Kinh tế thế giới

Việc giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng, trong khi nhiều nhà phân tích cảnh báo giá dầu có thể tiến tới 150 USD/thùng, đang phơi bày mức độ phụ thuộc lớn của Đông Nam Á vào nguồn năng lượng nhập khẩu từ Trung Đông.

Những tác động ban đầu đã lan rộng khắp khu vực. Tại Philippines, chi phí vận tải và sản xuất lương thực tăng cao. Thái Lan đối mặt nguy cơ giá điện tăng. Trong khi đó, Malaysia và Indonesia phải chi nhiều hơn cho các chương trình trợ giá nhiên liệu. Giá xăng tại Singapore đã tiến gần mức từng thấy trong khủng hoảng năng lượng năm 2022.

Các nhà phân tích của Nomura cảnh báo khu vực Đông Nam Á có thể phải đối mặt với cú sốc đình lạm, và mức độ nghiêm trọng sẽ phụ thuộc vào thời gian gián đoạn nguồn cung kéo dài bao lâu; đồng thời lưu ý nếu tình trạng này kéo dài, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với áp lực lợi nhuận và có thể phải cắt giảm sản xuất. Trong khi đó, người tiêu dùng sẽ phải trả giá cao hơn cho thực phẩm.

Tuy nhiên, tác động sẽ không đồng đều giữa các nền kinh tế Đông Nam Á. Theo bà Chua Jen-Ai, chuyên gia phân tích cổ phiếu châu Á tại Julius Baer, các nền kinh tế như Philippines, Thái Lan và Singapore dễ bị tổn thương hơn vì chi phí năng lượng thường nhanh chóng chuyển sang giá tiêu dùng.

Ngược lại, các nền kinh tế xuất khẩu hàng hóa như Malaysia và Indonesia có thể hưởng lợi từ giá dầu và than tăng cao, giúp tạo ra một phần vùng đệm trước cú sốc.

Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz đã thắt chặt nguồn cung dầu thô và các tuyến vận tải biển, đẩy giá dầu tăng mạnh và làm dấy lên lo ngại về một cú sốc lạm phát mới.

Thị trường ngày càng chuẩn bị cho khả năng xung đột kéo dài, làm tăng nguy cơ giá dầu duy trì ở mức cao. Một số nhà phân tích cảnh báo giá dầu có thể tăng lên gần 150 USD/thùng nếu căng thẳng leo thang.

Theo ông Tan Altundag, quản lý đầu tư cổ phiếu thị trường mới nổi tại Pictet Asset Management, nếu giá dầu duy trì ở mức cao, các chính phủ sẽ phải đối mặt với những lựa chọn khó khăn hơn, trong khi các ngân hàng trung ương có thể buộc phải điều chỉnh chính sách tiền tệ.

Ông cho biết: “Giá dầu duy trì ở mức cao có thể khiến kế hoạch cắt giảm lãi suất bị chững lại, thậm chí buộc phải thắt chặt chính sách tiền tệ, tùy thuộc vào mức độ và thời gian của cú sốc.”

Hiện, khoảng 60% dầu thô của Thái Lan được nhập từ Trung Đông. Tổng giá trị nhập khẩu năng lượng tương đương khoảng 6% GDP, khiến nền kinh tế này đặc biệt dễ tổn thương trước các gián đoạn nguồn cung.

Ông Kaushal Ladha, Trưởng bộ phận nghiên cứu Thái Lan tại Macquarie Capital, cảnh báo rằng nếu giá dầu lên 110 USD/thùng, chi phí năng lượng có thể tăng lên 8% GDP, gây tác động lớn tới các ngành vận tải đường bộ, nông nghiệp và hàng không.

Giá dầu cao cũng có thể đẩy lạm phát tăng. Các nhà phân tích của Maybank cho biết năng lượng chiếm 11,8% rổ CPI của Thái Lan, tỷ trọng cao nhất tại Đông Nam Á.

Hiện chính phủ Thái Lan đã yêu cầu các công ty dầu tạm ngừng xuất khẩu dầu thô và sản phẩm dầu mỏ từ ngày 1/3. Ngoài ra, chính phủ còn áp trần giá dầu diesel trong 15 ngày từ 3/3 để giảm áp lực cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, các biện pháp này tạo gánh nặng ngân sách.

Dù vậy, các nhà phân tích cho rằng vị thế đối ngoại của Thái Lan hiện mạnh hơn so với năm 2022. Tài khoản vãng lai dự kiến đạt thặng dư khoảng 3% GDP năm 2025, có thể giúp đồng baht ổn định hơn.

Dù là một trong những trung tâm lọc dầu và giao dịch dầu lớn nhất châu Á, Singapore vẫn chịu tác động mạnh từ các cú sốc năng lượng toàn cầu.

Theo BMI, cường độ sử dụng dầu trực tiếp của Singapore không quá cao, nhưng nền kinh tế vẫn dễ bị ảnh hưởng thông qua: chi phí vận tải, điện nước, giảm nhu cầu từ các nền kinh tế trong khu vực.

Giá xăng tại Singapore đã vượt 3 SGD/lít và dự kiến có thể gần 4 SGD/lít cho xăng 98, mức từng xuất hiện vào tháng 6/2022. Các nhà phân tích dự báo việc giá dầu và LNG tăng đồng thời sẽ nhanh chóng tác động tới người tiêu dùng và doanh nghiệp, làm gia tăng lạm phát.

Tuy vậy, bất ổn toàn cầu có thể khiến dòng vốn tìm đến thị trường Singapore như một nơi trú ẩn an toàn. Giá năng lượng cao cũng có thể khiến Cơ quan tiền tệ Singapore điều chỉnh chính sách tỷ giá sớm hơn dự kiến.

Indonesia đang phải đối mặt với nhiều sức ép kinh tế cùng lúc:
biến động đồng rupiah, cảnh báo từ MSCI, hạ bậc tín nhiệm của Fitch, và nay là giá dầu tăng cao.

Chi phí trợ giá năng lượng của nước này đã ở mức khoảng 1,5% GDP, cao nhất Đông Nam Á. Nomura ước tính giá dầu tăng 10% có thể khiến thâm hụt ngân sách Indonesia tăng thêm 0,2% GDP, chủ yếu do chi trợ giá tăng.

Tình thế của Malaysia khá phức tạp. Dù là nước sản xuất dầu, Malaysia đã trở thành nước nhập khẩu ròng dầu từ năm 2014 khi nhu cầu trong nước vượt sản lượng từ các mỏ dầu già cỗi.

Căng thẳng Trung Đông khiến triển vọng kinh tế Malaysia trở nên trái chiều: giá dầu cao giúp tăng doanh thu dầu khí nhưng lại gây áp lực lên trợ giá nhiên liệu và lạm phát.

Thủ tướng Anwar Ibrahim cho biết chính phủ chỉ có thể duy trì giá xăng RON95 trợ giá ở mức 1,99 ringgit/lít trong khoảng 1-2 tháng nếu giá dầu tiếp tục tăng. Chương trình trợ giá này đang hỗ trợ hơn 16 triệu người Malaysia, nhưng chi phí sẽ tăng mạnh khi giá dầu leo thang.

Các nhà kinh tế dự báo nếu giá Brent trung bình 84 USD/thùng năm nay, thâm hụt ngân sách Malaysia có thể tăng thêm 0,2% GDP.

Với Philippines, quốc gia này có ít lựa chọn thay thế nếu nguồn cung qua eo Hormuz bị gián đoạn.

Theo nhà phân tích Michael Wan của MUFG, các gián đoạn kéo dài có thể tạo ra môi trường đình lạm và tác động mạnh đến các ngành sản xuất, vận tải, du lịch, sản xuất thực phẩm.

Kho dự trữ dầu của Philippines chỉ đủ cung cấp cho tiêu dùng khoảng hai tháng, đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu nguy cơ thiếu hụt. MUFG dự báo nếu giá dầu duy trì 100 USD/thùng, tăng trưởng GDP có thể giảm xuống: 3,7% năm 2026 và 5,7% năm 2027.

Các nhà kinh tế cảnh báo giá dầu cao kéo dài có thể gây áp lực lên tăng trưởng của Việt Nam và đẩy lạm phát lên cao. Nhóm chuyên gia của Vietnam Investors Service cảnh báo rằng gián đoạn năng lượng kéo dài, chi phí tăng cao, nhu cầu toàn cầu yếu và điều kiện tài chính thắt chặt có thể làm suy yếu triển vọng kinh tế và gây khó khăn cho mục tiêu tăng trưởng GDP của Việt Nam trong năm 2026.

Cẩm Anh