Doanh nghiệp

Để không bị nhấn chìm trước sóng gió thị trường, nhiều đơn vị đã chủ động triển khai các giải pháp linh hoạt, từ tối ưu hóa vận hành đến tiết giảm chi phí, nhằm duy trì nhịp độ kinh doanh và đảm bảo thu nhập cho người lao động.

Áp lực chi phí và sự bào mòn lợi nhuận

Ông Nguyễn Hoài Nam – Giám đốc Công VTB Nam Việt chia sẻ, khó khăn trực tiếp nhất chính là sự sụt giảm lợi nhuận biên một cách nghiêm trọng. Trong khi giá cước vận tải thường được ký kết theo hợp đồng dài hạn hoặc điều chỉnh chậm hơn so với đà tăng của giá xăng dầu, doanh nghiệp phải tự gánh chịu phần chi phí phát sinh ngay lập tức. Đối với những lô hàng đã chốt giá từ trước, việc giá dầu đột ngột tăng cao có thể biến một chuyến hàng từ lãi thành lỗ chỉ trong vài ngày.

Ngay cả khi có các điều khoản phụ phí nhiên liệu (BAF - Bunker Adjustment Factor), việc áp dụng cũng không hề dễ dàng bởi sự phản ứng từ phía chủ hàng và áp lực cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ sẵn sàng phá giá để giữ thị phần.

Theo ông Nam, bão giá xăng dầu còn gây ra tình trạng "khát vốn" cục bộ. Để duy trì hoạt động cho đội tàu, doanh nghiệp cần một lượng vốn lưu động cực lớn để thanh toán hóa đơn nhiên liệu tại các cảng quốc tế. Khi giá dầu tăng gấp rưỡi hoặc gấp đôi, áp lực lên dòng tiền trở nên căng thẳng tột độ. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, với tiềm lực tài chính hạn chế, buộc phải tăng vay nợ ngân hàng để bù đắp chi phí vận hành. Điều này dẫn đến hệ lụy kép khi chi phí lãi vay tăng cao trong bối cảnh rủi ro thị trường lớn, khiến bảng cân đối kế toán trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Đối với các doanh nghiệp vận tải biển, xăng dầu không chỉ là nguyên liệu mà là "máu" duy trì hoạt động của cả đội tàu. Khi giá dầu duy trì ở mức cao, nhiều chủ tàu tại Thái Thụy rơi vào tình cảnh "chạy thì lỗ, dừng thì hỏng tàu". Để giải quyết thực trạng này, thay vì chờ đợi sự điều chỉnh của thị trường, các doanh nghiệp đã chủ động tìm cách tự cứu mình thông qua việc rà soát và tối ưu hóa quy trình vận hành.

Giải pháp đầu tiên được nhiều đơn vị áp dụng là cải tiến kỹ thuật và bảo dưỡng định kỳ. Những con tàu được làm sạch vỏ, bảo trì máy móc đúng hạn sẽ giảm đáng kể lực cản và tiêu hao nhiên liệu ít hơn từ 5% đến 10%. Bên cạnh đó, việc sắp xếp lộ trình vận tải cũng được tính toán khoa học hơn. Các doanh nghiệp tận dụng tối đa các phần mềm giám sát hành trình để tìm ra hải trình ngắn nhất, tránh các vùng thời tiết xấu gây tốn nhiên liệu và đảm bảo tàu không chạy rỗng chiều về.

Từ việc đàm phán lại với đối tác về phụ phí nhiên liệu đến việc khuyến khích thuyền trưởng điều khiển tàu ở vận tốc kinh tế nhất. Mỗi lít dầu tiết kiệm được lúc này chính là cơ hội để doanh nghiệp duy trì sự sống còn.

Ông Vũ Đức Then, Chủ tịch Hội Vận tải biển Diêm Điền cho biết: Hiện nay, Hội có 31 doanh nghiệp với 103 tàu, tổng trọng tải ước đạt khoảng 800.000 tấn, hoạt động ở cả thị trường trong nước và quốc tế. Trong đó, có 28 tàu hoạt động tuyến nước ngoài, chủ yếu là các tuyến ngắn khu vực Đông Nam Á để vận chuyển nông sản. Các tàu còn lại phục vụ thị trường nội địa với các mặt hàng như: Than, xi măng, clinker, sắt thép, đá... Chiều ngược lại từ miền Nam ra miền Bắc, các tàu vận chuyển nông sản.

Để giảm thiểu tác động của giá dầu, nhiều doanh nghiệp buộc phải áp dụng chiến thuật "chạy chậm" (slow steaming) để tiết kiệm nhiên liệu. Điều này kéo dài thời gian vận chuyển, làm chậm tốc độ quay vòng tàu và gây ùn tắc tại các cảng, dẫn đến sự đứt gãy trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi hiệu quả khai thác đội tàu giảm sút, uy tín của doanh nghiệp với khách hàng cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng, tạo ra một vòng xoáy khủng hoảng khó tháo gỡ nếu không có chiến lược quản trị rủi ro linh hoạt và sự hỗ trợ kịp thời từ các chính sách vĩ mô.

"Xanh hóa", tối ưu hóa vận hành

Ở một phía khác, các doanh nghiệp vận tải biển đang phải đối mặt với một 'gọng kìm' nghiệt ngã hơn: áp lực từ các quy định quốc tế. Trong khi dòng tiền đang bị bào mòn bởi chi phí vận hành, lộ trình xanh hóa đội tàu lại không cho phép bất kỳ sự chậm trễ nào, đẩy doanh nghiệp vào tình thế phải lựa chọn giữa sự tồn tại tức thời và năng lực cạnh tranh dài hạn.

Một nghịch lý hiện nay là giá dầu truyền thống (VLSFO hay MGO) tăng cao lại diễn ra cùng lúc với lộ trình thắt chặt quy định về phát thải của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO). Doanh nghiệp đứng trước sự lựa chọn nghiệt ngã: tiếp tục sử dụng tàu cũ tiêu tốn nhiên liệu và chịu chi phí cao, hay đầu tư vào công nghệ mới, tàu chạy bằng nhiên liệu sạch (LNG, Methanol) với chi phí đầu tư ban đầu khổng lồ. Trong cơn bão giá, việc trích lập ngân sách cho mục tiêu "xanh hóa" trở thành một bài toán xa xỉ, khiến nhiều doanh nghiệp có nguy cơ bị tụt hậu và mất năng lực cạnh tranh trên trường quốc tế do không đáp ứng được các tiêu chuẩn về môi trường.

Ông Hoàng Văn Dương - Chủ tịch HĐQT Công ty VTHH Liên Minh cho biết: Chi phí nhiên liệu chiếm trên 60% giá thành vận tải, gây áp lực rất lớn đối với doanh nghiệp. Các doanh nghiệp đã chủ động đàm phán với chủ hàng để điều chỉnh giá cước theo hướng chia sẻ khó khăn. Đồng thời tăng cường liên kết, hỗ trợ nhau về nguồn hàng và trao đổi thông tin thị trường. Mới đây, 20/3/2026, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 14- KL/TW về bảo đảm nguồn cung, giá nhiên liệu ổn định trong tình hình mới, tôi thấy rất kịp thời, góp phần ngăn chặn tình trạng găm hàng, đầu cơ, không để xảy ra gián đoạn nguồn cung, từ đó giữ ổn định thị trường trong nước.

Chúng tôi mong muốn các cơ quan chức năng tiếp tục theo dõi sát tình hình, kịp thời cung cấp thông tin dự báo và có giải pháp điều hành giá xăng, dầu linh hoạt nhằm giảm bớt áp lực cho doanh nghiệp.

Khó khăn hiện tại là phép thử cho bản lĩnh của các chủ tàu. "Xanh hóa"' hay tối ưu hóa vận hành không còn là những khẩu hiệu xa vời mà đã trở thành bài toán sinh tồn sát sườn. Dù lợi nhuận biên có thể thu hẹp trong ngắn hạn, nhưng sự đầu tư vào con người và công nghệ trong thời điểm ngặt nghèo này chính là nền tảng để doanh nghiệp bứt phá khi thị trường hồi phục. Những con tàu biển vẫn sẽ vươn khơi, mang theo hy vọng về một ngành vận tải biển chuyên nghiệp hơn, bền vững hơn và sẵn sàng thích ứng với mọi biến động của kinh tế thế giới.

Lê Cường