HSBC kỳ vọng động lực thương mại của ASEAN sẽ bền bỉ trong năm 2026 trong bối cảnh các nền kinh tế hưởng lợi từ sự bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI) thông qua cung cấp lượng lớn phần cứng.
Năm 2025 dường như là một nghịch lý đối với ASEAN. Mặc dù thuế quan và sự bất định phủ bóng suốt năm qua, thương mại vẫn bền bỉ, không chỉ ở Đông Nam Á mà trên toàn châu Á và thế giới. Riêng ở ASEAN, xuất khẩu tăng trưởng với tốc độ đáng ngạc nhiên khoảng 12% so với cùng kỳ năm trước từ tháng 1 tới tháng 11 năm 2025.
Việc đẩy nhanh đơn hàng đặt trước do lo ngại thuế quan của chính quyền Trump là một trong những nguyên nhân chính khiến nghịch lý này bớt mâu thuẫn. Tuy nhiên, như nhà Kinh tế trưởng Toàn cầu của HSBC, Janet Henry, đã từng nhiều lần nhận định, thương mại chủ yếu được hỗ trợ bởi ngành AI đang nở rộ. Sự phát triển này không chỉ làm gia tăng nhu cầu về phần cứng, phần mềm và dịch vụ liên quan đến AI mà cả tài sản tạo ra nhờ nắm giữ cổ phiếu AI, qua đó hỗ trợ thúc đẩy chi tiêu của người tiêu dùng ở Mỹ.
Giờ đây, năm 2026 đã đến. Liệu nghịch lý này có còn tiếp tục duy trì đối với Đông Nam Á? Theo HSBC, sự bất định quả thật đã giảm bớt khi Mỹ bắt đầu “ngấm đòn” thuế quan do chính nước này khởi xướng. Sự sụt giảm nhu cầu đẩy nhanh đơn hàng đặt trước cuối cùng cũng bắt đầu hiển hiện. Và ASEAN không hẳn không chịu tác động này bởi xuất khẩu từ ASEAN sang Mỹ đã bắt đầu giảm nhẹ sau đợt tăng vọt trong nửa đầu năm 2025.
Tuy nhiên, HSBC vẫn tin rằng thương mại ở ASEAN sẽ duy trì bền bỉ ngay cả sau kết quả đầy ấn tượng trong năm 2025 và sự sụt giảm của nhu cầu đẩy nhanh đơn hàng đặt trước. Tăng trưởng thương mại có thể không nhanh như năm 2025 nhưng vẫn đủ ấn tượng để thu hút sự chú ý.
Trong bối cảnh thương mại gia tăng, ASEAN chứng kiến thị phần xuất khẩu toàn cầu tăng 2 điểm phần trăm: từ khoảng 7,4% trong năm 2023 lên khoảng 9,4% trong năm 2025, là minh chứng cho thấy kết quả vượt trội về thương mại của ASEAN không hoàn toàn nhờ nhu cầu đẩy nhanh đơn hàng đặt trước. Nếu vì nguyên nhân đó thì thương mại toàn cầu đã phải tăng đều giúp thị phần xuất khẩu tương đối ổn định. Do vậy, sự gia tăng thị phần của ASEAN sẽ hạn chế tác động đối bất kể mức độ chậm lại của thương mại.
Sự gia tăng thị phần xuất khẩu toàn cầu của ASEAN không tương xứng với sự gia tăng thị phần nhập khẩu toàn cầu của khu vực này. Mặc dù có thể ám chỉ rằng giá hàng hóa trên toàn cầu đã ổn định (chẳng hạn như dầu mỏ), nhưng sự không tương xứng này cũng có thể đơn thuần phản ánh động thái đa dạng hóa chuỗi cung ứng sang ASEAN, hơn là hàng hóa trung chuyển.
Hơn nữa, sự bùng nổ xuất khẩu của ASEAN cũng khá đa dạng xét về điểm đến của xuất khẩu. Có nhiều thông tin cho thấy các hành lang thương mại đã thúc đẩy sự gia tăng thị phần toàn cầu của ASEAN. Đó là những hành lang nào? Theo HSBC, câu trả lời là tất cả các hành lang, ngoại từ Trung Quốc đại lục. Xuất khẩu từ Đông Nam Á sang Mỹ, Ấn Độ, Mexico, nội khối ASEAN và đến các nước khác trên thế giới đang chiếm một phần lớn trong xuất khẩu toàn cầu – một minh chứng cho tầm quan trọng ngày càng gia tăng của ASEAN trong thương mại.
Bối cảnh và chính sách toàn cầu nhiều khả năng sẽ càng củng cố vị thế này của ASEAN, đồng thời gia tăng sự bền bỉ của Đông Nam Á trước bất kỳ tình huống sụt giảm nhu cầu đẩy nhanh đơn hàng đặt trước nào.
ASEAN vẫn tiếp tục là “nơi trú ẩn” trong bối cảnh thuế quan. Lợi thế về thuế quan của ASEAN so với Trung Quốc (và giờ là cả Ấn Độ) trong một số lĩnh vực nhất định không chỉ gia tăng thị phần của ASEAN ở Mỹ mà còn tiếp tục thu hút nhà đầu tư nước ngoài vào khu vực này, bao gồm chính những nhà đầu tư Trung Quốc. Trên thực tế, dữ liệu cán cân thanh toán cho thấy đầu tư trực tiếp ròng vào khu vực này tiếp tục gia tăng cho dù với tốc độ có chậm lại so với năm 2024.
FDI vào ASEAN trong ba quý đầu năm 2025 đã tăng 8,5% so với cùng kỳ năm trước, tuy chậm hơn mức gia tăng 18,2% trong năm 2024 nhưng vẫn là một kết quả ấn tượng. Do vậy, năng lực xuất khẩu của ASEAN vẫn có khả năng mở rộng thêm. Phần lớn các khoản đầu tư trực tiếp nước ngoài này đang chảy vào những doanh nghiệp thương mại lớn của Việt Nam và Malaysia.
Theo HSBC, ASEAN hội đủ điều kiện để nắm bắt những thuận lợi từ sự bùng nổ AI đang diễn ra, có thể thấy 1/3 xuất khẩu ASEAN thuộc lĩnh vực điện tử. Ở đây, cả bốn nền kinh tế phụ thuộc thương mại của ASEAN đều sẵn sàng để nắm bắt những thuận lợi, tất cả đều có một phần lớn hàng xuất khẩu trong xử lý dữ liệu tự động và bo mạch in – hai loại phần cứng cần thiết cho việc ứng dụng AI.
Nếu sự bùng nổ AI chỉ là bong bóng chờ vỡ, Malaysia và Thái Lan là hai nước dễ bị ảnh hưởng nhất trong khu vực. Tuy nhiên, quan điểm của các chuyên gia chiến lược cổ phần và đa tài sản của HSBC là AI không phải bong bóng chờ nổ, xét tình hình lợi ích thu được từ Nasdaq không có dấu hiệu lên tới mức theo kịp bong bóng DotCom.
Mặc dù nhu cầu tương lai gần đây đã suy giảm trên toàn cầu, nhưng vẫn đang mạnh mẽ ở ASEAN. Năm trên sáu nền kinh tế ASEAN có chỉ số đơn hàng xuất khẩu mới PMI trong quý cuối năm 2025 cao trên mức bình quân trong quá khứ, ngược lại với tình hình ở Trung Quốc đại lục và các nền kinh tế đã phát triển như Mỹ, Anh và Nhật Bản
Theo HSBC, thương mại có khả năng sẽ trở thành một lực cản trong năm 2026 bởi hoạt động đẩy nhanh đơn hàng đặt trước sẽ sụt giảm. Tuy nhiên, ASEAN sẽ cho thấy tầm vóc của khu vực này trên trường quốc tế về thương mại khi bền bỉ vượt qua các thử thách thương mại phía trước.
