Nghị quyết 79-NQ/TW được kỳ vọng trở thành “đòn bẩy chính sách” quan trọng, tạo không gian tự chủ và cơ chế chia sẻ rủi ro để doanh nghiệp nhà nước mạnh dạn đầu tư vào công nghệ lõi.
Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về tự chủ công nghệ, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh quốc gia, việc xác lập vai trò tiên phong của khu vực doanh nghiệp nhà nước trong đầu tư dài hạn, lĩnh vực rủi ro cao đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Theo đó, Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển doanh nghiệp nhà nước (DNNN) từ vai trò “giữ ổn định” sang vai trò đầu tư dẫn dắt, mở đường cho công nghệ lõi và các lĩnh vực chiến lược của nền kinh tế.
Lần đầu tiên, Nghị quyết đặt yêu cầu rõ ràng việc các tập đoàn, tổng công ty nhà nước phải xây dựng trung tâm nghiên cứu – phát triển (R&D), phòng thí nghiệm, chủ động đầu tư vào chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và các công nghệ nền tảng. Cùng với đó là hàng loạt cơ chế mới như thí điểm thuê, tuyển dụng lãnh đạo doanh nghiệp; tách bạch quản lý nhà nước và hạch toán doanh nghiệp; cho phép DNNN chủ động sử dụng quỹ khoa học – công nghệ, đặt hàng nghiên cứu bên ngoài theo cơ chế khoán sản phẩm. Đây chính là những “nút mở” then chốt để DNNN mạnh dạn đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ có rủi ro cao nhưng mang lại giá trị dài hạn.
Theo GS, TS Vũ Minh Khương (Trường Chính sách công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore), trong khi kinh tế tư nhân là động lực quan trọng của tăng trưởng, thì kinh tế nhà nước vẫn phải nắm giữ những lĩnh vực công nghệ lõi, đầu tư dài hạn và có ý nghĩa chiến lược đối với quốc gia.
Thực tiễn quốc tế cho thấy, nhiều quốc gia như Singapore hay Hàn Quốc đều sử dụng DNNN để đầu tư ban đầu vào các ngành công nghệ nền tảng, từ đó tạo “bệ phóng” cho khu vực tư nhân tham gia sâu hơn khi thị trường đã hình thành. Chính sự đầu tư sớm và có định hướng này đã giúp các nền kinh tế đó xây dựng được năng lực cạnh tranh bền vững.
Đặt trong bối cảnh Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới, với yêu cầu tự chủ công nghệ ngày càng cao, Nghị quyết 79-NQ/TW không chỉ là một văn kiện về sắp xếp, đổi mới DNNN. Quan trọng hơn, đây là tuyên bố chính sách về vai trò của DNNN trong đầu tư công nghệ lõi, công nghệ nền tảng và các lĩnh vực chiến lược của quốc gia.
Về vấn đề này, PGS, TS Đỗ Văn Mạnh, Viện trưởng Viện Khoa học công nghệ Năng lượng và Môi trường nhận định, Nghị quyết 79-NQ/TW đã tạo ra một “đòn bẩy chính sách” quan trọng, giúp DNNN vượt qua tâm lý e dè rủi ro để mạnh dạn đầu tư vào các công nghệ lõi.
Nghị quyết không chỉ khẳng định vai trò chủ đạo của khu vực kinh tế nhà nước trong các ngành, lĩnh vực chiến lược, mà còn mở rộng không gian tự chủ cho doanh nghiệp thông qua cơ chế thí điểm, phân cấp quyết định đầu tư, sử dụng linh hoạt quỹ khoa học – công nghệ và khuyến khích hình thành các trung tâm nghiên cứu, phát triển.
Theo chuyên gia, khi được trao quyền gắn với cơ chế giám sát hậu kiểm và chia sẻ rủi ro phù hợp, DNNN có điều kiện tập trung nguồn lực cho những khoản đầu tư dài hạn, có tính nền tảng như công nghệ số, năng lượng mới, vật liệu và công nghệ xanh. Đây chính là tiền đề để DNNN không chỉ nâng cao năng lực cạnh tranh, mà còn đóng vai trò dẫn dắt đổi mới sáng tạo, góp phần bảo đảm tự chủ công nghệ và phát triển bền vững của nền kinh tế trong dài hạn.
“Trong lĩnh vực năng lượng với đặc thù đầu tư lớn, thu hồi vốn dài và rủi ro cao, Nghị quyết 79-NQ/TW đã tạo nền tảng quan trọng để Nhà nước chia sẻ rủi ro với DNNN. Việc tái khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước được xem là một cam kết chính sách dài hạn, giúp giảm rủi ro thể chế và củng cố niềm tin cho các quyết định đầu tư lớn. Đồng thời, nghị quyết mở rộng quyền tự chủ gắn với cơ chế hậu kiểm, cho phép doanh nghiệp được đánh giá trên mục tiêu chiến lược và hiệu quả tổng thể, qua đó mạnh dạn đầu tư dài hạn vào các dự án năng lượng và công nghệ có mức độ rủi ro cao”, PGS, TS Đỗ Văn Mạnh nhấn mạnh.
