Ô tô - Xe máy

Hướng tới nguồn năng lượng mới

Theo Bộ Công thương, tổng tiêu thụ xăng dầu cả nước năm 2025 đạt khoảng 28,6 triệu m³/tấn. Chúng ta có 2 nhà máy lọc dầu, chủ động được 68% xăng dầu thành phẩm, còn 32% phải nhập khẩu. Tuy nhiên, hai nhà máy lọc dầu vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn dầu thô nhập khẩu. Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn nhập khẩu 100%, còn Nhà máy lọc dầu Bình Sơn nhập khẩu từ 30-35% dầu thô. Tính ra, nguồn cung nội địa chỉ đáp ứng được hơn 50% và khả năng càng ngày càng giảm, ngược lại nhập khẩu năng lượng từ bên ngoài sẽ ngày càng tăng.

Theo số liệu của Cục Hải quan, trong năm 2025, Việt Nam nhập khẩu hơn 14,1 triệu tấn dầu thô, trị giá hơn 7,7 tỷ USD, tăng 0,9% so với 2024. Trong đó, chiếm tới 80% là dầu thô nhập khẩu từ Kuwait. Kuwait thuộc khu vực Vịnh Ba Tư. Dầu thô xuất khẩu của nước này chủ yếu được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Khi xung đột tại Trung Đông nổ ra, liên quan đến tuyến vận chuyển này, có thể tác động đến nguồn cung và chi phí, ảnh hưởng tới an ninh năng lượng của Việt Nam.

Ngân hàng Thế giới cho biết, giao thông vận tải chiếm khoảng 85% tổng lượng nhiên liệu xăng dầu tiêu thụ tại Việt Nam, cho thấy đây là ngành tiêu thụ năng lượng chính. Nếu nguồn cung nhiên liệu thiếu hụt, giá tăng cao, sẽ tác động đến ngành giao thông vận tải, sau đó lan ra mọi lĩnh vực kinh tế.

Ý kiến từ các chuyên gia kinh tế cho rằng, Việt Nam cần hướng tới nguồn năng lượng mới vừa sạch vừa đảm bảo an ninh năng lượng. “Hydro xanh” được đánh giá là nguồn năng lượng đáp ứng được các yêu cầu này và đầy tiềm năng.

Hydro được coi là “năng lượng xanh”, dùng để “khử carbon” của nhiều ngành công nghiệp và dịch vụ như sản xuất thép, hóa chất, giao thông vận tải... “Hydro xanh” được sản xuất thông qua quá trình điện phân nước, phân tách nước thành hydro và oxy thông qua nguồn điện năng tái tạo (điện gió, điện mặt trời). “Hydro xanh” được xem là "cơ hội vàng" để Việt Nam chuyển đổi năng lượng, giảm phát thải và bứt phá về “kinh tế xanh” và đảm bảo an ninh năng lượng bền vững.

Việt Nam có cơ hội đáng kể để trở thành trung tâm sản xuất và xuất khẩu “hydro xanh” dựa vào các yếu tố như: tiềm năng dồi dào về năng lượng tái tạo và vị trí địa lý chiến lược.

Tập đoàn Toyota (Nhật Bản) nhận định: dù công nghệ có phát triển tới đâu thì xe điện cũng chỉ chiếm khoảng 30% tổng doanh số toàn cầu trong tương lai. Phần còn lại sẽ bao gồm xe hybrid, xe pin nhiên liệu hydro và xe đốt nhiên liệu. Với xe đốt nhiên liệu, vẫn dùng công nghệ động cơ đốt trong, nhưng nhiên liệu sẽ là hydro. Hydro được cho là nhiên liệu tạo ra sự phát triển của động cơ đốt trong, trong một thế giới không carbon. Theo đại diện Toyota, từ thời điểm 2035, ô tô chạy bằng hydro sẽ rất phổ biến, số lượng các trạm tiếp nhiên liệu tăng nhanh và giá thành sẽ hạ. Giao thông vận tải được coi là khách hàng lớn, tiêu thụ nhiều hydro, góp phần thúc đẩy việc phổ biến hydro.

Đẩy nhanh quá trình chuyển đổi

Trên thế giới hiện có khoảng 80 quốc gia đã xây dựng chiến lược phát triển “hydro xanh”. Mới đây nhất, Trung Quốc đã đưa năng lượng hydro vào danh sách các ngành công nghiệp chiến lược, tập trung nhiều ưu đãi, hỗ trợ để thúc đẩy phát triển. Cụ thể, trong Kế hoạch phát triển 5 năm lần thứ 15 (2026 -2030), Trung Quốc nhấn mạnh vào mục tiêu “chuyển đổi xanh” và mở rộng năng lượng tái tạo, coi hydro là yếu tố chiến lược trong hệ thống năng lượng tương lai của nước này.

Là quốc gia có diện tích lớn, dân số đông, kinh tế phát triển nhưng Trung Quốc cũng phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Để đảm bảo anh ninh năng lượng, hơn 1 thập kỷ qua, Trung Quốc đã thúc đẩy nhanh quá trình chuyển đổi từ xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang xe điện, giúp giảm phụ thuộc vào dầu mỏ nhập khẩu. Và giờ đây hướng tới năng lượng “hydro xanh”.

Hiện vẫn còn nhiều hạn chế trong việc phổ biến năng lượng hydro. Đây là khí nhẹ, dễ cháy, cần áp suất cao hoặc làm lạnh sâu để lưu trữ. Cơ sở hạ tầng cho hydro (đường ống chuyên dụng, bồn áp suất, kho chứa, trạm tiếp nhiên liệu, cảng xuất nhập khẩu…) chưa phát triển trên quy mô lớn. Vì vậy, phải đầu tư hạ tầng trước mới có thể thúc đẩy thị trường tiêu thụ hydro. Khi đã tập trung nguồn lực để thúc đẩy phát triển, sẽ mở ra kỷ nguyên mới cho năng lượng sạch, dễ sử dụng.

Tại Việt Nam, Chính phủ đã ban hành Chiến lược phát triển năng lượng hydro đến năm 2030, tầm nhìn 2050 (Quyết định 165/2024/QĐ-TTg), đặt mục tiêu sản xuất từ 100.000 - 500.000 tấn hydro sạch mỗi năm vào năm 2030 và tăng lên 10 - 20 triệu tấn vào năm 2050. Dù đã có chính sách nhưng theo các chuyên gia kinh tế, hiện vẫn thiếu những công cụ cụ thể để hỗ trợ tiêu thụ và đầu tư.

Việt Nam cần giải quyết 3 vấn đề chính gồm: hệ thống chính sách đồng bộ, rõ ràng từ tiêu chuẩn kỹ thuật, đến cơ chế hỗ trợ, chia sẻ rủi ro và định hướng thị trường, để thu hút đầu tư vào các dự án hydro. Tiếp đến là thúc đẩy hợp tác công – tư và liên kết các bên trong chuỗi giá trị. Chẳng hạn, để phát triển thị trường giao thông chạy bằng hydro, cần có sự phối hợp giữa các nhà sản xuất xe và cơ quan quy hoạch hạ tầng, bảo đảm tốc độ xây dựng trạm nạp đồng bộ với tăng trưởng của phương tiện sử dụng hydro. Cùng với đó là ưu đãi và khuyến khích đầu tư. Các chính sách ưu đãi tín dụng, khuyến khích và trợ cấp chuyển đổi năng lượng sẽ là chất xúc tác quan trọng.

TRẦN THỦY