Kinh tế thế giới
Đông Nam Á cẩn trọng trước cú sốc kinh tế từ khủng hoảng Trung Đông
Căng thẳng Trung Đông khiến Đông Nam Á cảnh giác trước nguy cơ giá dầu tăng mạnh và gián đoạn vận tải năng lượng, buộc các chính phủ chuẩn bị kịch bản ứng phó kinh tế.
Các chính phủ Đông Nam Á đang tăng cường theo dõi và chuẩn bị các biện pháp ứng phó trước nguy cơ tác động kinh tế lan rộng từ xung đột tại Trung Đông, trong bối cảnh giá dầu có dấu hiệu tăng và các tuyến vận tải năng lượng chiến lược đứng trước nguy cơ gián đoạn.
Trong tuyên bố chung, Bộ trưởng Ngoại giao các nước ASEAN cho biết khu vực đang theo dõi sát diễn biến sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran cùng các đòn trả đũa của Tehran. ASEAN bày tỏ quan ngại sâu sắc trước nguy cơ leo thang xung đột, đồng thời kêu gọi các bên kiềm chế và tuân thủ luật pháp quốc tế cũng như Hiến chương Liên hợp quốc.
Bên cạnh yếu tố an ninh, các chính phủ trong khu vực đặc biệt lo ngại tác động kinh tế của cuộc khủng hoảng, nhất là khả năng giá năng lượng tăng cao và gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.
Rủi ro lớn nhất: cú sốc dầu mỏ
Theo các chuyên gia của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), tác động kinh tế lớn nhất của xung đột Trung Đông nằm ở khả năng gián đoạn dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu giao dịch toàn cầu. Nếu tuyến đường này bị phong tỏa hoặc hạn chế nghiêm trọng, thị trường năng lượng toàn cầu có thể đối mặt với cú sốc cung lớn.
CSIS cho rằng kịch bản nguy hiểm nhất là việc Iran hoặc các lực lượng liên quan ngăn chặn hoạt động vận tải dầu và khí qua Hormuz, điều có thể khiến thị trường mất hàng triệu thùng dầu mỗi ngày và đẩy giá năng lượng tăng mạnh trong thời gian ngắn.
Nếu căng thẳng được hạ nhiệt trong thời gian ngắn, tác động kinh tế đối với châu Á có thể ở mức hạn chế. Tuy nhiên, nhiều chính phủ trong khu vực vẫn chủ động triển khai các biện pháp phòng ngừa nhằm giảm thiểu rủi ro.
Kể từ khi giao tranh bùng nổ, thị trường năng lượng đã phản ứng nhanh. Giá dầu Brent tăng khoảng 10% và dao động quanh 80 USD/thùng, phản ánh lo ngại về gián đoạn nguồn cung. Goldman Sachs cảnh báo giá dầu Brent có thể vượt 100 USD/thùng, thậm chí có thể lên tới 120–130 USD/thùng nếu tình hình xấu hơn.
Một cú sốc như vậy có thể tạo ra tác động dây chuyền đối với nền kinh tế toàn cầu. Các chuyên gia năng lượng ước tính việc đóng cửa eo biển Hormuz có thể làm giảm 8–10 triệu thùng dầu mỗi ngày khỏi nguồn cung toàn cầu, ngay cả khi một phần được chuyển hướng qua các đường ống thay thế.
Các nền kinh tế trong khu vực phản ứng
Thái Lan là một trong những nước phản ứng nhanh nhất. Chính phủ nước này đã áp dụng mức trần tạm thời đối với giá dầu diesel và công bố kế hoạch sáu bước nhằm giảm thiểu tác động kinh tế. Các biện pháp bao gồm hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu đối phó với chi phí vận tải và bảo hiểm tăng cao, đồng thời tìm kiếm nguồn cung nguyên liệu thay thế.
Tại Việt Nam, ngày 4/3 Thủ tướng Phạm Minh Chính ký quyết định thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng trước diễn biến căng thẳng tại Trung Đông. Đồng thời, Bộ Công Thương khuyến nghị các hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp theo dõi sát tình hình, chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, xuất nhập khẩu và vận tải hàng hóa nhằm hạn chế rủi ro và tránh gián đoạn chuỗi cung ứng.
Tại Philippines, Bộ trưởng Tài chính Frederick Go cho biết nước này hiện có dự trữ dầu đủ đáp ứng nhu cầu trong nước trong khoảng 50–60 ngày.
“Chúng tôi đang theo dõi sát diễn biến giá dầu và thời gian kéo dài của cuộc xung đột. Philippines có nguồn cung từ nhiều nhà sản xuất khác nhau và mức dự trữ hiện nay đủ để bảo đảm nhu cầu trong ngắn hạn”, ông Go nói.
Chính phủ Philippines cũng đang trao đổi với các công ty dầu khí về khả năng giãn lộ trình tăng giá bán lẻ tại trạm xăng. Ngoài ra, các nhà hoạch định chính sách cũng cân nhắc khả năng cắt giảm thuế nhiên liệu tạm thời nếu giá dầu thế giới tăng mạnh.
Malaysia cho rằng tác động trực tiếp đối với thương mại hiện vẫn tương đối hạn chế. Thứ trưởng Thương mại Sim Tze Tzin cho biết các lĩnh vực có thể chịu ảnh hưởng chủ yếu là dầu khí và năng lượng.
Tuy nhiên, Malaysia không phụ thuộc quá lớn vào nguồn nhập khẩu năng lượng từ Trung Đông và còn là nước xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và sản phẩm dầu mỏ. Điều này giúp nền kinh tế có phần “đệm” trước cú sốc năng lượng so với nhiều nước trong khu vực.
Trong khi đó, Singapore, nền kinh tế mở phụ thuộc mạnh vào thương mại toàn cầu, đang theo dõi sát các rủi ro đối với tăng trưởng và lạm phát.
“Tuỳ thuộc vào mức độ kéo dài của cuộc xung đột, giá năng lượng cao hơn có thể làm tăng chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng, từ đó gây sức ép lên kinh tế toàn cầu và kinh tế Singapore,” Phó Thủ tướng Gan Kim Yong cảnh báo.
Áp lực từ chuỗi cung ứng
Ngoài yếu tố giá dầu, các nền kinh tế Đông Nam Á còn phải chuẩn bị cho những gián đoạn tiềm tàng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Giá cước vận tải và bảo hiểm hàng hải đã bắt đầu tăng khi nhiều tàu vận tải tránh tuyến đi qua Trung Đông. Điều này đặc biệt đáng lo đối với các nền kinh tế xuất khẩu như Thái Lan, Malaysia,... vốn phụ thuộc nhiều vào vận tải biển.
Một số nước cũng đang tìm cách đa dạng hóa nguồn cung năng lượng. Indonesia cho biết hai tàu chở dầu thuộc doanh nghiệp nhà nước của nước này đang bị mắc kẹt tại eo biển Hormuz. Chính phủ Jakarta đã lên kế hoạch tăng nhập khẩu dầu từ Mỹ để bù đắp nguồn cung bị gián đoạn từ vùng Vịnh.
Các tổ chức tài chính quốc tế cảnh báo rằng những nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng sẽ chịu rủi ro lớn nhất. Theo báo cáo của ING, Philippines có thể là một trong những quốc gia dễ bị tổn thương nhất nếu giá dầu tăng mạnh, bởi nước này nhập khẩu hơn 90% nhu cầu dầu từ khu vực Vịnh và không trợ giá nhiên liệu ở mức lớn như một số nước láng giềng.
Bên cạnh tác động kinh tế, các chính phủ trong khu vực cũng đang theo dõi sát tình hình an toàn của công dân đang sinh sống và làm việc tại Trung Đông. Philippines ước tính có khoảng 2,2 triệu công dân tại khu vực này, trong khi Thái Lan có khoảng 110.000 người, phần lớn làm việc tại Israel.