24h

Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang tạo thêm sức ép lên thị trường năng lượng thế giới, buộc cơ quan điều hành trong nước phải tính đến các kịch bản ứng phó sớm hơn với rủi ro thiếu hụt nguồn cung và biến động giá.

Trong bối cảnh đó, Bộ Tài chính đã đề xuất giảm thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) xuống 0% đối với một số mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu đầu vào, như một giải pháp ngắn hạn nhằm hỗ trợ khả năng nhập khẩu và ổn định thị trường.

Theo hồ sơ Bộ Tài chính gửi Bộ Tư pháp để thẩm định, cơ quan này đang xây dựng nghị định sửa đổi mức thuế suất MFN đối với một số mặt hàng xăng dầu, nguyên liệu đầu vào theo trình tự, thủ tục rút gọn để kịp thời ứng phó với diễn biến mới của thị trường năng lượng toàn cầu. Bộ Tài chính cho rằng những bất ổn trên thế giới, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông, đang khiến giá năng lượng, nhất là dầu mỏ và khí đốt, biến động mạnh, đồng thời làm gia tăng nguy cơ gián đoạn nguồn cung xăng dầu toàn cầu.

Điều đáng chú ý là đề xuất này không chỉ xuất phát từ áp lực giá cả, mà còn từ nỗi lo về nguồn hàng. Theo đánh giá của cơ quan soạn thảo, xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đã tác động mạnh đến hoạt động kinh doanh xăng dầu toàn cầu.

Trong kịch bản căng thẳng leo thang, hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng của thế giới có nguy cơ bị gián đoạn. Mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu thô được vận chuyển qua khu vực này để tới các nhà máy lọc dầu, đặc biệt tại châu Á. Nếu dòng chảy năng lượng qua tuyến đường này bị ảnh hưởng, nhiều nhà máy lọc dầu trong khu vực có thể phải giảm công suất hoặc hạn chế xuất khẩu nhiên liệu.

Tác động này không nằm ngoài Việt Nam. Bộ Tài chính cho biết một số nhà máy lọc dầu trong nước cũng có nguy cơ gặp khó do nguồn dầu thô nhập khẩu có thể bị thiếu hụt, kéo theo rủi ro không thực hiện được các hợp đồng giao hàng hiện hữu.

Trong khi đó, phần lớn xăng dầu nhập khẩu của Việt Nam hiện đến từ các thị trường có hiệp định thương mại tự do (FTA), nơi mức thuế suất ưu đãi đã ở mức thấp hoặc bằng 0%. Tuy nhiên, nếu nguồn cung toàn cầu bị thu hẹp, khả năng tiếp cận nguồn hàng từ các thị trường này cũng có thể bị ảnh hưởng.

Chính vì vậy, việc hạ thuế MFN được xem là một cách mở thêm “cửa” nhập khẩu từ các thị trường ngoài FTA khi cần thiết. Theo đề xuất, thuế MFN đối với xăng động cơ không pha chì và các nguyên liệu pha chế xăng như naphtha, reformate sẽ giảm từ 10% xuống 0%.

Với diesel, dầu nhiên liệu, nhiên liệu máy bay và kerosine, mức thuế cũng được đề xuất giảm từ 7% xuống 0%. Một số nguyên liệu hóa dầu như xylen, condensate, P-xylen sẽ giảm từ 3% xuống 0%, còn hydrocarbon mạch vòng loại khác giảm từ 2% xuống 0%.

Nếu nhìn ở góc độ điều hành, đây là biện pháp mang tính phòng ngừa nhiều hơn là hỗ trợ thuần túy về giá. Bởi trong bối cảnh hàng hóa có nguy cơ khan hiếm, vấn đề lớn nhất không chỉ là nhập khẩu đắt hay rẻ, mà là có còn nguồn để mua hay không.

Khi thuế MFN được kéo về 0%, doanh nghiệp đầu mối sẽ có thêm dư địa tìm kiếm nguồn hàng thay thế từ các thị trường chưa có ưu đãi thuế quan đặc biệt, qua đó giúp giảm áp lực bảo đảm nguồn cung cho thị trường trong nước.

Dĩ nhiên, cái giá phải trả là giảm thu ngân sách. Theo tính toán của cơ quan soạn thảo, nếu áp dụng mức thuế mới theo kim ngạch nhập khẩu năm 2025, ngân sách nhà nước có thể giảm thu khoảng 1.024 tỉ đồng.

Tuy nhiên, so với rủi ro đứt gãy nguồn cung hoặc giá xăng dầu trong nước tăng mạnh kéo theo áp lực lạm phát, chi phí này dường như đang được đặt trong bài toán ổn định lớn hơn.

Điểm đáng chú ý là đề xuất giảm thuế lần này cho thấy cách điều hành đang dịch chuyển theo hướng linh hoạt hơn trước các cú sốc từ bên ngoài. Trong điều kiện thị trường năng lượng quốc tế biến động nhanh, việc chờ đến khi thiếu hàng hoặc giá tăng quá mạnh mới phản ứng có thể khiến chi phí xử lý lớn hơn nhiều.

Vì vậy, việc chủ động chuẩn bị một công cụ thuế để mở rộng khả năng nhập khẩu có thể xem là giải pháp tình thế cần thiết, dù không phải lời giải căn cơ cho mọi rủi ro của thị trường xăng dầu.

Về dài hạn, bài toán an ninh năng lượng vẫn không thể chỉ đặt lên vai chính sách thuế. Khi nguồn cung thế giới biến động vì xung đột địa chính trị, khả năng chủ động nguồn nguyên liệu, năng lực lọc hóa dầu trong nước và dư địa dự trữ chiến lược mới là những yếu tố quyết định độ chống chịu của thị trường.

Nhưng trong ngắn hạn, đề xuất giảm thuế nhập khẩu xăng dầu về 0% cho thấy ưu tiên trước mắt của cơ quan điều hành là giữ được nguồn cung và giảm bớt cú sốc giá đối với nền kinh tế.

Nguyễn Giang