Nghiên cứu - Trao đổi

Trong bối cảnh cải cách thể chế tiếp tục được xác định là một trong những động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng, việc hoàn thiện khung pháp lý theo hướng minh bạch, đồng bộ và thân thiện hơn với doanh nghiệp đang được đặt ra cấp thiết. Động thái sửa đổi cùng lúc nhiều đạo luật có liên quan mật thiết đến môi trường kinh doanh được đánh giá là bước đi có tính hệ thống, nhằm xử lý tận gốc những bất cập đã tồn tại trong thực tiễn thi hành.

Hiện nay, Bộ Công Thương đang xây dựng hồ sơ Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (Dự thảo) và lấy ý kiến của các đối tượng chịu tác động. Dự kiến văn bản sẽ ảnh hưởng đến tất cả các doanh nghiệp.

Theo đại diện cơ quan soạn thảo, việc sửa đổi đồng thời 4 đạo luật nhằm thể chế hóa chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với cải cách thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư kinh doanh; đồng thời xử lý những điểm nghẽn, chồng chéo có nguyên nhân từ quy định pháp luật.

Một trong những đề xuất đáng chú ý là phân quyền cấp phép gia công hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo giấy phép từ Bộ Công Thương về UBND cấp tỉnh (khoản 2 Điều 51 Luật Quản lý ngoại thương). Theo lý giải của cơ quan soạn thảo, việc điều chỉnh này sẽ giảm tải cho các bộ, ngành trung ương, giúp tập trung vào xây dựng chính sách, hướng dẫn và kiểm tra, giám sát; đồng thời rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, qua đó cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh tại địa phương.

Theo Luật sư Bùi Văn Đức, Phó Giám đốc điều hành CTM Law Firm, việc sửa đồng bộ 4 đạo luật là cách làm hợp lý, bởi các đạo luật này có mối liên hệ rất chặt chẽ với nhau. Một hoạt động kinh doanh trên thực tế có thể chịu sự điều chỉnh của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Nếu chỉ sửa một luật mà không rà soát các luật liên quan, nguy cơ phát sinh mâu thuẫn, chồng chéo mới là rất lớn.

Liên quan đến nội dung phân cấp, phân quyền, vị luật sư cho rằng đây là xu hướng quản lý hiện đại. Nhiều thủ tục trong lĩnh vực thương mại, ngoại thương hoàn toàn có thể giao cho địa phương thực hiện hiệu quả hơn, thay vì tập trung hết ở Trung ương.

Tuy nhiên, phân cấp phải đi đôi với cơ chế kiểm tra, giám sát rõ ràng. Dự thảo luật lần này cho thấy nỗ lực làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm của từng cấp, qua đó hạn chế tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm trong thực thi pháp luật.

“Tôi kỳ vọng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 4 đạo luật sẽ góp phần tháo gỡ những vướng mắc đã được chỉ ra trong các báo cáo tổng kết thi hành pháp luật của Bộ Công Thương. Quan trọng hơn, các quy định sau khi sửa đổi phải dễ hiểu, dễ áp dụng và tạo được sự ổn định cho môi trường kinh doanh”, Luật sư Bùi Văn Đức chia sẻ.

Đồng tình với định hướng xây dựng Dự thảo, TS Nguyễn Hữu Huyên, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Tư pháp cho rằng, các luật này đều liên quan trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp Việt Nam và có tác động sâu rộng đến môi trường kinh doanh. Do đó, quá trình hoàn thiện hồ sơ cần tăng cường tham vấn ý kiến cộng đồng doanh nghiệp – đối tượng chịu tác động trực tiếp.

“Doanh nghiệp rất quan tâm đến thể chế, làm thế nào để xóa bỏ các rào cản thể chế”, ông Huyên nhấn mạnh.

Theo ông Huyên, cần rà soát các quy định của Luật Thương mại theo hướng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm; hoạt động xuất nhập khẩu cũng nên được sắp xếp lại theo hướng tập trung về một đầu mối quản lý để tránh phân tán, chồng chéo.

Đối với Luật Quản lý ngoại thương, ông đề nghị những nội dung đã được quy định cụ thể trong các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam tham gia thì nên lược bỏ hoặc dẫn chiếu, tránh trùng lặp, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Liên quan đến Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, theo ông Huyên, cần thiết kế chính sách theo hướng hài hòa, cân đối giữa mục tiêu bảo vệ người tiêu dùng và yêu cầu phát triển kinh tế. Đặc biệt, nên tăng cường vai trò của các tổ chức xã hội, trong đó có Hiệp hội Bảo vệ người tiêu dùng, phù hợp với xu hướng tại nhiều quốc gia châu Âu.

Theo các chuyên gia, việc sửa đổi đồng thời 4 đạo luật lần này không chỉ đơn thuần là điều chỉnh kỹ thuật pháp lý, mà còn là bước đi nhằm tái cấu trúc phương thức quản lý nhà nước trong lĩnh vực thương mại theo hướng phân quyền mạnh mẽ hơn, minh bạch hơn và lấy doanh nghiệp làm trung tâm. Vấn đề còn lại là quá trình hoàn thiện và thực thi phải bảo đảm đồng bộ, nhất quán, để những cải cách trên giấy thực sự chuyển hóa thành động lực cho môi trường kinh doanh.

Yến Nhung