Kiến nghị
Để cơ chế một cửa quốc gia thực sự thuận lợi cho doanh nghiệp
Theo VCCI, để cơ chế một cửa quốc gia và một cửa ASEAN thực sự phát huy hiệu quả, cần tiếp tục được chỉnh sửa các quy định theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm, giảm tối đa các thủ tục.
Theo đó, việc xây dựng Dự thảo Nghị định quy định thực hiện thủ tục hành chính đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh; phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh theo cơ chế một cửa quốc gia cơ chế một cửa ASEAN (Dự thảo) là bước đi quan trọng nhằm tiếp tục hiện đại hóa quản lý hải quan, tạo thuận lợi cho thương mại. Tuy nhiên, từ góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp, một số quy định trong Dự thảo vẫn cần được rà soát, điều chỉnh để bảo đảm đúng tinh thần cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính.
Mới đây Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã có văn bản góp ý đối với Dự thảo. VCCI cho rằng, nếu không được thiết kế hợp lý, cơ chế “một cửa” có nguy cơ chỉ dừng lại ở việc “đổi hình thức” mà chưa tạo được đột phá thực chất trong giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Theo VCCI, Dự thảo quy định khá chi tiết về việc đăng ký, khóa, kích hoạt và thu hồi tài khoản người sử dụng hệ thống công nghệ thông tin hải quan và chữ ký số. Về nguyên tắc, quy định cho phép kích hoạt lại tài khoản bị khóa theo đề nghị của người khai hoặc cơ quan quản lý chuyên ngành là phù hợp trong các trường hợp tài khoản bị khóa theo yêu cầu của các chủ thể này.
Tuy nhiên, đối với trường hợp tài khoản bị khóa do cơ quan quản lý Cổng thông tin một cửa quốc gia chủ động phát hiện nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh, an toàn dữ liệu, VCCI cho rằng Dự thảo chưa thật sự hợp lý khi vẫn yêu cầu người sử dụng phải làm thủ tục đề nghị kích hoạt lại. Cách tiếp cận này có thể làm phát sinh thêm thủ tục hành chính không cần thiết.
Để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, VCCI đề xuất quy định theo hướng khi nguy cơ về an ninh, an toàn dữ liệu đã được khắc phục, chính Đơn vị quản lý Cổng thông tin một cửa quốc gia cần chủ động kích hoạt lại tài khoản, thay vì chuyển gánh nặng thủ tục sang cho người sử dụng.
Một trong những điểm then chốt của cơ chế một cửa quốc gia là thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử, với Cổng thông tin một cửa quốc gia đóng vai trò đầu mối tiếp nhận và trả kết quả. Tuy nhiên, Dự thảo vẫn cho phép nộp chứng từ giấy trong trường hợp pháp luật chuyên ngành yêu cầu, và chứng từ này được nộp trực tiếp cho cơ quan xử lý thủ tục hành chính.
Theo VCCI, quy định này làm suy giảm đáng kể ý nghĩa của cơ chế một cửa. Trên thực tế, doanh nghiệp vẫn phải “chạy” thêm một cửa nữa – cơ quan chuyên ngành, vẫn phải chuẩn bị và nộp hồ sơ giấy, thay vì chỉ giao dịch tập trung qua một đầu mối điện tử duy nhất.
Để bảo đảm tinh thần đơn giản hóa thủ tục hành chính, VCCI kiến nghị cần tiếp cận theo hướng ngược lại, cụ thể pháp luật chuyên ngành phải được sửa đổi để phù hợp với phương thức điện tử, có thể kèm theo lộ trình thực hiện cụ thể. Chứng từ giấy chỉ nên được sử dụng trong các tình huống đặc biệt, như khi Cổng thông tin một cửa quốc gia gặp sự cố kỹ thuật không thể tiếp nhận, trao đổi dữ liệu.
Bên cạnh đó, Dự thảo đã dành một điều khoản quy định về việc tiếp nhận và xử lý vướng mắc của người sử dụng hệ thống. Tuy nhiên, theo VCCI, quy định này vẫn còn thiếu những nội dung cốt lõi, đặc biệt là thời hạn xử lý, trả lời vướng mắc và trách nhiệm giám sát của Đơn vị quản lý Cổng thông tin một cửa quốc gia.
Thực tế cho thấy, không ít doanh nghiệp phản ánh gặp vướng mắc trong quá trình thực hiện thủ tục nhưng không nhận được phản hồi, hoặc phản hồi rất chậm, thiếu hướng dẫn cụ thể. Nếu không có quy định rõ ràng về thời gian và trách nhiệm, cơ chế tiếp nhận vướng mắc có nguy cơ chỉ mang tính hình thức, làm suy giảm niềm tin của doanh nghiệp.
Do đó, VCCI đề nghị Dự thảo cần bổ sung quy định về thời hạn cụ thể để các cơ quan có thẩm quyền phản hồi, giải quyết vướng mắc, đồng thời làm rõ trách nhiệm giám sát, bảo đảm các phản ánh của doanh nghiệp được tiếp nhận và xử lý đúng quy định.
Đáng nói, quy định về xử lý sự cố của Cổng thông tin một cửa quốc gia cũng là nội dung được VCCI đặc biệt quan tâm. Theo Dự thảo, khi xảy ra sự cố, cơ quan xử lý thủ tục sẽ thông báo cho người khai để hoàn thành thủ tục theo phương thức khác. Cách quy định này, theo VCCI, chưa nhất quán với vai trò đầu mối của Cổng thông tin một cửa quốc gia.
VCCI cho rằng, khi sự cố xảy ra, chính Cổng thông tin một cửa quốc gia cần là chủ thể thông báo trực tiếp cho người khai, đồng thời hướng dẫn rõ ràng việc chuyển sang thực hiện thủ tục qua hệ thống xử lý chuyên ngành. Điều này vừa bảo đảm tính thống nhất đầu mối, vừa giúp doanh nghiệp không bị lúng túng trong quá trình xử lý.
Bên cạnh đó, Dự thảo cũng chưa quy định rõ thời hạn thông báo sự cố. Trong bối cảnh sự cố hệ thống có thể làm phát sinh chi phí lớn cho doanh nghiệp như lưu kho, lưu bãi, việc thông báo sớm là yêu cầu hết sức cần thiết. VCCI đề xuất bổ sung quy định buộc phải thông báo cho người khai trong vòng 1 giờ kể từ khi phát sinh sự cố.
Ngoài ra, Dự thảo cần làm rõ việc doanh nghiệp có phải thực hiện lại thủ tục từ đầu hay được tiếp tục xử lý hồ sơ đã nộp; kết quả sau khi khắc phục sự cố sẽ được trả trên Cổng thông tin một cửa quốc gia hay hệ thống chuyên ngành, nhằm tránh phát sinh tranh cãi và ách tắc trong thực tiễn.