Ô tô - Xe máy

Một nghiên cứu mới từ Đại học Michigan đang góp thêm một góc nhìn đáng chú ý vào câu hỏi mà nhiều người tiêu dùng quan tâm: xe điện liệu có thực sự tiết kiệm hơn xe chạy xăng trong dài hạn. Kết quả công bố trên tạp chí nghiên cứu khoa học Environmental Research Letters cho thấy câu trả lời là có và mức chênh lệch thậm chí khá rõ rệt nếu xét trong bối cảnh thị trường xe đã qua sử dụng.

Cụ thể, nghiên cứu chỉ ra rằng một chiếc xe điện cũ có thể giúp người dùng tiết kiệm tới 13.000 USD so với xe động cơ đốt trong cùng kích thước và phân khúc, nếu sử dụng trong vòng 10 năm. Con số này phần nào đi ngược lại với cảm nhận phổ biến, khi xe điện mới thường có giá bán cao hơn đáng kể so với xe xăng. Tuy nhiên, theo InsideEVs, điểm mấu chốt nằm ở thực tế thị trường, nơi xe đã qua sử dụng mới là lựa chọn chủ đạo của người tiêu dùng.

Tác giả của nghiên cứu Maxwell Woody cho rằng nhìn vào giá xe mới thì xe điện đúng là đắt hơn xe xăng. Nhưng thực tế, đa số người mua lại chọn xe cũ, và ở phân khúc này, xe điện lại tiết kiệm hơn nếu tính tổng chi phí sử dụng. Nói cách khác, càng dùng lâu thì xe điện càng có lợi về tiền bạc.

Khi rào cản về giá không còn quá lớn, lợi thế của xe điện bắt đầu bộc lộ rõ rệt. Chi phí sạc điện, đặc biệt khi thực hiện tại nhà, thường thấp hơn nhiều so với chi phí nhiên liệu hóa thạch. Bên cạnh đó, xe điện có cấu trúc đơn giản hơn, ít bộ phận chuyển động hơn, nên chi phí bảo dưỡng trong quá trình sử dụng cũng giảm đáng kể. Ngay cả khi tính đến chi phí lắp đặt bộ sạc tại nhà và việc phải sử dụng một phần trạm sạc công cộng, tổng chi phí sở hữu vẫn nghiêng về phía xe điện ở hầu hết các phân khúc.

Tuy vậy, bức tranh này cũng có một mặt khác. Giá trị xe điện mới có xu hướng giảm nhanh hơn theo thời gian, chủ yếu do công nghệ pin liên tục được cải tiến, khiến các mẫu xe đời cũ nhanh chóng trở nên kém hấp dẫn hơn. “Đây có thể không phải là tin tốt nếu bạn đang mua xe điện mới, vì giá trị bán lại có thể bị ảnh hưởng bởi tốc độ khấu hao nhanh. Nhưng nếu bạn đang tìm mua xe cũ, đây lại là một tín hiệu rất tích cực”, ông Greg Keoleian, đồng tác giả nghiên cứu nhận định.

Chính sự khấu hao nhanh này đã vô tình tạo ra cơ hội cho thị trường xe điện đã qua sử dụng, nơi người mua có thể tiếp cận phương tiện với chi phí thấp hơn đáng kể, trong khi vẫn hưởng lợi từ chi phí vận hành tiết kiệm. Điều này lý giải vì sao xe điện cũ lại có thể trở thành lựa chọn kinh tế nhất nếu xét trên toàn bộ vòng đời sử dụng.

Nếu đặt câu chuyện này trong bối cảnh Việt Nam, có thể thấy sự tương đồng nhưng chưa hoàn toàn trùng khớp. Thị trường xe điện trong nước vẫn đang ở giai đoạn đầu phát triển, với nguồn cung chủ yếu đến từ xe mới. Trong đó, các sản phẩm của VinFast đang chiếm tỷ trọng lớn. Trong khi đó, thị trường xe điện đã qua sử dụng gần như chưa hình thành rõ rệt, do số lượng xe lưu hành chưa đủ nhiều và tâm lý người tiêu dùng vẫn còn dè dặt với công nghệ mới.

Điều này đồng nghĩa với việc lợi thế về chi phí như nghiên cứu đề cập vẫn chưa thể hiện rõ tại Việt Nam. Người mua xe điện hiện vẫn phải đối mặt với mức giá ban đầu tương đối cao, trong khi lựa chọn ở thị trường xe cũ còn hạn chế. Tuy nhiên, nếu nhìn theo xu hướng dài hạn, kịch bản này nhiều khả năng sẽ thay đổi khi quy mô thị trường mở rộng và lượng xe điện lưu hành tăng nhanh trong những năm tới.

Một yếu tố quan trọng khác là thói quen sử dụng và điều kiện hạ tầng. Nghiên cứu tại Mỹ giả định phần lớn người dùng có thể sạc tại nhà, qua đó tối ưu chi phí. Trong khi đó, tại Việt Nam, điều kiện này không phải lúc nào cũng sẵn có, đặc biệt ở các đô thị lớn như Hà Nội hay TP HCM, nơi nhiều người sống tại chung cư hoặc nhà ở không có chỗ đỗ xe riêng. Khi đó, việc phụ thuộc vào trạm sạc công cộng có thể làm giảm phần nào lợi thế chi phí.

Dù vậy, hạ tầng sạc trong nước đang từng bước được cải thiện, tạo điều kiện để người dùng dần làm quen với xe điện. Khi mạng lưới này được mở rộng và chi phí sạc trở nên hợp lý hơn, lợi thế kinh tế của xe điện sẽ rõ nét hơn so với hiện tại.

Nhìn tổng thể, nghiên cứu của Đại học Michigan cho thấy xe điện không chỉ là một xu hướng công nghệ hay môi trường, mà đang dần trở thành lựa chọn hợp lý về mặt tài chính. Tuy nhiên, lợi thế này không xuất hiện ngay lập tức mà phụ thuộc vào từng giai đoạn phát triển của thị trường. Với Việt Nam, giai đoạn hiện tại có thể xem là bước chuyển tiếp, khi những điều kiện cần thiết đang dần được hình thành để bài toán chi phí trong tương lai nghiêng rõ hơn về phía xe điện.

Thanh Trà