Nghiên cứu - Trao đổi

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến về dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội liên quan đến điều chỉnh mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng, dầu theo hướng giảm mạnh.

Theo đó, thuế bảo vệ môi trường với xăng (trừ ethanol) được đề xuất giảm từ 2.000 đồng xuống còn 1.000 đồng/lít; dầu diesel giảm từ 1.000 đồng xuống còn 500 đồng/lít; nhiên liệu bay giảm về mức 1.000 đồng/lít. Nếu được thông qua, chính sách dự kiến áp dụng từ thời điểm ban hành đến hết ngày 30/6/2026.

Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh giá năng lượng thế giới tiếp tục biến động, tạo áp lực lớn lên chi phí sản xuất, vận tải và tiêu dùng trong nước.

Thuế bảo vệ môi trường là một loại thuế gián thu, được tính trực tiếp vào giá bán lẻ xăng dầu. Vì vậy, khi mức thuế này giảm, giá bán lẻ có thể giảm tương ứng. Theo tính toán, nếu thuế xăng giảm 1.000 đồng/lít, giá bán lẻ có thể giảm khoảng 1.080 đồng/lít (đã bao gồm thuế giá trị gia tăng); với dầu diesel và nhiên liệu bay, mức giảm khoảng 540 đồng/lít.

Tuy nhiên, mức giảm thực tế còn phụ thuộc vào diễn biến giá xăng dầu thế giới – yếu tố chi phối lớn trong cơ cấu giá trong nước. Dù vậy, trong bối cảnh chi phí đầu vào đang gây sức ép lên doanh nghiệp, việc điều chỉnh thuế vẫn được xem là công cụ điều hành quan trọng để góp phần “hạ nhiệt” giá nhiên liệu.

Xăng dầu là đầu vào của hầu hết các ngành kinh tế, từ sản xuất, vận tải đến logistics. Do đó, biến động giá nhiên liệu có tác động lan tỏa nhanh và rộng tới chi phí sản xuất và mặt bằng giá.

Việc giảm thuế bảo vệ môi trường, dù ở mức nhất định, vẫn có ý nghĩa trong việc kéo giảm chi phí đầu vào, đặc biệt đối với các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng. Ở góc độ vĩ mô, chính sách này cũng góp phần hỗ trợ kiểm soát lạm phát, ổn định thị trường và tạo dư địa cho phục hồi tăng trưởng.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Lê Thị Nhung – Giám đốc Công ty Luật L&A Legal Experts cho rằng, việc đề xuất giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu là một giải pháp phù hợp trong bối cảnh chi phí đầu vào gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo bà, thuế bảo vệ môi trường không chỉ là công cụ nhằm điều tiết hành vi tiêu dùng, mà còn là một phần trong chính sách tài khóa phục vụ ổn định kinh tế vĩ mô. Do đó, trong những thời điểm thị trường biến động mạnh, việc điều chỉnh linh hoạt mức thuế là cần thiết.

“Việc giảm thuế trong giai đoạn hiện nay có thể xem là một biện pháp hỗ trợ gián tiếp nhưng thiết thực đối với doanh nghiệp. Khi chi phí nhiên liệu giảm, áp lực chi phí chung sẽ được san sẻ, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp duy trì hoạt động và phục hồi sản xuất”, Luật sư Lê Thị Nhung nhận định.

Cũng theo bà Nhung, việc điều chỉnh này vẫn nằm trong khung thuế hiện hành và thuộc thẩm quyền của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, do đó bảo đảm tính hợp pháp và không gây xáo trộn lớn về chính sách.

Tuy nhiên, Luật sư Nhung cũng lưu ý rằng việc điều hành thuế cần gắn với diễn biến thực tế của thị trường năng lượng, có thời hạn rõ ràng và được đánh giá tác động thường xuyên, nhằm bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp và yêu cầu ổn định ngân sách.

Theo tính toán của Bộ Tài chính, nếu thực hiện phương án giảm thuế như đề xuất, ngân sách nhà nước có thể giảm thu khoảng 1.790 tỷ đồng mỗi tháng. Đây là mức giảm đáng kể, song trong bối cảnh cần hỗ trợ nền kinh tế, việc điều chỉnh thuế được xem là một lựa chọn có cân nhắc.

“Việc sử dụng công cụ thuế để điều tiết giá xăng dầu vẫn giữ vai trò quan trọng trong điều hành kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, chính sách thuế cần được triển khai đồng bộ với các giải pháp khác như bảo đảm nguồn cung, điều hành quỹ bình ổn và kiểm soát lạm phát”, Luật sư Lê Thị Nhung nói.

Nguyễn Giang