Nghiên cứu - Trao đổi

Trong bối cảnh thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển dịch năng lượng mạnh mẽ, an ninh năng lượng không còn chỉ dựa vào khai thác hay nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch. Thay vào đó, các quốc gia ngày càng chú trọng đa dạng hóa nguồn cung và phát triển các loại nhiên liệu bền vững.

Đến ngày 26/02/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 07/CT-TTg về đẩy mạnh sản xuất, phối trộn, phân phối và sử dụng nhiên liệu sinh học, tạo cú hích mới cho thị trường.

Trước đó, Bộ Công Thương cũng đã ban hành Thông tư số 50/2025/TT-BCT, quy định lộ trình áp dụng tỷ lệ phối trộn nhiên liệu sinh học với nhiên liệu truyền thống tại Việt Nam. Theo lộ trình của Bộ Công Thương, từ ngày 01/6/2026, loại xăng sinh học này sẽ được triển khai sử dụng trên toàn quốc - Đây được xem là bước đi tiếp theo trong lộ trình phát triển nhiên liệu sinh học, phù hợp với xu hướng chung của nhiều quốc gia.

Đặc biệt, trước những biến động của thị trường năng lượng thời gian qua, việc đẩy nhanh lộ trình sử dụng xăng sinh học E10 được xem là giải pháp giúp tăng tính chủ động về nguồn cung nhiên liệu.

Tuy nhiên, để nhiên liệu sinh học thực sự trở thành một cấu phần quan trọng trong cơ cấu năng lượng quốc gia, vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở tỷ lệ phối trộn, mà là khả năng chủ động nguồn nguyên liệu trong nước.

Thực tế, thống kê cho thấy, tổng lượng xăng tiêu thụ năm 2025 ước khoảng 11,37 triệu m3. Khi chuyển sang xăng E10, lượng ethanol cần cho pha chế sẽ vào khoảng 1,1 triệu m³. Hiện Việt Nam có 6 nhà máy sản xuất cồn, nhưng mới chỉ có 3 nhà máy đang hoạt động. Nếu cả 6 nhà máy cùng chạy tối đa công suất, sản lượng cũng chỉ đạt khoảng 400.000 - 500.000 m3, đáp ứng khoảng 40% nhu cầu trong nước. Như vậy, trong giai đoạn đầu triển khai, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu khoảng 60% ethanol từ các nước trên thế giới.

Trước thực tế thiếu hụt nguồn cung nội địa, để giải bài toán tự chủ nguồn ethanol, giảm sự phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu, các chuyên gia cho rằng, cần “khơi thông” thị trường nhiên liệu sinh học, xây dựng chuỗi liên kết bền vững giữa doanh nghiệp, nông dân và địa phương nhằm tạo động lực cho các nhà máy đang tạm dừng hoạt động quay trở lại sản xuất.

Chia sẻ xoay quanh vấn đề này, ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam cho rằng, cần nhìn nhận lại mối quan hệ giữa thị trường tiêu thụ và vùng nguyên liệu.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, muốn có vùng nguyên liệu bền vững thì trước hết phải có thị trường tiêu thụ. Nếu chỉ kêu gọi xây dựng vùng nguyên liệu nhưng không biết sản phẩm bán cho ai thì rất khó thực hiện. Khi nhà máy có nhu cầu thực sự, người nông dân sẽ tự nhìn thấy đầu ra và chủ động tham gia.

“Việc tái khởi động các nhà máy cồn như Dung Quất hay Bình Phước khi thị trường ethanol được khơi thông sẽ là cơ hội để hình thành một ngành công nghiệp ethanol thực sự, tạo mô hình liên kết chặt chẽ với nông dân tương tự như ngành mía đường”, vị chuyên gia này bày tỏ.

Đồng quan điểm, ông Bùi Ngọc Bảo Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cũng đánh giá, hệ thống kinh doanh xăng dầu đã sẵn sàng cho lộ trình từ 01/6/2026, tuy nhiên, để tối ưu chi phí và tăng tính tự chủ, cần tháo gỡ điểm nghẽn về thuế.

“Chúng tôi kiến nghị xem xét bãi bỏ thuế nhà thầu đối với hàng hóa gửi kho ngoại quan. Nếu tháo gỡ được điểm này, Việt Nam hoàn toàn có thể hình thành các kho hub ethanol lớn. Khi đó, doanh nghiệp chỉ cần mua hàng từ kho ngoại quan trong nước, giảm áp lực tồn chứa, giảm chi phí tài chính và hạ giá thành”, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam chia sẻ.

Được biết, hiện nhiều quốc gia đã áp dụng rộng rãi các loại xăng sinh học như: E10, E15, E20 hoặc tỷ lệ phối trộn cao hơn. Điển hình là Mỹ, Brazil, các nước Châu Âu, Trung Quốc và Thái Lan – nơi nhiên liệu sinh học đã trở thành một phần quan trọng trong cơ cấu năng lượng.

Tại Việt Nam, xăng E5 được phân phối trên phạm vi toàn quốc từ năm 2018, còn xăng E10 bắt đầu được triển khai từ tháng 8/2025. Đến nay, chưa ghi nhận bằng chứng cho thấy các loại xăng này gây ảnh hưởng tới hiệu suất hay độ bền của động cơ.

Theo đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương, hiện có 12/26 doanh nghiệp đầu mối xăng dầu đã có cơ sở pha chế, phối trộn xăng sinh học. Trong số này, 3 thương nhân đã được Bộ Khoa học và Công nghệ cấp phép cơ sở pha chế xăng sinh học E10.

Còn 9 doanh nghiệp đầu mối còn lại đang hoàn thiện các thủ tục để xin cấp giấy phép. Tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và Hải Phòng, Petrolimex và PV Oil cũng đã triển khai bán thí điểm xăng E10.

Gia Nguyễn