Bắc Kinh ưu tiên tự chủ công nghệ cao để đối phó với bất ổn toàn cầu và mục tiêu kinh tế đến năm 2035.
Trong tình hình nền kinh tế toàn cầu đang đứng trước những bước ngoặt lịch sử với đầy những biến số khó lường, Trung Quốc vừa chính thức công bố dự thảo kế hoạch 5 năm mới nhất, một tài liệu chiến lược quan trọng dài 135 trang nhằm định hình tương lai đất nước này đến năm 2030. Bản kế hoạch này không đơn thuần là một lộ trình phát triển kinh tế thông thường mà còn đóng vai trò là nhịp cầu chiến lược để hiện thực hóa tham vọng dài hạn: gấp đôi quy mô GDP bình quân đầu người vào năm 2035 so với mức của năm 2020.
Điểm đáng chú ý nhất trong định hướng lần này chính là việc Bắc Kinh đã đưa ra những chi tiết hết sức cụ thể cho tham vọng công nghệ cao, trong khi lại không đặt ra các mục tiêu ràng buộc về tăng trưởng kinh tế tổng thể hay mức tiêu dùng hộ gia đình. Đây là một sự thay đổi mang tính bước ngoặt, cho thấy sự tập trung chuyển dịch từ số lượng sang chất lượng, lấy đổi mới sáng tạo làm động lực hạt nhân để vượt qua các rào cản địa chính trị hiện nay.
Tầm nhìn mới của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình phản ánh một sự đánh giá về bối cảnh quốc tế hiện đại, nơi mà kế hoạch 5 năm tới được dự báo là một kỷ nguyên của những bất ổn gia tăng. Sự cạnh tranh kinh tế với Mỹ ngày càng trở nên quyết liệt đã thúc đẩy Trung Quốc phải gấp đôi nỗ lực trong việc theo đuổi sự tự chủ về công nghệ.
Chính phủ Trung Quốc nhận định rằng cán cân quyền lực quốc tế đang trải qua những điều chỉnh sâu sắc, nơi các xung đột địa chính trị diễn ra thường xuyên và trên diện rộng hơn, dẫn đến sự gia tăng của các thâm hụt trong quản trị toàn cầu và làm nổi bật các vấn đề an ninh. Trong một thế giới như vậy, việc xây dựng khả năng tự lực tự cường không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu sống còn.
Kinh nghiệm từ giai đoạn 5 năm trước đã chứng minh tính đúng đắn của chiến lược này, khi sự hỗ trợ mạnh mẽ của chính phủ đối với các ngành công nghệ cao đã tạo ra những “nhà vô địch” nội địa trong các lĩnh vực, ví dụ như xe điện. Những thành công này đã đóng góp đáng kể vào sự tăng trưởng xuất khẩu, giúp Trung Quốc thách thức các biện pháp áp thuế nhập khẩu cao từ phía Mỹ và khẳng định vị thế của mình trên bản đồ công nghiệp thế giới.
Để hiện thực hóa những tham vọng này, Trung Quốc đã đề ra những mục tiêu cụ thể và đầy quyết tâm trong việc đầu tư cho trí tuệ. Tài liệu chiến lược mới thúc đẩy đổi mới sáng tạo nội địa như một nhiệm vụ then chốt, kêu gọi tốc độ tăng trưởng chi tiêu bình quân hàng năm cho nghiên cứu và phát triển (R&D) ở mức từ 7% trở lên. Đây là sự tiếp nối mục tiêu của kế hoạch 5 năm trước đó, nhưng với một sự cấp bách mới. Bắc Kinh cam kết sẽ áp dụng những “biện pháp phi thường” để đạt được những bước đột phá mang tính cách mạng trong các lĩnh vực cốt lõi vốn đang bị phụ thuộc vào bên ngoài như chất bán dẫn, máy công cụ công nghiệp và vật liệu tiên tiến.
Không dừng lại ở các ngành công nghiệp truyền thống, Trung Quốc còn hướng tầm nhìn tới những biên giới mới của công nghệ như robot hình người. Các sáng kiến như phát triển thuật toán tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) sâu rộng vào hệ thống điều khiển đang được thúc đẩy mạnh mẽ với sự hỗ trợ toàn diện từ chính phủ. Song song với đó là một cuộc cải cách giáo dục quy mô lớn, với kế hoạch xây dựng khoảng 200 trường dạy nghề chuyên sâu vào các ngành công nghiệp trọng điểm như AI để đảm bảo nguồn nhân lực trình độ cao cho tương lai.
Bên cạnh những bước tiến về công nghệ, Trung Quốc cũng đang phải đối mặt với những thách thức nội tại to lớn, đặc biệt là nhu cầu tiêu dùng trong nước trì trệ. Một trong những mục tiêu quan trọng khác của bản kế hoạch là cam kết “tăng đáng kể” tỷ lệ tiêu dùng của hộ gia đình, được thúc đẩy bởi mức lương tối thiểu cao hơn và sự gia tăng chi tiêu của chính phủ cho an sinh xã hội. Theo Louis Kuijs, chuyên gia kinh tế trưởng khu vực Châu Á - Thái Bình Dương của S&P Global Ratings, Trung Quốc sẽ cần những thay đổi chính sách mạnh mẽ hơn nữa để thực sự thúc đẩy vai trò của tiêu dùng trong những năm tới.
Nhìn về tương lai dài hạn đến năm 2035, tham vọng gấp đôi quy mô GDP bình quân đầu người đặt ra một bài toán kinh tế đầy thách thức. Để đạt được mục tiêu này, các nhà kinh tế ước tính Trung Quốc cần duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân hàng năm khoảng 4,17% trong giai đoạn từ 2026 đến 2035. Đây là một con số không hề đơn giản khi xét đến bối cảnh dân số Trung Quốc đang trên đà sụt giảm. Tuy nhiên, từ góc độ của giới lãnh đạo Bắc Kinh, niềm tin vào sự thành công là rất lớn.
Ngay từ năm 2020, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã khẳng định rằng cả việc gấp đôi quy mô toàn bộ nền kinh tế và GDP bình quân đầu người là điều “hoàn toàn khả thi”. Với việc ưu tiên an ninh chuỗi cung ứng, xây dựng lợi thế cạnh tranh trong các lĩnh vực chiến lược như đất hiếm và không ngừng đẩy mạnh tự chủ công nghệ, Trung Quốc đang đặt cược rằng trí tuệ và sự đổi mới sáng tạo sẽ là chìa khóa để họ vượt qua “bẫy thu nhập trung bình” và sự bao vây về kinh tế từ các đối thủ quốc tế.
Bản kế hoạch 5 năm mới này của Trung Quốc cho thấy, bằng cách tập trung vào các biện pháp để chiếm lĩnh các đỉnh cao công nghệ, từ chất bán dẫn đến AI và robot, Trung Quốc đang chuẩn bị cho một cuộc chạy đua marathon dài hạn. Mặc dù những rủi ro từ thị trường bất động sản và sự suy giảm dân số vẫn hiện hữu, nhưng sự chuyển dịch sang một nền kinh tế chất lượng cao, dựa trên nền tảng khoa học kỹ thuật hiện đại chính là con đường mà Bắc Kinh đã chọn để hiện thực hóa giấc mơ thịnh vượng vào năm 2035.
