Giữa biến động mạnh của giá dầu toàn cầu, Trung Quốc được đánh giá có khả năng chống chịu tốt hơn nhiều nền kinh tế.
Hai thập kỷ chuẩn bị
Theo dữ liệu của OPEC, Trung Quốc hiện là quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, với khối lượng gần gấp đôi Mỹ, trong khi Ấn Độ đứng thứ ba. Tuy nhiên, trong bối cảnh giá dầu quốc tế tăng mạnh do căng thẳng địa chính trị, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới được đánh giá có khả năng chống chịu tốt hơn so với nhiều quốc gia phụ thuộc năng lượng khác.
Các nhà phân tích của OCBC Bank cho rằng đà tăng giá dầu do xung đột Trung Đông nhiều khả năng sẽ tác động đến Trung Quốc ít hơn so với trước đây. Nguyên nhân là trong nhiều năm qua, nước này đã chủ động tích trữ lượng lớn dầu thô, đồng thời đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn năng lượng, đặc biệt là năng lượng tái tạo.
Hiện Trung Quốc sở hữu một trong những hệ thống dự trữ dầu thô chiến lược và thương mại lớn nhất thế giới. Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi nhanh sang xe điện và các nguồn năng lượng sạch cũng tạo thêm một “lớp đệm” quan trọng giúp giảm rủi ro từ các cú sốc năng lượng. Theo mục tiêu chính sách, đến năm 2030 Trung Quốc sẽ nâng tỷ trọng nhiên liệu phi hóa thạch trong tổng tiêu thụ năng lượng lên 25%, so với khoảng 21,7% vào năm 2025.
Tính đến tháng 1, lượng dầu thô dự trữ trên đất liền của Trung Quốc được ước tính vào khoảng 1,2 tỷ thùng. Khối lượng này đủ đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong khoảng 3–4 tháng, qua đó giúp nền kinh tế có thêm thời gian thích ứng trước những biến động mạnh của thị trường dầu mỏ.
Theo ông Rush Doshi, Giám đốc Sáng kiến Chiến lược Trung Quốc tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, Trung Quốc đã mất khoảng hai thập kỷ để giảm dần sự phụ thuộc vào vận chuyển dầu bằng đường biển. Việc xây dựng thêm các tuyến đường ống dẫn dầu trên bộ cùng chiến lược đa dạng hóa nguồn năng lượng đã giúp nước này giảm đáng kể mức độ phụ thuộc vào tuyến vận tải qua Eo biển Hormuz.
Chiến lược đặc biệt
Những thay đổi này phản ánh quá trình điều chỉnh chiến lược năng lượng kéo dài suốt 20 năm, tạo cho Trung Quốc một vị thế tương đối đặc biệt trên thị trường năng lượng toàn cầu. Nếu như Hoa Kỳ lựa chọn tăng mạnh sản lượng dầu trong nước để đảm bảo an ninh năng lượng, thì Trung Quốc lại đi theo hướng giảm phụ thuộc vào dầu mỏ thông qua đa dạng hóa nguồn cung và thúc đẩy điện khí hóa.
Theo Rhodium Group, hiện hơn một nửa số xe chở khách mới bán ra tại Trung Quốc là xe năng lượng mới, chủ yếu sử dụng pin điện thay vì xăng. Xu hướng này được cho là đã giúp giảm nhu cầu tiêu thụ hơn 1 triệu thùng dầu mỗi ngày so với kịch bản tiêu dùng truyền thống.
Trong cơ cấu năng lượng của Trung Quốc, dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hiện chỉ chiếm khoảng 4%, thấp hơn đáng kể so với tỷ lệ 40–50% tại nhiều nền kinh tế châu Á khác. Cùng với việc mở rộng quy mô sản xuất điện từ năng lượng gió và mặt trời, quá trình điện khí hóa giao thông đang giúp nền kinh tế nước này từng bước giảm mức độ nhạy cảm trước các cú sốc giá dầu trên thị trường quốc tế.
Muyi Yang, nhà phân tích năng lượng cấp cao khu vực châu Á tại Ember, cho rằng những biến động như hiện nay nhiều khả năng sẽ càng củng cố con đường chuyển dịch năng lượng mà Trung Quốc đang theo đuổi. Theo ông, quá trình chuyển đổi không chỉ dừng ở việc xây dựng thêm các nhà máy điện gió hay điện mặt trời, mà còn hướng tới mục tiêu rộng hơn là giảm phát thải carbon trên toàn bộ nền kinh tế.
