Du lịch

Việc kết hợp giữa phát triển đặc sản địa phương với du lịch trải nghiệm không chỉ giúp nâng tầm giá trị nông sản mà còn tạo ra những hành trình khám phá chiều sâu văn hóa độc đáo dành cho du khách.

Khi sản phẩm OCOP trở thành câu chuyện văn hóa

Ninh Bình hiện có hàng trăm sản phẩm OCOP đạt sao, từ những món ẩm thực trứ danh như cơm cháy, rượu Kim Sơn, thịt dê đến các sản phẩm thủ công tinh xảo như thêu ren Văn Lâm, đá mỹ nghệ Ninh Vân. Tuy nhiên, thay vì chỉ dừng lại ở việc bày bán trên kệ hàng, các sản phẩm này đang được "thổi hồn" để trở thành một phần không thể thiếu trong hành trình khám phá của du khách.

Tại làng nghề thêu ren Văn Lâm (Ninh Hải, Hoa Lư), du khách không chỉ đến để mua một chiếc khăn hay tấm áo. Họ được ngồi lại cùng những nghệ nhân, tận mắt chứng kiến đôi bàn tay khéo léo đưa từng mũi kim, và thậm chí là tự tay thử sức với những đường thêu cơ bản. Khi đó, sản phẩm OCOP thêu ren không còn là một món hàng lưu niệm vô tri, mà là kết tinh của một bề dày lịch sử hơn 700 năm.

Tương tự, tại các cơ sở sản xuất trà thảo dược hay chế biến nông sản, mô hình tham quan quy trình sản xuất khép kín đang thu hút lượng lớn khách du lịch, đặc biệt là khách quốc tế và học sinh trải nghiệm. Việc được tận tay thu hái trà hoa vàng hay trực tiếp chứng kiến quy trình nấu rượu truyền thống giúp du khách tin tưởng hơn vào chất lượng, từ đó kích thích nhu cầu mua sắm tại chỗ. Đây chính là cách làm du lịch thông minh: biến quy trình sản xuất thành dịch vụ du lịch, và biến du khách thành những người truyền thông tự nhiên nhất cho thương hiệu OCOP địa phương.

Gắn phát triển du lịch với xây dựng và nâng cao chất lượng sản phẩm OCOP được xem là xu hướng bền vững, góp phần mở rộng không gian tiêu thụ sản phẩm, gia tăng giá trị kinh tế và lan tỏa bản sắc địa phương. Tại xã Hải Quang (tỉnh Ninh Bình), mô hình nuôi chim yến, phát triển sản phẩm OCOP yến sào gắn với du lịch sinh thái.

Ông Đinh Văn Thuận (xóm Nam Châu) – Hải Quang – Ninh Bình cho biết: Ngay từ khi bắt đầu phát triển mô hình nuôi chim yến, tôi đã hình thành ý tưởng kết hợp nuôi yến với du lịch sinh thái, trải nghiệm. Đây được xem là hướng đi nhằm lan tỏa giá trị sản phẩm. Đồng thời tạo không gian để người dân, du khách tiếp cận trực tiếp với mô hình sản xuất nông nghiệp gắn bảo tồn sinh thái. Đến năm 2020, mô hình chính thức đón khách tham quan hoàn toàn miễn phí và từng bước được mở rộng cho đến nay.

Theo ông Thuận, khách tham quan không chỉ tìm hiểu tập tính sinh học của loài yến, tham quan hệ thống nhà nuôi yến, mà còn được nghe giới thiệu về quy trình kỹ thuật nuôi, thu hoạch và sơ chế yến sào, trực tiếp trải nghiệm một số công đoạn và thưởng thức sản phẩm ngay tại cơ sở. Việc mở cửa đón khách giúp quá trình sản xuất yến sào trở nên minh bạch, dễ tiếp cận, qua đó nâng cao niềm tin của người tiêu dùng đối với chất lượng sản phẩm OCOP địa phương, đồng thời mở rộng kênh giới thiệu, tiêu thụ sản phẩm.

Bà Nguyễn Thu Hương – Hưng Yên cho biết: “Gia đình tôi biết đến mô hình này qua mạng xã hội. Không gian ở đây trong lành, các con được tìm hiểu, trải nghiệm thực tế. Được trực tiếp tham quan quy trình nuôi và thu hoạch yến sào, gia đình chúng tôi rất tin tưởng vào chất lượng và cũng mua yến sào mang về. Sau khi tham quan xong, chúng tôi dự định kết hợp di chuyển ra khu Nhà thờ đổ để ăn trưa, ngắm biển. Tour du lịch trong ngày như thế này là khá hợp lý.”

Cùng với hoạt động nuôi yến, gia đình xây dựng khu sinh thái khoảng 4,5 ha, được ví như “miền Tây thu nhỏ” với hơn 1.300 cây dừa các loại, vườn cây ăn quả, mô hình nuôi ong, nuôi gà, đà điểu, hồ cá…, kết hợp các hoạt động cắm trại, picnic. Không gian sinh thái này góp phần đa dạng hóa trải nghiệm cho du khách. Đồng thời giúp quảng bá mô hình sản xuất yến sào OCOP gắn với bảo vệ môi trường và phát triển nông nghiệp bền vững.

Kiến tạo chuỗi giá trị bền vững và nâng cao sinh kế

Việc gắn kết OCOP với du lịch trải nghiệm tại Ninh Bình không chỉ dừng lại ở việc quảng bá hình ảnh mà còn giải quyết bài toán kinh tế sâu sắc cho người nông dân. Thay vì phụ thuộc vào thương lái, các hộ sản xuất và hợp tác xã có thể tiếp cận trực tiếp với thị trường tiêu thụ tiềm năng là khách du lịch.

Bà Nguyễn Thị Hạnh - Phó Giám đốc Công ty Lữ hành Xanh chia sẻ: ở góc độ doanh nghiệp lữ hành, chúng tôi khẳng định việc gắn kết phát triển du lịch với sản phẩm OCOP không chỉ là xu hướng, mà là "mối quan hệ cộng sinh" tất yếu để phát triển bền vững.

Về mặt cơ hội, sản phẩm OCOP chính là "mảnh ghép" hoàn hảo giúp đa dạng hóa hệ sinh thái dịch vụ. Đây là những "đại sứ văn hóa" sống động, giúp doanh nghiệp tạo ra các sản phẩm du lịch có chiều sâu, tăng tính độc bản và bản địa cho tour tuyến. Khi du khách được trải nghiệm quy trình sản xuất và trực tiếp mua sắm nông sản đạt chuẩn, giá trị chuyến đi được nâng tầm, từ đó kích cầu chi tiêu và kéo dài thời gian lưu trú.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa tiềm năng này, cần sự phối hợp cùng các chủ thể OCOP quy hoạch không gian sản xuất thành các điểm tham quan trải nghiệm đạt chuẩn về thẩm mỹ và vệ sinh. Việc bắt tay chặt chẽ này sẽ biến mỗi sản phẩm OCOP thành một "thỏi nam châm" thu hút du khách, góp phần phát triển kinh tế nông thôn một cách thực chất nhất.

Theo ghi nhận tại nhiều điểm đến, doanh thu từ việc bán sản phẩm OCOP tại các khu du lịch thường cao gấp 1,5 đến 2 lần so với kênh phân phối truyền thống. Điều này tạo động lực cho người dân không ngừng cải tiến mẫu mã, bao bì và chất lượng sản phẩm để đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của du khách. Đồng thời, mô hình này còn góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động tại chỗ, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động nông thôn, từ người trẻ tham gia hướng dẫn kỹ thuật đến người già duy trì nghề truyền thống.

Tuy nhiên, để sự gắn kết này thực sự bền vững, tỉnh Ninh Bình đã và đang tập trung vào việc quy hoạch các "điểm dừng chân OCOP". Đây không chỉ là nơi trưng bày mà phải là những không gian văn hóa đúng nghĩa, nơi du khách được thư giãn và tương tác. Các tour du lịch nông nghiệp, du lịch làng nghề được thiết kế bài bản hơn, kết nối các điểm di sản như Tràng An, Tam Cốc với các vùng nguyên liệu OCOP lân cận.

Sự chuyển mình này cho thấy một tư duy mới trong phát triển kinh tế nông thôn của tỉnh. Sản phẩm OCOP giờ đây không chỉ là "con gà đẻ trứng vàng" cho nông nghiệp mà còn là mảnh ghép hoàn hảo để hoàn thiện hệ sinh thái du lịch xanh, bền vững. Trong tương lai, khi mỗi sản phẩm OCOP đều mang theo một "câu chuyện du lịch" riêng, sức hút của vùng đất cố đô chắc chắn sẽ còn vươn xa hơn nữa trên bản đồ du lịch quốc tế.

Lê Cường