Bắc Kinh vừa phát tín hiệu bước vào giai đoạn tăng trưởng chậm hơn, thông qua việc đặt mục tiêu GDP thấp nhất trong nhiều thập niên gần đây.
Theo kế hoạch mới nhất, Trung Quốc đặt mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026 trong khoảng 4,5%–5%, mức thấp nhất ít nhất kể từ thập niên 1990. Nhưng đổi lại, nền kinh tế số 2 thế giới đi vào tăng trưởng có kiểm soát và ưu tiên chất lượng.
Mục tiêu mới được công bố trong kỳ họp thường niên của Quốc hội Trung Quốc (NPC), sau ba năm liên tiếp chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng khoảng 5%. Năm 2025, Trung Quốc báo cáo GDP tăng 5% theo giá thực, đạt chỉ tiêu đề ra bất chấp căng thẳng thương mại với Mỹ và các rào cản công nghệ do Mỹ dẫn dắt.
Việc hạ mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong năm 2026 phản ánh áp lực cao hơn của Bắc Kinh trước tăng trưởng yếu đi, trong bối cảnh tiêu dùng hộ gia đình trầm lắng, đầu tư suy yếu và thị trường bất động sản vẫn trong trạng thái ảm đạm. Đồng thời, mục tiêu thấp hơn cũng tạo dư địa để điều hành trong một môi trường địa chính trị phức tạp — từ bất ổn ở Trung Đông đến rủi ro gia tăng áp lực thương mại từ Washington.
Trong báo cáo công tác chính phủ, Thủ tướng Lý Cường nhấn mạnh nhu cầu củng cố năng lực tự thân để ứng phó với rủi ro bên ngoài: Trung Quốc phải “rèn giũa năng lực của chính mình để vượt qua các thách thức bên ngoài”.
Một điểm đáng chú ý là tăng trưởng của Trung Quốc ngày càng dựa nhiều vào xuất khẩu. Năm 2025, nước này ghi nhận thặng dư thương mại kỷ lục khoảng 1,2 nghìn tỷ USD, khiến các đối tác thương mại và một số tổ chức quốc tế tiếp tục phàn nàn về mất cân đối toàn cầu, nhất là khi năng lực sản xuất lớn vượt quá nhu cầu nội địa.
Trong nước, nhiều nhà kinh tế lâu nay kêu gọi Trung Quốc tái cân bằng tăng trưởng kinh tế bằng cách chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào tiêu dùng, thay vì phụ thuộc vào cỗ máy sản xuất–xuất khẩu. Tuy nhiên, việc chuyển hướng mạnh mẽ có thể xung đột với mục tiêu chiến lược mà Bắc Kinh theo đuổi, đó là duy trì lợi thế trong sản xuất tiên tiến và tiến tới tự chủ công nghệ.
Trung Quốc bước vào năm đầu tiên của kế hoạch 5 năm 2026–2030, trong đó giới chức đã phát đi tín hiệu sẽ tiếp tục ưu tiên “lực lượng sản xuất mới”, bao gồm xe điện, AI, robot, tự động hóa và chuỗi cung ứng công nghệ cao. Áp lực từ các hạn chế công nghệ của Mỹ — đặc biệt trong lĩnh vực bán dẫn — càng thúc đẩy chiến lược nội địa hóa và thay thế nhập khẩu.
Nhưng ở chiều ngược lại, nền kinh tế nội địa lại chịu sức ép giảm phát và cạnh tranh “đua xuống đáy” tại một số ngành do thừa cung và thiếu cầu, bào mòn biên lợi nhuận. Tâm lý doanh nghiệp và người tiêu dùng bị ảnh hưởng bởi triển vọng việc làm, thu nhập và giá trị tài sản, nhất là nhà ở. Theo Reuters, rủi ro là Trung Quốc có thể “bắt đầu mang cảm giác của một nền kinh tế đang suy thoái, ngay cả khi số liệu tăng trưởng vẫn cao hơn các nước phát triển”.
Để hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng, Bắc Kinh giữ mục tiêu thâm hụt ngân sách khoảng 4% GDP, tiếp tục mức cao kỷ lục của năm trước. Tín hiệu này cho thấy chính phủ sẵn sàng duy trì “đệm” tài khóa đủ lớn để tăng chi nếu kinh tế xấu đi.
Trong gói công cụ chính sách năm 2026, Trung Quốc dự kiến triển khai các công cụ tài trợ chính sách mới khoảng 800 tỷ nhân dân tệ để thúc đẩy đầu tư. Đồng thời, Bắc Kinh có thể cho phép chính quyền địa phương phát hành 4,4 nghìn tỷ nhân dân tệ trái phiếu chuyên dụng cho các dự án đầu tư, hay 1,3 nghìn tỷ nhân dân tệ trái phiếu chính phủ siêu dài hạn.
Ở phía cầu tiêu dùng, chính phủ dành 250 tỷ nhân dân tệ trái phiếu đặc biệt cho chương trình đổi hàng tiêu dùng nhằm kích thích mua sắm, thấp hơn mức 300 tỷ nhân dân tệ của năm trước; đồng thời bố trí thêm các gói tín dụng cho hộ gia đình và doanh nghiệp.
Dù vậy, giới quan sát cho rằng cấu trúc ưu tiên vẫn chưa thay đổi căn bản: Nhà nước tiếp tục đặt trọng tâm vào đầu tư, công nghiệp và nâng cấp công nghệ, trong khi các biện pháp hỗ trợ trực tiếp cho hộ gia đình được đánh giá là thận trọng hơn.
Chính phủ cũng giữ mục tiêu lạm phát khoảng 2%, trong bối cảnh chỉ số giá tiêu dùng năm trước gần như đi ngang — dấu hiệu của nhu cầu yếu. Về thị trường lao động, Bắc Kinh đặt mục tiêu tạo hơn 12 triệu việc làm đô thị và giữ tỷ lệ thất nghiệp ở mức không quá 5,5%, duy trì các mốc tương tự năm trước.
Mục tiêu tăng trưởng kinh tế 4,5%–5% cũng được xem là tiến gần hơn tới “ngưỡng tối thiểu” mà Trung Quốc cần duy trì để đáp ứng tham vọng chính trị dài hạn: trở thành một quốc gia có GDP bình quân đầu người đạt mức “nước phát triển trung bình” vào năm 2035. Một ấn phẩm hướng dẫn chính thức do Trung Quốc công bố trước đó ước tính nền kinh tế cần tăng trưởng trung bình khoảng 4,17%/năm trong thập niên tới để đạt cột mốc này.
Nói cách khác, mục tiêu 2026 thấp hơn không đồng nghĩa Bắc Kinh từ bỏ tham vọng, mà là chấp nhận một lộ trình tăng trưởng “thực dụng” hơn, trong đó ổn định tài chính–xã hội, nâng cấp công nghệ và tự chủ chuỗi cung ứng được ưu tiên song song với việc duy trì nhịp tăng trưởng đủ để đạt các mục tiêu 2035.
