Nghiên cứu - Trao đổi

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu đạt 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, khởi nghiệp tiếp tục được xác định là một động lực quan trọng để mở rộng quy mô nền kinh tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo việc làm. Những năm gần đây, hàng loạt chính sách miễn, giảm thuế, phí đã được ban hành, thể hiện nỗ lực cải cách mạnh mẽ của Nhà nước nhằm khuyến khích người dân tham gia hoạt động sản xuất, kinh doanh.

TS Nguyễn Thị Cẩm Giang, Giảng viên Khoa Tài chính, Học viện Ngân hàng đánh giá cao việc cho phép miễn thuế trong 2 năm đầu kể từ thời điểm phát sinh thu nhập chịu thuế đối với doanh nghiệp mới thành lập. Với nhiều doanh nghiệp, đây chính là “thời gian vàng” để vượt qua giai đoạn khó khăn nhất. Trong những năm đầu, doanh nghiệp thường phải đối mặt với chi phí đầu vào lớn, thị trường chưa ổn định, thương hiệu chưa được nhận diện và áp lực dòng tiền luôn thường trực. Việc được miễn, giảm thuế giúp doanh nghiệp tập trung nguồn lực cho hoàn thiện sản phẩm, xây dựng thị trường và củng cố bộ máy vận hành.

Tuy nhiên, thúc đẩy phong trào khởi nghiệp không chỉ là câu chuyện ưu đãi thuế, phí, mà là quá trình kiến tạo một hệ sinh thái chính sách thân thiện, minh bạch và ổn định. Để phong trào khởi nghiệp thực sự lan tỏa sâu rộng và phát triển bền vững, nhiều chuyên gia cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách theo hướng đồng bộ, thực chất và lấy doanh nghiệp làm trung tâm.

Theo Luật sư Trần Văn Long, Giám đốc Công ty Luật TNHH Vietlink (Đoàn Luật sư Hà Nội), bên cạnh các chính sách đã có, cần triển khai thêm những giải pháp cụ thể hơn để khơi thông động lực khởi nghiệp trong bối cảnh mới. Trước hết, việc đơn giản hóa mạnh mẽ thủ tục gia nhập và rút lui khỏi thị trường có ý nghĩa then chốt. Khởi nghiệp chỉ thực sự hấp dẫn khi việc thành lập, thay đổi mô hình hoạt động, tạm ngừng hay giải thể doanh nghiệp được thực hiện nhanh gọn, chi phí thấp và minh bạch, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và các startup đang thử nghiệm mô hình kinh doanh mới.

Cùng với đó, Luật sư Trần Văn Long đề xuất cần thiết kế chính sách thuế theo vòng đời doanh nghiệp. Theo đó, giai đoạn khởi sự và tăng trưởng sớm cần được hưởng các ưu đãi rõ ràng, ổn định và dễ tiếp cận. Ưu đãi không chỉ dừng ở miễn, giảm thuế mà còn cần thể hiện ở cơ chế kê khai, quyết toán đơn giản, phù hợp với năng lực quản trị còn hạn chế của các startup.

Một giải pháp quan trọng khác là tăng cường hỗ trợ pháp lý và tư vấn tuân thủ cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp mới thành lập.

“Trên thực tế, nhiều người e ngại khởi nghiệp không phải vì thiếu ý tưởng, mà vì lo ngại rủi ro pháp lý và chi phí phát sinh từ những sai sót trong quá trình tuân thủ”, Luật sư Trần Văn Long phân tích. Việc mở rộng các chương trình tư vấn pháp luật, kế toán, thuế với chi phí hợp lý sẽ giúp người khởi nghiệp yên tâm hơn khi bước vào khu vực kinh tế chính thức.

Đặc biệt, theo ông Long, cần sớm xây dựng môi trường thử nghiệm chính sách (sandbox) cho các mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực công nghệ, kinh tế số và đổi mới sáng tạo. Đây sẽ là “không gian an toàn” để startup thử nghiệm, điều chỉnh và hoàn thiện mô hình mà chưa phải đối mặt ngay với các rào cản pháp lý cứng nhắc.

“Để thúc đẩy khởi nghiệp trong bối cảnh mới, chính sách cần được thiết kế theo tinh thần nuôi dưỡng thay vì kiểm soát sớm, lấy sự phát triển dài hạn của doanh nghiệp làm trung tâm”, ông nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh cho rằng, để phong trào khởi nghiệp phát triển thực chất, bên cạnh các chính sách ưu đãi về thuế, phí, Nhà nước cần quan tâm hơn đến hỗ trợ đào tạo nhân lực và nâng cấp công nghệ. Đây là những yếu tố nền tảng giúp hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ nâng cao năng lực quản trị, từng bước chuyển đổi sang mô hình kinh doanh bài bản, bền vững hơn. Đặc biệt, trong quá trình triển khai các chính sách mới, điều quan trọng là phải tạo dựng niềm tin để hộ kinh doanh sẵn sàng công khai doanh thu, thay vì tâm lý e ngại bị “soi” lại những nghĩa vụ trong quá khứ. Theo đó, cần quán triệt nguyên tắc không truy thu, không hồi tố, tránh lấy “chuyện cũ” áp cho “cái mới”.

Theo TS Võ Trí Thành, khởi nghiệp là một động lực quan trọng giúp mở rộng quy mô nền kinh tế. Vì vậy, các chính sách thuế, phí nhằm thúc đẩy khởi nghiệp không nên chỉ dừng lại ở những con số hay ngưỡng doanh thu cứng nhắc, mà cần được theo dõi, lắng nghe và điều chỉnh linh hoạt trong quá trình thực thi. Khi niềm tin được xây dựng và duy trì, chính sách thuế sẽ không còn là gánh nặng, mà trở thành công cụ thúc đẩy sự chuyên nghiệp hóa trong hoạt động kinh doanh, qua đó góp phần hiện thực hóa mục tiêu có 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030.

Yến Nhung