Nghiên cứu - Trao đổi
Hoàn thiện cơ chế, chính sách để phát triển kinh tế biển
Trước yêu cầu mới trong phát triển, việc sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo được cho là cần thiết để hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển kinh tế biển.
Theo đó, sau gần 10 năm thi hành, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo năm 2015 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho quản lý tổng hợp tài nguyên, bảo vệ môi trường biển và hải đảo. Hệ thống pháp luật đã góp phần nâng cao nhận thức xã hội, thúc đẩy bảo vệ hệ sinh thái biển, khai thác hợp lý tài nguyên, phục vụ phát triển bền vững kinh tế biển, bảo đảm quốc phòng, an ninh và chủ quyền quốc gia…
Tuy nhiên, trước yêu cầu mới của phát triển kinh tế biển, tiến bộ khoa học - công nghệ và gia tăng nhu cầu sử dụng tài nguyên biển, các quy định đã bộc lộ bất cập. Một số quy định còn mâu thuẫn, chồng chéo với luật khác; thiếu cụ thể, chưa phù hợp thực tiễn hoặc chưa đầy đủ để triển khai hiệu quả.
Trên cơ sở tổng kết thi hành Luật, rà soát pháp luật hiện hành và tham khảo kinh nghiệm quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng hồ sơ chính sách của Dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) đưa ra lấy ý kiến rộng rãi.
5 nhóm chính sách lớn được cơ quan soạn đề xuất tại Dự án Luật, gồm: Tăng cường quản lý, sử dụng không gian biển theo hướng thống nhất, minh bạch; hoàn thiện chính sách bảo vệ tài nguyên, môi trường vùng bờ và các hệ sinh thái nhạy cảm; tăng cường kiểm soát ô nhiễm môi trường biển, đặc biệt là rác thải nhựa; thúc đẩy khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong quản lý biển; hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển bền vững kinh tế biển theo hướng xanh, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.
Các chính sách đã nêu được xây dựng nhằm thiết lập nền tảng pháp lý cho quản lý, sử dụng không gian biển theo quy hoạch tích hợp, hài hòa lợi ích giữa các ngành, lĩnh vực và các cấp. Tăng cường bảo vệ, phục hồi tài nguyên, môi trường vùng bờ, nâng cao khả năng chống chịu và bảo đảm an ninh tài nguyên, môi trường biển.
Thống nhất với sự cần thiết phải sửa đổi Luật và 5 nhóm chính sách lớn được cơ quan soạn thảo đề xuất, không ít ý kiến cho rằng, các chính sách đã thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước trong quản lý tài nguyên, môi trường biển và hải đảo.
Theo TS Phạm Ngọc Sơn, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam, chính sách thúc đẩy phát triển bền vững kinh tế biển theo hướng xanh, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển là cần thiết, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, cần tiếp tục rà soát để tránh chồng chéo với các luật khác; đồng thời đa dạng hóa các hình thức giao khu vực biển để thu hút nguồn lực đầu tư và thúc đẩy xây dựng cơ sở dữ liệu về biển và hải đảo.
Tham gia góp ý Dự án Luật, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Thị Mai Phương cho rằng, cần tập trung hoàn thiện hồ sơ pháp lý, đặc biệt là việc phân định rõ thẩm quyền giữa Luật và các Nghị định nhằm bảo đảm tính ổn định lâu dài của hệ thống pháp luật.
Theo đó, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan soạn thảo cần rà soát kỹ lưỡng để tránh chồng chéo với các luật liên quan như Luật Đất đai, Luật Quy hoạch và Luật Bảo vệ môi trường. Đồng thời, cần làm rõ lý do thay thế luật hiện hành dựa trên quy mô sửa đổi, bổ sung các chính sách liên quan đến quản lý không gian biển.
Nhấn mạnh về yêu cầu cung cấp số liệu minh chứng cụ thể và xây dựng quy định chuyển tiếp phù hợp nhằm bảo đảm quyền lợi của doanh nghiệp, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp bày tỏ, mục tiêu là xây dựng một hệ thống pháp luật đồng bộ, khả thi trong quản lý biển đảo.
Chỉ ra nhiều khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận diện, đại diện Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam đề xuất, cần nghiên cứu cơ chế quản lý hài hòa đối với các hoạt động cùng tồn tại trên một khu vực biển nhằm bảo đảm an toàn, đặc biệt đối với hoạt động dầu khí; đồng thời hoàn thiện quy định về bảo vệ môi trường biển phù hợp đặc thù hoạt động trên biển.
Cùng với các vấn đề đã nêu, một số ý kiến cũng đề nghị làm rõ ranh giới hành chính trên biển giữa các địa phương, xác định rõ khu vực áp dụng pháp luật về giao khu vực biển và khu vực áp dụng pháp luật đất đai đối với các công trình như cầu, cảng;…