Kinh tế thế giới

Kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump quay trở lại Nhà Trắng trong nhiệm kỳ 2, chỉ trong hơn một năm ngắn ngủi, các động thái của chính quyền Trump, bao gồm cả các mức thuế đối ứng đã làm rung chuyển trật tự toàn cầu vốn xoay quanh vai trò trung tâm của Mỹ.

Không chỉ làm gia tăng bất ổn địa chính trị và thúc đẩy tái cấu trúc chuỗi cung ứng, những diễn biến này còn làm dấy lên lo ngại về sự xói mòn niềm tin, như nhận định của Đại sứ Nhật Bản tại Singapore Hiroshi Ishikawa.

“Điều này đặc biệt đáng lo ngại trong bối cảnh thế giới đang rất cần các phản ứng mang tính tập thể để giải quyết những thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu và chuyển dịch nhân khẩu học,” ông Ishikawa phát biểu tại một hội thảo về quan hệ ASEAN - Nhật Bản.

Ông Ishikawa nhấn mạnh rằng Nhật Bản từ lâu luôn coi việc xây dựng niềm tin là cách tiếp cận thực tiễn trong chính sách đối ngoại, đồng thời cho biết Tokyo luôn trân trọng các mục tiêu và nhu cầu của ASEAN trong suốt nhiều thập kỷ gắn bó với khối khu vực này.

Nhật Bản là nhà đầu tư lâu năm tại Đông Nam Á và liên tục nằm trong nhóm các nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lớn nhất vào khu vực. Quốc gia này cũng được đánh giá là cường quốc lớn được tin cậy nhất trong khu vực, theo khảo sát thường niên về tình hình Đông Nam Á năm 2025 của ISEAS–Yusof Ishak.

Tại một phiên thảo luận về cách định hình quan hệ ASEAN – Nhật Bản dưới chính quyền Trump nhiệm kỳ hai, các nhà phân tích cũng chỉ ra vì sao ASEAN và Nhật Bản là những đối tác tự nhiên để hợp tác cùng nhau.

Theo giới quan sát, Nhật Bản và ASEAN đều đang đối mặt với môi trường an ninh khu vực khắc nghiệt, đồng thời dễ bị cuốn vào cạnh tranh giữa các cường quốc, cũng như chia sẻ những giá trị chung về niềm tin.

Mặc dù quy mô kinh tế của Nhật Bản lớn hơn từng nền kinh tế riêng lẻ trong ASEAN, song quốc gia Đông Á này, giống như nhiều nền kinh tế trong khối cũng thường xuyên phải xoay xở trong mối quan hệ Mỹ - Trung ngày càng căng thẳng.

Cũng như nhiều chính phủ ASEAN, Nhật Bản đánh giá cao chiếc “ô an ninh” do Mỹ cung cấp, nhưng đồng thời vẫn mong muốn duy trì quan hệ tốt với Trung Quốc, đối tác thương mại lớn nhất của mình.

Tiến sĩ William Choong, nghiên cứu viên cao cấp Chương trình nghiên cứu chiến lược và chính trị khu vực tại Viện ISEAS–Yusof Ishak, nhận định: “Nhật Bản và ASEAN đều hiểu rằng môi trường chiến lược hiện nay rất nguy hiểm và bất định. Vì vậy, hai bên cần phải hợp tác với nhau".

Về kinh tế, việc làm sâu sắc hơn quan hệ giữa ASEAN và Nhật Bản cũng mang lại lợi ích cho cả hai phía.

Theo ông Allen Ng, Trưởng nhóm giám sát khu vực tại Văn phòng Nghiên cứu Kinh tế Vĩ mô ASEAN+3, các nền kinh tế ASEAN đã hưởng lợi từ dòng FDI ổn định của Nhật Bản, vốn thường đi kèm với chuyển giao công nghệ và nâng cao kỹ năng lao động trong toàn khu vực.

Không chỉ vậy, đầu tư tiếp tục gia tăng và mối quan hệ gắn bó hơn được xem là sự bổ trợ tự nhiên, khi lực lượng lao động trẻ và ngày càng có tay nghề cao của ASEAN có thể giúp bù đắp những hạn chế về năng lực sản xuất trong nước của Nhật Bản.

Tuy nhiên, đây không chỉ là dòng đầu tư một chiều từ Nhật Bản sang ASEAN. Tầng lớp trung lưu đang mở rộng nhanh chóng tại Đông Nam Á cũng đồng nghĩa với nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm hoàn chỉnh đến từ Nhật Bản.

“Tôi cho rằng việc thắt chặt quan hệ với ASEAN giúp Nhật Bản tiếp cận một trong những thị trường tiêu dùng tăng trưởng nhanh nhất thế giới. ASEAN có gần 700 triệu dân, tầng lớp trung lưu đang mở rộng rất nhanh, và khu vực này đã là một trong những thị trường lớn nhất cho các mặt hàng xuất khẩu có giá trị gia tăng của Nhật Bản,” ông Ng nói thêm.

Các chuyên gia đồng thuận rằng, trong bối cảnh trật tự kinh tế - chính trị toàn cầu ngày càng phân mảnh, quan hệ ASEAN - Nhật Bản không chỉ mang ý nghĩa song phương, mà còn đóng vai trò như một điểm tựa ổn định hiếm hoi trong khu vực. Khi các cơ chế đa phương toàn cầu đối mặt với nguy cơ suy yếu do cạnh tranh chiến lược và chủ nghĩa bảo hộ gia tăng, việc hai bên tiếp tục nhấn mạnh các giá trị như minh bạch, dự đoán được và tôn trọng luật lệ được xem là yếu tố then chốt để duy trì lòng tin của cộng đồng doanh nghiệp và các nhà đầu tư.

Nhiều ý kiến dự đoán, hợp tác ASEAN - Nhật Bản trong giai đoạn tới nhiều khả năng sẽ mở rộng sang các lĩnh vực mới như chuyển đổi xanh, kinh tế số và chuỗi cung ứng bền vững. Đây đều là những lĩnh vực vừa phù hợp với thế mạnh công nghệ và quản trị của Nhật Bản, vừa đáp ứng nhu cầu phát triển dài hạn của các nền kinh tế ASEAN, đặc biệt trong bối cảnh khu vực đang nỗ lực cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và các mục tiêu phát triển bền vững.

Cẩm Anh