Kinh tế thế giới
Nghịch lý ở thị trường lao động Mỹ
Bức tranh việc làm Mỹ đầu năm 2026 đang có một nghịch lý: nền kinh tế vẫn tạo thêm việc làm, nhưng gần như toàn bộ tăng trưởng đó đến từ một lĩnh vực duy nhất – y tế.
Ngành duy nhất tăng trưởng lao động
Theo số liệu mới nhất, các ngành bán lẻ, tài chính, công nghệ và khu vực công đều thu hẹp tuyển dụng, chỉ riêng ngành chăm sóc sức khỏe nổi lên như “động cơ” duy nhất giữ nhịp cho thị trường lao động lớn nhất thế giới.
Theo số liệu tháng 1/2026, gần như toàn bộ 130.000 việc làm mới được tạo ra thuộc lĩnh vực y tế hoặc liên quan đến y tế. Ngành xây dựng và sản xuất cũng tuyển thêm lao động, nhưng nhiều ngành khác lại cắt giảm nhân sự, từ chính phủ liên bang, tài chính đến thông tin và vận tải kho bãi. Điều đó đánh dấu một sự dịch chuyển rõ rệt: thị trường lao động Mỹ đang ngày càng xoay quanh nhu cầu chăm sóc dân số già hóa nhanh chóng.
Laura Ullrich, Giám đốc nghiên cứu kinh tế của Indeed, nhận định ngành y tế đang “vượt xa phần còn lại của nền kinh tế”. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá lớn vào một ngành cũng tiềm ẩn rủi ro. Không phải ai cũng có kỹ năng hoặc mong muốn làm việc trong môi trường áp lực cao, đòi hỏi thể lực và cảm xúc như bệnh viện hay viện dưỡng lão.
Dù vậy, một số chuyên gia cho rằng đây không phải kịch bản tồi. Jed Kolko, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, lập luận rằng việc làm y tế phân bổ rộng khắp các bang và ít biến động theo chu kỳ kinh tế. Khác với sản xuất – vốn dễ suy giảm khi nhu cầu toàn cầu chững lại – nhu cầu chăm sóc sức khỏe mang tính cấu trúc và ổn định hơn.
“Rủi ro sẽ lớn hơn nếu tăng trưởng tập trung vào một ngành dễ biến động hoặc chỉ tập trung ở một khu vực địa lý,” ông nói.
Sự bùng nổ của y tế phản ánh một thực tế rằng dân số Mỹ đang già đi nhanh chóng. Khi thế hệ “baby boomers” bước vào độ tuổi 60 và đủ điều kiện hưởng Medicare, nhu cầu khám chữa bệnh, điều dưỡng và chăm sóc tại nhà tăng vọt. Theo WSJ, ví dụ hệ thống y tế Ballad Health tại vùng Appalachia hiện đang tuyển 500 vị trí điều dưỡng còn trống, chủ yếu do lượng bệnh nhân cao tuổi tăng mạnh. Trong nửa năm 2025 từ tháng 7, số lượt bệnh nhân của hệ thống này tăng 7% so với cùng kỳ năm 2024.
Cạnh tranh tuyển dụng trong ngành vì thế trở nên khốc liệt. Sari Gillen, một nhà tuyển dụng y tế tại Houston, cho biết các bệnh viện sẵn sàng đưa ra tiền thưởng ký hợp đồng lên tới 5 con số cùng chế độ nghỉ phép hào phóng để thu hút điều dưỡng và y tá thực hành. Ứng viên thường nắm trong tay nhiều lời mời cùng lúc. “Đó là một cuộc đua về đích,” bà nói.
Mức lương cao và độ ổn định tương đối cũng khiến nhiều người trẻ chuyển hướng sang ngành này. Savannah Grant, 28 tuổi, vừa tốt nghiệp điều dưỡng và đang làm kỹ thuật viên khoa cấp cứu tại California, lạc quan về triển vọng nghề nghiệp. Điều dưỡng tại bang này thường nhận mức lương 70 USD/giờ hoặc cao hơn – đủ giúp cô từng bước trả khoản nợ sinh viên 100.000 USD và vẫn có thể dành tiền cho du lịch.
Không chỉ ổn định, nhiều công việc y tế cũng ít bị thay thế bởi tự động hóa so với các ngành kỹ năng cao khác. Trong khi lập trình viên, nhân viên tài chính hay hành chính đối mặt với làn sóng trí tuệ nhân tạo, việc chăm sóc bệnh nhân – từ tiêm thuốc đến hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày – vẫn đòi hỏi sự hiện diện trực tiếp của con người.
Nỗi lo của lao động nhập cư
Tuy nhiên, đằng sau bức tranh tươi sáng đó là vấn đề về nguồn cung lao động. Đã từ lâu ngành y tế Mỹ phụ thuộc đáng kể vào lao động nhập cư.
Dữ liệu điều tra dân số Mỹ cho thấy đến năm 2024, người sinh ra ở nước ngoài chiếm chưa đến 15% dân số Mỹ, nhưng lại chiếm tới 39% số nhân viên chăm sóc tại nhà, 28% bác sĩ và 24% nha sĩ. Họ tập trung ở cả hai đầu thang kỹ năng – từ bác sĩ trình độ cao đến nhân viên hỗ trợ điều dưỡng.
Trong bối cảnh chính sách nhập cư bị siết chặt và các đợt trục xuất gia tăng dưới thời Tổng thống Trump, câu hỏi đặt ra là ai sẽ lấp đầy khoảng trống nhân lực?
Bài toán này không chỉ xuất hiện trong y tế mà còn ở xây dựng – lĩnh vực đang hưởng lợi từ làn sóng đầu tư trung tâm dữ liệu. Khoảng 1/4 lao động xây dựng là người nhập cư; ở một số chuyên môn như lắp đặt vách thạch cao hay lợp mái, tỷ lệ này lên tới một nửa.
Như một hệ quả, thiếu hụt lao động đang đẩy chi phí xây dựng tăng cao và làm chậm tiến độ dự án, các chuyên gia cảnh báo. “Bạn không còn tiếp cận được nguồn lao động như trước,” Joe Brusuelas, kinh tế trưởng tại RSM, nhận định. Với nhà ở vốn đã khan hiếm, áp lực chi phí càng làm trầm trọng thêm vấn đề.
Sự nổi trội của y tế cũng đồng thời phản ánh sự suy yếu của các trụ cột tăng trưởng khác. Sau đại dịch, các ngành dịch vụ như du lịch, ăn uống và công nghệ từng tuyển dụng ồ ạt nhờ nhu cầu bùng nổ và lãi suất thấp.
Nhưng hiện tại, việc làm trong dịch vụ chuyên môn, tài chính, bán lẻ và công nghệ thông tin đều giảm so với một năm trước. Bảng lương ngân sách liên bang cũng co lại đáng kể.
“Tôi lo rằng phần còn lại của nền kinh tế đang thu hẹp,” giáo sư kinh tế Justin Wolfers tại Đại học Michigan nhận định.