Nghiên cứu - Trao đổi

Luật Đo lường được Quốc hội ban hành năm 2011, đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập khuôn khổ pháp lý cho hoạt động đo lường, bảo đảm tính chính xác, thống nhất của các phép đo trong đời sống kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, sau gần 15 năm thực thi, trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, cùng quá trình chuyển đổi số diễn ra sâu rộng trên hầu hết các lĩnh vực, nhiều quy định của Luật đã không còn theo kịp thực tiễn.

Thực tiễn cho thấy, các hoạt động đo lường ngày nay không chỉ dừng lại ở “đo đúng”, mà còn gắn chặt với dữ liệu số, thuật toán, phần mềm, yêu cầu truy xuất nguồn gốc, thừa nhận lẫn nhau và tích hợp trong hệ sinh thái số quốc gia. Trong khi đó, khung pháp lý hiện hành vẫn chủ yếu được xây dựng trên nền tảng đo lường truyền thống, chưa bao quát đầy đủ các hình thức đo lường mới phát sinh trong nền kinh tế số.

Theo các chuyên gia, việc sửa đổi Luật Đo lường là cần thiết nhằm thể chế hóa chủ trương, định hướng lớn của Đảng, đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, đồng thời tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, đáp ứng yêu cầu hội nhập ngày càng sâu rộng của Việt Nam.

Xoay quanh vấn đề này, đại diện Trung tâm Kiểm định, Cục Công nghiệp an ninh (Bộ Công an) cho rằng, trong bối cảnh quản trị quốc gia ngày càng dựa trên dữ liệu, đo lường cần được nhìn nhận như một công cụ quản trị quan trọng, không chỉ phục vụ sản xuất – kinh doanh mà còn trực tiếp liên quan đến xử lý vi phạm, bảo đảm an toàn xã hội. Đặc biệt, đối với các nhóm như phương tiện đo nồng độ cồn, phương tiện đo tốc độ; đồng thời mở rộng dần với các nhóm đo liên quan an toàn - môi trường - kỹ thuật.

“Đo lường hiện đại không chỉ là đo đúng, mà phải là đo có căn cứ pháp lý, có khả năng truy xuất và được thừa nhận. Do đó, Luật Đo lường cần được sửa đổi theo hướng xác định rõ danh mục các phương tiện đo ưu tiên quản lý, dựa trên tiêu chí tần suất sử dụng cao, tác động trực tiếp đến an toàn xã hội và yêu cầu kiểm soát chặt chẽ”, đại diện Trung tâm Kiểm định nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, đại diện này cho rằng, cần quy định về hạ tầng dữ liệu đo lường làm cơ sở pháp lý để phát triển hạ tầng số, cơ sở dữ liệu đo lường quốc gia và kết nối liên thông với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, phục vụ yêu cầu cải cách hành chính và số hóa.

Đồng quan điểm về sự thiếu vắng các quy định về đo lường số trong Luật Đo lường hiện hành, đại diện Sở Khoa Học & Công Nghệ Tỉnh Ninh Bình, để phù hợp với giai đoạn mới, cần quy định về yêu cầu đo lường đối với thuật toán, dữ liệu, phần mềm sử dụng trong hoạt động đo lường để tạo cơ sở pháp lý kiểm soát tính chính xác của các phép đo dựa trên công nghệ số.

Song song với đó, cần quy định rõ về hạ tầng dữ liệu đo lường, làm nền tảng pháp lý cho việc xây dựng cơ sở dữ liệu đo lường quốc gia, kết nối liên thông với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác. Đây là điều kiện quan trọng để phục vụ cải cách hành chính, số hóa quy trình quản lý nhà nước và nâng cao hiệu quả điều hành.

Bên cạnh các nội dung về đo lường số, việc hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước về đo lường cũng được đánh giá là yêu cầu cấp thiết. Theo đó, Luật cần quy định cụ thể hơn về thẩm quyền, trách nhiệm của chính quyền địa phương, đặc biệt là UBND các cấp, trong công tác quản lý, thanh tra, kiểm tra hoạt động đo lường trên địa bàn.

Từ thực tiễn triển khai, đại diện này đề xuất cần sửa đổi, bổ sung một số điều trọng yếu của Luật Đo lường năm 2011.

Cụ thể, Điều 1 về phạm vi điều chỉnh cần được mở rộng, bổ sung các hoạt động đo lường phục vụ quản trị quốc gia và đo lường số, bao gồm các yếu tố liên quan đến thuật toán, dữ liệu và phần mềm. Đây là cơ sở để nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trong bối cảnh công nghệ cao và kinh tế số phát triển mạnh mẽ.

Điều 5 về chính sách của Nhà nước về đo lường cũng cần được sửa đổi, bổ sung theo hướng làm rõ vai trò của đo lường số, xây dựng cơ sở dữ liệu đo lường quốc gia, đồng thời có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các dịch vụ đo lường quốc tế, qua đó thúc đẩy hội nhập và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đáng chú ý, Điều 50 của Luật Đo lường về thanh tra đo lường đã bị bãi bỏ theo Luật Thanh tra năm 2025, trong khi Điều 51 vẫn quy định về đối tượng và nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành. Sự thiếu thống nhất này đòi hỏi phải được rà soát, sửa đổi để làm rõ thẩm quyền thanh tra, kiểm tra về đo lường, phù hợp với Luật Thanh tra năm 2025 và mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Yến Nhung