Nghiên cứu - Trao đổi

Để đẩy mạnh thực hiện nguyên tắc phân quyền trong quản lý Nhà nước về công chứng, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp trong việc thành lập và hoạt động của tổ chức hành nghề công chứng, Bộ Tư pháp đã xây dựng Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng.

Một trong những nội dung đáng chú ý của Dự thảo Luật (sửa đổi) lần này là đẩy mạnh thực hiện nguyên tắc phân quyền trong quản lý Nhà nước về công chứng. Theo đó, thẩm quyền công nhận tương đương đối với người được đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài; bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm công chứng viên được chuyển từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp sang Chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Dự thảo Luật cũng sửa đổi một số quy định về thủ tục công chứng theo hướng đơn giản hóa, quán triệt nguyên tắc khai thác, sử dụng dữ liệu trong quá trình nộp hồ sơ và giải quyết yêu cầu công chứng, nhưng vẫn bảo đảm các nguyên tắc cơ bản của mô hình công chứng nội dung.

Bên cạnh đó, Dự thảo cũng sửa đổi quy định về tổ chức hành nghề công chứng theo hướng thay thế đơn vị hành chính cấp huyện bằng đơn vị hành chính cấp xã; cho phép Văn phòng công chứng được thay đổi trụ sở sang địa bàn cấp xã khác nếu bảo đảm điều kiện về số lượng tổ chức hành nghề công chứng đang hoạt động.

Đồng thời sửa đổi khoản 3 Điều 68 của Luật Công chứng năm 2024 theo hướng cho phép cung cấp bản gốc văn bản công chứng cho cơ quan tiến hành tố tụng khi có yêu cầu, phục vụ việc xác minh, giám định tài liệu trong quá trình giải quyết vụ việc.

Về cơ sở dữ liệu công chứng, Dự thảo đề xuất thay thế hai hệ thống hiện hành của Bộ Tư pháp và của địa phương bằng một cơ sở dữ liệu do Bộ Tư pháp xây dựng, quản lý tập trung, thống nhất từ Trung ương đến địa phương…

Tán thành việc cần thiết phải sửa đổi Luật này và các nội dung được đề xuất, tuy nhiên, không ít ý kiến cho rằng, cần tiếp tục cân nhắc một số nội dung để đảm bảo tính thống nhất khi áp dụng.

Liên quan đến quy định về đào tạo nghề công chứng, tham gia góp ý, Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội Lê Thị Nga thống nhất giao thẩm quyền cho Chủ tịch UBND tỉnh quyết định việc công nhận tương đương đối với người được đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài; đồng thời giao Bộ trưởng Bộ Tư pháp quy định về Chương trình khung đào tạo nghề công chứng và hồ sơ trình tự thủ tục công nhận tương đương đối với người được đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát, quy định này nhằm tạo điều kiện chủ động và linh hoạt cho địa phương trong việc xem xét nhu cầu thực tiễn và tình hình đội ngũ công chứng viên trên địa bàn.

Tuy nhiên, để đảm bảo tính thống nhất trong áp dụng pháp luật, cũng như chất lượng, năng lực chuyên môn của đội ngũ công chứng viên, vị này đề nghị, quy định cụ thể, chặt chẽ về Chương trình khung đào tạo nghề công chứng làm căn cứ đối chiếu; quy định rõ hồ sơ, trình tự thủ tục công nhận tương đương đối với người được đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài.

Đối với công nhận tương đương đối với người được đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài, cho ý kiến về nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho rằng, nên nghiên cứu thêm, để tránh tình trạng mỗi tỉnh làm một kiểu.

Quan tâm đến quy định chuyển thẩm quyền bổ nhiệm công chứng viên từ Bộ Tư pháp sang Chủ tịch UBND cấp tỉnh, tán thành với nội dung được đề xuất, tuy nhiên, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải đề nghị, cần đánh giá kỹ lưỡng hơn, bởi đây là vấn đề được thí điểm thực hiện từ 01/7/2025 đến nay.

“Theo đó, cần phân tích những kết quả đã đạt được như: nguồn kinh phí đã tiết kiệm được, số lượng thủ tục hành chính đã cắt giảm, hoặc đơn giản hóa thủ tục hành chính do chuyển thẩm quyền như thế nào?”, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường lưu ý.

Trong khi đó, cho ý kiến thẩm tra về Dự án Luật này mới đây, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội tán thành sự cần thiết, mục đích xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng và cơ bản tán thành với phạm vi sửa đổi, bổ sung của Dự án Luật.

Tuy nhiên, để bảo đảm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời Nghị quyết Đại hội XIV và các chủ trương, đường lối có liên quan của Đảng, quan điểm về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật, cơ quan thẩm tra đề nghị, tiếp tục rà soát, đánh giá kỹ các khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thi hành các Luật và những vấn đề phát sinh mới để đề xuất các nội dung sửa đổi, bổ sung, bảo đảm tính khả thi, phù hợp với thực tiễn.

Gia Nguyễn