Doanh nhân
Những hy vọng về sự thịnh vượng
Chúng ta có nhiều thuận lợi, với chính sách gần đây của Đảng và Chính phủ đang cổ vũ một Việt Nam tự cường, phát triển và tôi tin những thành công lớn luôn bắt đầu từ những việc giản dị.
Từ quốc gia sản xuất máy móc dây chuyền cà phê cho thế giới
Năm 2026 chúng tôi có hai dự án nhà máy chế biến cà phê. Một dự án chúng tôi mua máy chế biến cà phê ở trong nước và một dự án chúng tôi mua máy ở Đan Mạch. Dự án này lớn chúng tôi đã chuẩn bị hơn 2 năm có giá hàng chục triệu Euro. Thật là may Vietnam Airlines có chuyến bay thẳng từ Hồ Chí Minh đi Copenhagen rất gọn và tuyệt. Bay thẳng từ Hồ Chí Minh đi Copenhagen, Đan Mạch là trải nghiệm thú vị, tiện lợi giảm thời gian và đỡ mệt hơn phải đổi chuyến bay, và có thể ngủ một giấc dài, đặc biệt cho những ai bay lần đầu hay không biết tiếng Anh và không sợ thất lạc hành lý. Hơn nữa là người Việt, bay của hãng hàng không Việt Nam đối với tôi cũng là điều rất đỗi tự hào.
Chúng tôi đến Copenhagen, thời tiết lạnh giá không độ nhưng lúc này chưa có tuyết, chúng tôi về khách sạn nhận phòng trước khi ra ngoài. Khách sạn chúng tôi ở đặt tại trung tâm, gần cung điện Hoàng gia Đan Mạch cho nên có thể đi bộ dạo quanh. Phải nói là các cung điện Hoàng gia Đan Mạch hay các nước Bắc Âu mà tôi có dịp đi gần đây thì hầu hết quy mô khá khiêm tốn so với cung điện hoàng gia Anh Quốc hay Pháp. Tôi nghe nói nếu hôm nào tình cờ, du khách có thể gặp Vua hay Hoàng Hậu đi dạo gần cung điện.
Copenhagen lạnh giá và nhiều tòa nhà lâu đời. Sự hiện đại và cổ điển đan xen. Người Đan Mạch cũng rất nổi tiếng về thiết kế, sự tối giản tiện lợi trong các thiết kế và các sản phẩm của họ cũng nổi tiếng toàn cầu. Hôm sau chúng tôi đến văn phòng của một công ty chế biến máy cà phê để đàm phán và xem các nhà máy pilot (xưởng sản xuất thử nghiệm). Đó một công ty có doanh thu hơn 70 tỷ Euro năm 2025 , nhưng văn phòng của họ cũng vẫn “trung thành” với triết lý tối giản tiện lợi. Tôi có cảm giá sự hiện đại của thiết bị và sự tiện nghi của văn phòng họ không nổi trội so với văn phòng Phúc Sinh mà trên hết, họ ưa thích sự tiện lợi đơn giản. Cả thành phố Copenhagen cũng toát lên sự tiện lợi tối giản hơn là sự xa hoa cầu kỳ. Điều này dường như Đan Mạch khá khác so với “phong cách” Bắc Âu tại Thụy Điển, dù là hai nước khá gần nhau.
Sau đàm phán, chúng tôi đi thăm 2 hai nhà máy có công suất rất nhỏ được xây dựng từ khá lâu và xem các thí nghiệm, thử nghiệm quy trình chạy máy, cho ra sản phẩm. Nhà máy này cũng không có gì quá đặc biệt, nhưng công nghệ được họ nghiên cứu tích lũy hơn 50 năm và cải tiến liên tục.
Một công ty lớn nhưng không cho chúng tôi cảm giác hoành tráng và tôi có cảm giác mọi nhân viên nơi đây rất hiểu và là một phần của hệ thống. Người quản lý bán hàng cũng làm việc hơn 30 năm và người hướng dẫn chúng tôi đi xem sản xuất cũng đã làm tại đây hơn 20 năm. Đặc biệt nhất là giám đốc kinh doanh lại là người châu Á, nhìn rất giống người Việt nhưng có bố là người Hồng Kông mẹ là người Nhật. Anh này khá cởi mở, kể về chuyến đi gần đây tại Việt Nam với cảm giác hạnh phúc, nhất là khi anh chợ Bến Thành, được mọi người toàn dùng tiếng Việt để giao tiếp. Anh ấy rất thích đò ăn Việt và chia sẻ rằng đồ ăn Việt như Phở hay Bánh mì thì “hơn cả ngon”.
Sau khi hỏỉ và phiên dịch kỹ lưỡng cho chị giám đốc dự án bên tôi, tôi có hỏi: thế bên các ông không có nhà máy cà phê lớn nào ở Đan Mạch hả? Rất bất ngờ khi anh ấy trả lời là không có. Cần phải biết rằng đây là công ty chế biến máy cà phê đã cung cấp máy móc cho 16 dự án ở Việt Nam, trong đó có 4/5 là các doanh nghiệp nước ngoài FDI đầu tư tại Việt Nam. Và gần như 100% các dự án về cà phê hòa tan tinh chất xây trên thế giới thì đều mua máy móc của công ty Đan Mạch này. Tôi trả lời rằng Việt Nam thì có cà phê nhưng máy móc lại phải bay đến tận Bắc Âu để mua. Có khi nào người Việt sản xuất được không nhỉ? Anh quản lý bán hàng nhìn tôi, chỉ cười và không đáp lời.
Thực sự trong thâm tâm tôi nghĩ, Việt Nam chúng ta có công nghệ chế biến, sản xuất cũng đang cố phát triển, và đặc biệt 5 năm gần đây chúng ta cũng chế tạo sản xuất được nhiều máy móc hiện đại hơn rất nhiều. Chúng ta có vùng trồng và sản xuất cà phê lớn thứ hai trên thế giới, với bao nhiêu là nhà máy sản xuất cà phê xây dựng ở Việt Nam. Chúng ta có nhiều thuận lợi, nhất là chính sách của Đảng và Chính phủ gần đây cổ vũ cho một Việt Nam tự cường phát triển. Và tôi nhận thấy nhiều thành công lớn vĩ đại từ những công việc giản dị.
Tôi còn nhớ vào năm 2008 khi chúng tôi xây nhà máy tiêu tiệt trùng, lúc đó tất cả các nhà máy tiêu tiệt trùng của doanh nghiệp trong nước hay FDI đều mua nhà máy tiệt trùng của Hà Lan hay Pháp và lúc đó chúng tôi cũng “đánh cược” với một nhà máy sản xuất máy tiệt trùng trong nước và đầu tư nhà máy này chỉ bằng 25% mua máy của Hà Lan.
Thật may mắn, nhà máy tiêu tiệt trùng ấy chạy đến tận ngày hôm nay và cung cấp chất lượng cho các thị trường khó tính nhất như Thụy Sỹ và Đức. Nhà máy tiêu tiệt trùng này đã góp phần đưa Phúc Sinh trở thành nhà xuất khẩu tiêu lớn nhất Việt Nam và Thế giới. Năm 2023, chúng tôi đầu tư thêm 1 nhà máy nữa của Pháp nhưng sau đó chúng tôi nhận thấy nhà máy cũ của chúng tôi do Việt Nam sản xuất vẫn vượt trội hơn.
Đến các thủ phủ tự động hóa và hội chợ thương mại
Sau khi rời Đan Mạch, chúng tôi bay đến Đức thăm khách hàng cà phê lâu năm của Phúc Sinh. Công ty cà phê này thuộc một tập đoàn bán lẻ siêu thị doanh thu đến 80 tỷ Euro và chúng tôi được tham quan nhà máy rang xay đóng gói cà phê của họ. Với máy móc 100% tự động hóa, từ rang xay đóng gói, đóng hộp, quấn pallét rồi xếp vào kho hay đưa thẳng vào container khi có lệnh đóng… đây là nhà máy cà phê của siêu thị bán rẻ nhất nước Đức. Siêu thị Đức này nói cà phê của họ rẻ hơn 25% so với đối thủ của họ. Xem xong nhà máy này thì chúng tôi hoàn toàn choáng ngợp nhưng họ cũng nói thêm là công nghệ tự động hóa không phải một sớm một chiều mà là quá trình đầu tư liên tục hơn 24 năm.
Cuối chặng hành trình, chúng tôi đến Dubai tham dự hội chợ Gulfood. Bây giờ Gulfood đã quá nổi tiếng, nhưng quay trở lại hơn 10 năm trước thì Gulfood lúc đó đang học tập theo các hội chợ của Đức. Họ có thuận lợi là chính quyền tiểu vương quốc Arập xây dựng Dubai thành trung tâm thương mại của Trung Đông và nối tiếp chính quyền Dubai tạo ra các hội chợ. Lúc đầu thì cũng ít khách nhưng chính quyền luôn sáng tạo và hỗ trợ nên bây giờ các sự kiện quá đông. Không tượng tưởng được vì khách từ Mỹ, Châu Âu tham gia rất nhiều.
Qua câu chuyện Gulfood, tôi lại nghĩ về Việt Nam, chúng ta có nền nông nghiệp lớn, sản xuất rất nhiều các sản phẩm nông nghiệp và thủy sản mà nước nào cũng thèm muốn. Khách quốc tế đến thăm, du lịch, tìm hiểu về Việt Nam và cơ hội làm ăn, giao thương ngày càng đông đảo. Nếu chúng ta có tư duy tốt biến các lợi thế thành các hội chợ triển lãm thế giới thì chắc chắn sẽ tạo ra vô vàn công ăn việc làm và đầu tư, thúc đẩy dòng tiền luân chuyển. Singapore, Hongkong muốn làm trung tâm triển lãm nhưng khá khó vì không có lợi thế như Việt Nam chúng ta.
Thế giới bây giờ làm đơn lẻ các kinh doanh lớn cũng không dễ; muốn làm được, phải xây dựng cả hệ sinh thái lớn phát triển mạnh mẽ bền vững. Và do đó chúng ta dù có thế mạnh, nếu chỉ đơn lẻ xuất khẩu dù lớn thì cũng chỉ một chiều, không đủ bùng nổ.
Tuy nhiên, để làm được hệ sinh thái này thì chỉ các doanh nghiệp tố chức triển lãm là không đủ. Nhà nước vào cuộc, thúc đẩy mạnh mẽ thì mới có khả năng thành công. Tôi vẫn còn nhớ các hội chợ ở Đức, Pháp, hay Dubai, đều có chính quyền thúc đẩy tham dự mạnh mẽ nên họ mới lớn và trở thành “địa chỉ” giao thương lớn của toàn cầu như vậy. Và chúng ta cũng nhận thấy với sự cân bằng lớn ở các nước hiện nay thì các ý tưởng là rất quan trọng. Tư duy đến đâu phát triển đến đấy.
Một việc nhỏ cũng cho thấy rằng những cải tổ đều cần sự quan tâm thúc đẩy của Nhà nước. Đơn cử gần đây nếu ai đến Dubai thì việc nhập cảnh sẽ thấy thật kỳ diệu. Chỉ cần cầm passport trong một vài phút với máy tự động là có thể nhập cảnh vào Dubai được, trong khi đó, khách hàng của chúng tôi thường than phiền rằng họ đến Việt Nam những ngày này thường phải mất 1 giờ đến có lúc hơn 2 tiếng đồng hồ cho việc nhập cảnh. Bay đã xa rồi phải đợi 2 giờ thì họ thực sự mệt mỏi. Hơn nữa khi ra cổng sân bay máy tự động lại luôn trục trặc, khách phải… thò cổ ra đóng phí ra vào bằng tay thu vé giấy. Dubai giữa Trung Đông và gần Châu Phi, thường xuyên đối mặt tình trạng nhập cư phức tạp nhưng họ xử lý được thì chúng ta hoàn toàn có thể làm được.
Quay trở lại làm thế nào để biến Việt Nam thành các trung tâm sản xuất: Ví dụ như hạt điều chúng ta trồng và sản xuất càng ngày càng ít nguyên liệu nhưng chúng ta lại xuất khẩu lớn nhất thế giới. Nếu làm trung tâm sản xuất thì rất nhiều nước mong muốn và tạo ra cả hệ sinh thái dòng tiền xuất khẩu lớn, công ăn việc làm, thu hút đầu tư, chi tiêu lớn hơn rất nhiều so với chỉ xuất khẩu. Và một yếu tố nữa là thị trường nội địa tiêu thụ ít, chủ yếu chúng ta xuất khẩu.
Tuy nhiên, nhập khẩu điều thô lại không dễ và chúng ta vẫn đánh thuế. Trước đây, thu thuế và kiểm soát thuế nguyên liệu điều thô tốt là một trong những “thành tích”. Nhưng tôi tin rằng nếu có định hướng làm trung tâm sản xuất và thu lợi ích được từ tổng thể, sẽ lớn hơn nhiều so với việc đánh thuế điều thô.
Vì thế, các chính sách thuế phù hợp để khuyến khích nhập thô, sản xuất, hỗ trợ một phần cho hình thành các mảnh ghép của trung tâm sản xuất, phân phối, điều tiết dòng tiền sẽ là quan trọng hơn chỉ dừng lại ở tư duy mua và làm sản phẩm chế biến. Làm được như vậy, vị thế và tài chính của chúng ta sẽ mạnh hơn rất nhiều trên thị trường quốc tế và các chuỗi cung ứng toàn cầu.
Với hạt tiêu cũng vậy. Việt Nam là nước xuất khẩu lớn nhất và gần đây dù sụt giảm sản lượng những chúng ta vẫn xuất khẩu rất lớn, đạt gần 1,6 tỷ USD - lớn nhất từ trước tới nay. Đạt được điều này, trước hết chúng ta là nhà máy chế biến tiêu của thế giới. Chúng ta cũng nhập nguyên liệu để chế biến các sản phẩm tiêu.
Trong khi đó Việt Nam tiêu dùng hạt tiêu rất khiêm tốn, sản phẩm sản xuất ra chủ yếu để xuất khẩu. Vậy tại sao chúng ta không miễn thuế nhập khẩu để các doanh nghiệp trong nước sản xuất chế biến và điều tiết, làm chủ một thị trường hàng hóa kim ngạch hàng tỷ đô?
Một ví dụ khác đến từ thực tế nhà máy Cà Phê Phúc Sinh Arabica Sơn La. Sau 6 năm, công suất nhà máy chúng tôi đã tăng gấp đôi và góp phần quảng bá mạnh mẽ thương hiệu Cà Phê Arabica Blue Sơn La ra trong nước và thế giới. Bây giờ mọi người uống Arabica trong nước rất thông dụng. Sơn La đã có sân bay cũ Na Sản và tôi có một mong ước là ngày nào đó sẽ bay thẳng từ TP Hồ Chí Minh ra Sơn La. Tôi đã hình dung ra từ bây giờ nếu có ngày đó, chúng tôi chắc chắc sẽ có thêm nhiều công việc ở Sơn La, và tỉnh Sơn la sẽ thu hút được nhiều đầu tư trên khắp vùng miền trong và ngoài nước.
Thế giới bây giờ khác xa so với cách đây 5 hay 10 năm trước. Chúng ta phải hiểu lợi thế các ngành để định hướng, tạo thuận lợi, thúc đẩy và phát triển bền vững. Với lợi thế lớn của Việt Nam, chúng ta có quyền hy vọng về sự phát triển mạnh mẽ và thịnh vượng trong tương lai.