Phân tích - Bình luận

Đây là con số dự chi của chỉ 4 Big Tech - Alphabet, Amazon, Meta Platforms và Microsoft - trong năm 2026. Và ngân sách đó chủ yếu để xây dựng các trung tâm dữ liệu và hạ tầng cần thiết cho AI.

Đây cũng là quy mô chi tiêu chưa có tiền lệ trong thế kỷ này. Theo dữ liệu Bloomberg, mức đầu tư dự kiến của từng doanh nghiệp trong năm nay đều đủ để trở thành kỷ lục chi tiêu vốn của bất kỳ tập đoàn đơn lẻ nào trong vòng một thập kỷ qua.

Để tìm một phép so sánh lịch sử tương xứng, giới phân tích phải quay lại bong bóng viễn thông thập niên 1990 — thậm chí xa hơn, tới thời kỳ xây dựng đường sắt thế kỷ 19 hay các chương trình hạ tầng liên bang hậu Thế chiến II.

Làn sóng xây dựng toàn cầu

Tổng mức chi tiêu vốn dự kiến tăng khoảng 60% so với một năm trước, đồng nghĩa với việc làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu trên toàn cầu sẽ tiếp tục tăng tốc.

Những “nhà máy số” khổng lồ này — nơi chứa hàng nghìn máy chủ chạy bằng các bộ xử lý đắt đỏ — đang tạo áp lực lên hệ thống năng lượng, làm dấy lên lo ngại về cạnh tranh điện, nước với cộng đồng địa phương, đồng thời kéo giá các yếu tố đầu vào lên cao đối với các ngành khác.

“Bốn công ty này coi cuộc đua cung cấp năng lực tính toán AI là một thị trường 'kẻ thắng cuộc chiếm trọn' hoặc chiếm phần lớn. Và không ai trong số họ sẵn sàng chấp nhận thất bại”, Gil Luria, chuyên gia phân tích tại DA Davidson, nhận định.

Trong những tuần gần đây, các báo cáo kết quả kinh doanh đã liên tục khiến nhà đầu tư bất ngờ. Meta cho biết chi tiêu vốn cả năm có thể lên tới 135 tỷ USD, tăng khoảng 87% so với trước. Microsoft báo cáo chi tiêu vốn quý II/2025 tăng 66%, và các nhà phân tích dự báo tập đoàn này sẽ chi gần 105 tỷ USD trong năm tài chính kết thúc vào tháng 6/2025.

Alphabet gây chấn động thị trường khi công bố kế hoạch chi tới 185 tỷ USD — vượt xa kỳ vọng của giới phân tích và thậm chí vượt tổng chi tiêu của nhiều ngành công nghiệp Mỹ cộng lại. Amazon nhanh chóng vượt mốc đó với kế hoạch 200 tỷ USD cho năm 2026. Trong cả hai trường hợp, giá cổ phiếu đều sụt giảm mạnh sau thông tin công bố.

Để thấy mức độ chênh lệch, Bloomberg ước tính 21 tập đoàn công nghiệp lớn của Mỹ — bao gồm các hãng ôtô, đường sắt, quốc phòng, viễn thông, logistics, cùng Exxon Mobil, Intel, Walmart và các công ty tách ra từ General Electric — chỉ chi khoảng 180 tỷ USD trong năm 2026, chưa bằng một phần ba tổng chi tiêu của bốn “đại gia” công nghệ.

Cơ hội từ hạ tầng AI

Dù mỗi công ty có chiến lược hoàn vốn khác nhau, tất cả đều dựa trên cùng một giả định: các công cụ AI tạo sinh như ChatGPT và những sản phẩm tương tự sẽ trở thành nền tảng cốt lõi trong công việc và đời sống hàng ngày.

Xây dựng các mô hình AI tiên tiến là một quá trình cực kỳ tốn kém, đòi hỏi kết nối hàng nghìn con chip — mỗi con có giá hàng chục nghìn USD — cùng hệ thống mạng, làm mát và nguồn điện dự phòng. Các khoản chi khổng lồ hiện tại phản ánh niềm tin rằng những nền tảng này sẽ tạo ra doanh thu tăng theo cấp số nhân trong tương lai.

Làn sóng đầu tư đang làm thay đổi căn bản cấu trúc tài sản của Big Tech. Chỉ vài năm trước, các tập đoàn này có dấu ấn vật lý tương đối nhỏ; tài sản chủ yếu là khuôn viên văn phòng, còn phần lớn chi phí dành cho lương và cổ phiếu thưởng cho kỹ sư.

Điều đó đã thay đổi. Năm ngoái, Meta lần đầu tiên trong 6 năm chi nhiều tiền cho đầu tư vốn hơn cho nghiên cứu & phát triển. Tính đến cuối năm 2025, công ty sở hữu 176 tỷ USD tài sản nhà xưởng và thiết bị — gấp khoảng 5 lần so với năm 2019.

Rủi ro đang chờ đón

Câu hỏi lớn là liệu các tập đoàn này có thể triển khai tham vọng đúng tiến độ hay không. Khi hoạt động xây dựng trung tâm dữ liệu leo thang, họ đang cạnh tranh gay gắt để giành nhân công kỹ thuật, vật liệu xây dựng và đặc biệt là chip AI từ Nvidia, được sản xuất tại các nhà máy của TSMC.

Bên cạnh đó là bài toán tài chính. Dù Alphabet, Meta, Amazon và Microsoft đều sở hữu dòng tiền dồi dào và vị thế thống lĩnh, việc đầu tư mạnh vào AI sẽ thử thách dự trữ vốn và sự kiên nhẫn của nhà đầu tư. Một số công ty đã bắt đầu tăng vay nợ để tài trợ cho cuộc chơi dài hạn này.

“Trước đây, họ là những cỗ máy tạo tiền mặt. Giờ đây, đột nhiên họ cần số tiền đó — và cần nhiều hơn — nên phải đi vay,” Tomasz Tunguz, nhà đầu tư tại Theory Ventures, nhận xét.

Lịch sử cho thấy các cơn sốt đầu tư không phải lúc nào cũng kết thúc tốt đẹp. Tuy vậy, trên đà đi lên, chúng thường đóng vai trò là động lực mạnh cho tăng trưởng kinh tế. Điều chắc chắn hơn cả là tâm lý nhà đầu tư đã trở nên thận trọng hơn: cổ phiếu của các Big Tech bị bán ra ngay cả khi các mảng kinh doanh cốt lõi như quảng cáo, thương mại điện tử hay phần mềm doanh nghiệp vẫn tăng trưởng tốt.

“Tôi không nghi ngờ tiềm năng của AI. Nhưng tôi nghi ngờ khung thời gian và tranh luận rất mạnh mẽ về tính kinh tế của nó”, Steve Lucas, CEO của Boomi, nói.

Nam Trần