Doanh nghiệp
Doanh nghiệp nhà nước phải đóng vai trò như “vốn mồi”
Doanh nghiệp nhà nước phải đóng vai trò như “vốn mồi”, kích hoạt và dẫn dắt nguồn lực đầu tư của toàn xã hội, từ đó góp phần hoàn thành các nhiệm vụ phát triển kinh tế giai đoạn tới.
Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 79-NQ/TW đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) từ vai trò “giữ nhịp ổn định” sang trở thành lực lượng dẫn dắt tăng trưởng và hội nhập.
Theo ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước, Bộ Tài chính cho biết, sau hơn 35 năm triển khai chủ trương phát triển kinh tế Nhà nước, số lượng doanh nghiệp Nhà nước đã giảm rất mạnh. Nếu trước đây Việt Nam có khoảng 12.000 doanh nghiệp Nhà nước, thì đến nay con số này chỉ còn 473 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn, và khoảng hơn 800 doanh nghiệp nếu tính cả các đơn vị có vốn Nhà nước chi phối. Đây là quá trình sắp xếp, tái cơ cấu diễn ra liên tục trong nhiều năm qua.
Điểm đáng chú ý là các doanh nghiệp Nhà nước còn lại hiện nay phần lớn đều hoạt động trong những lĩnh vực then chốt, thiết yếu, có vai trò quan trọng đối với ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn và an ninh kinh tế quốc gia. Theo đánh giá, đây không còn là những doanh nghiệp hoạt động dàn trải như trước, mà đều gắn với chức năng, nhiệm vụ chiến lược.
Ông Doãn Thanh Tuấn nhận định, Nghị quyết 79 đặt ra các mục tiêu rất cụ thể và tham vọng đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước. "Tinh thần nghị quyết mới là mỗi doanh nghiệp phải có một “sứ mệnh” rõ ràng, cụ thể, thay vì những mục tiêu chung chung. Việc sắp xếp doanh nghiệp Nhà nước thời gian tới sẽ được thực hiện trên cơ sở các định hướng lớn, trong đó có Nghị quyết 18 về tinh gọn bộ máy và các nghị quyết liên quan đến đổi mới, nâng cao hiệu quả khu vực kinh tế Nhà nước. Hai trụ cột này sẽ là nền tảng để tiếp tục cơ cấu lại hệ thống doanh nghiệp", ông Tuấn nhấn mạnh.
Ông Tuấn cho hay, trong thời gian tới, số lượng doanh nghiệp Nhà nước có thể vẫn tiếp tục giảm, nhưng không phải theo cách cơ học. "Việc giữ lại hay tổ chức lại doanh nghiệp sẽ căn cứ vào khả năng thực hiện sứ mệnh được giao, hiệu quả hoạt động và vai trò đối với nền kinh tế. Không phải cứ giảm càng nhiều càng tốt, mà quan trọng là doanh nghiệp đó có thực sự cần thiết và làm tốt nhiệm vụ chiến lược hay không", Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước phát biểu.
Đáng lưu ý, theo tinh thần các nghị quyết như Nghị quyết 79, việc cơ cấu lại không đồng nghĩa với chỉ thu hẹp. Nhà nước vẫn có thể đầu tư thành lập mới hoặc tăng cường vai trò của doanh nghiệp Nhà nước trong những lĩnh vực mang tính huyết mạch, có tác động lan tỏa lớn, đặc biệt là các ngành công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, hạ tầng chiến lược.
Nghị quyết 79 cũng đề ra 14 nhóm giải pháp lớn, trong đó giải pháp đặc biệt quan trọng là tập trung đầu tư phát triển một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp nhà nước mạnh, quy mô lớn, đóng vai trò dẫn dắt các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược.
Ông Doãn Thanh Tuấn nhấn mạnh, các ngành, lĩnh vực được lựa chọn phải thực sự là “mạch máu” của nền kinh tế, giữ vai trò bảo đảm an ninh quốc gia, an ninh kinh tế và an sinh xã hội. Đồng thời, đây phải là những lĩnh vực mang tính chiến lược đối với sự phát triển đất nước, nơi khu vực tư nhân chưa đủ năng lực tham gia triển khai, vì vậy doanh nghiệp nhà nước cần đi trước mở đường, tạo nền tảng ban đầu.
Bên cạnh đó, các ngành này còn phải có khả năng dẫn dắt chuỗi công nghiệp, làm cơ sở để Việt Nam hình thành những ngành công nghiệp cốt lõi, có năng lực cạnh tranh cao.
Về phía doanh nghiệp cũng cần lựa chọn hoạt động trong các ngành, lĩnh vực then chốt, có quy mô đủ lớn, hoạt động hiệu quả, có năng lực phát triển, làm chủ công nghệ nền tảng. Điều quan trọng là doanh nghiệp phải có khả năng định hướng và dẫn dắt hoạt động của toàn ngành, làm chủ chuỗi giá trị; kết nối và dẫn dắt các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác cùng tham gia.
Ông Doãn Thanh Tuấn cũng cho rằng, doanh nghiệp nhà nước phải đóng vai trò như “vốn mồi”, kích hoạt và dẫn dắt nguồn lực đầu tư của toàn xã hội, từ đó góp phần hoàn thành các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.
Đồng tình, về góc độ doanh nghiệp, ông Lê Quang Vũ, Ủy viên HĐTV Tổng Công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) cho rằng, vai trò của kinh tế nhà nước hiện nay không chỉ là “chủ đạo”, mà phải tiên phong, mở đường, dẫn dắt phát triển.
Ông Vũ cho rằng, cơ chế phải tạo điều kiện để doanh nghiệp nhà nước có đủ năng lực cạnh tranh thực sự. Cùng với đó, doanh nghiệp nhà nước cần chuyển từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”.
Do đó, tương tự vai trò “vốn mồi”, ông Vũ kiến nghị doanh nghiệp nhà nước không cần giữ vai trò ở mọi lĩnh vực, mà tập trung vào các ngành, lĩnh vực then chốt, trụ cột của nền kinh tế. Bảo đảm quyền tự chủ của doanh nghiệp nhà nước trong cơ chế thị trường, đi kèm minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Cùng với đó, cần hoàn thiện thể chế để doanh nghiệp nhà nước dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, tin tưởng giao nhiệm vụ lớn cho các doanh nghiệp nhà nước nòng cốt, có vai trò xương sống trong các ngành chiến lược.