà đang rạo rực trong từng nhịp đóng tàu tại các xưởng đóng mới và những quyết định rót vốn nghìn tỷ của doanh nghiệp. Việc "rã đông" những nguồn lực cũ, giải phóng các "cục máu đông" về cơ chế như ông Trần Tiến Dũng đã nhấn mạnh, kết hợp với làn sóng chuyển đổi xanh, chính là chìa khóa để Hải Phòng không chỉ đóng tàu cho Việt Nam mà còn cho cả thế giới.

Động thái quyết liệt của những "cánh chim đầu đàn" như Hải An hay Viconship trong việc đầu tư đội tàu container cỡ lớn không chỉ là minh chứng cho sự tự tin của doanh nghiệp nội, mà còn là lời khẳng định: Hải Phòng đã sẵn sàng cho một chu kỳ tăng trưởng mới.

Khi các "ông lớn" vận tải và các công ty đóng tàu cùng ngồi chung một con thuyền, cộng hưởng với sự hậu thuẫn từ quy hoạch chiến lược của thành phố, ngành đóng tàu đất Cảng chắc chắn sẽ vượt qua sóng dữ, lấy lại vị thế "anh cả" và thực hiện hóa khát vọng đưa thương hiệu hàng hải Việt Nam vươn xa trên bản đồ toàn cầu.

Huệ Cường