24h

Nhằm góp phần thúc đẩy nghiên cứu, hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực tiễn trong lĩnh vực trọng tài và hòa giải thương mại tại Việt Nam, sáng ngày 03/4/2026, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp cùng Trường Đại học Luật Hà Nội và Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo Quốc gia với chủ đề “Quản trị tố tụng trọng tài trong tranh chấp chuỗi” – Đây là sự kiện nằm trong khuôn khổ Chuỗi Hội thảo chuyên đề và Diễn đàn Khoa học Trọng tài – Hòa giải 2026 (AMS 2026).

Sự kiện được triển khai đồng thời tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh với hơn 300 đại biểu là các chuyên gia, nhà nghiên cứu, luật sư, trọng tài viên và đại diện doanh nghiệp tham dự.

Trong bối cảnh các giao dịch thương mại và đầu tư ngày càng mang tính phức hợp, đa tầng và có sự tham gia của nhiều chủ thể, các tranh chấp phát sinh cũng không còn tồn tại độc lập mà có xu hướng hình thành theo “chuỗi” với sự liên kết chặt chẽ về tình tiết, chứng cứ và quan hệ pháp lý. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đổi mới cách tiếp cận trong tố tụng trọng tài.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, GS TS Lê Hồng Hạnh – Chủ tịch VIAC bày tỏ, kinh tế toàn cầu và Việt Nam đang chứng kiến sự thay đổi không chỉ về quy mô hay tốc độ phát triển, mà còn ở cấu trúc của các quan hệ kinh tế pháp lý. Các giao dịch thương mại, kinh tế ngày nay không còn mang tính đơn lẻ, tách biệt, mà ngày càng được tổ chức theo mô hình chuỗi giá trị, mạng lưới hợp đồng đa tầng, đa bên và xuyên biên giới.

“Những thay đổi này một mặt tạo ra nhiều cơ hội hợp tác và tăng trưởng, nhưng mặt khác cũng làm phát sinh những rủi ro mới, phức tạp hơn và khó kiểm soát hơn. Một trong những biểu hiện rõ nét của xu hướng này là sự gia tăng của các chuỗi tranh chấp”, GS TS Lê Hồng Hạnh chia sẻ.

Đồng thời cho hay, nếu trước đây, tranh chấp thường phát sinh và được giải quyết trong phạm vi một quan hệ pháp lý cụ thể giữa hai bên, thì thời gian gần đây, một mâu thuẫn ban đầu có thể nhanh chóng lan rộng, kéo theo nhiều tranh chấp liên quan, tạo thành các chuỗi liên kết chặt chẽ cả về chủ thể lẫn nội dung.

Các chuỗi tranh chấp này có thể phát triển theo chiều dọc, tức là các tranh chấp nối tiếp nhau theo quan hệ nguyên nhân – hệ quả; hoặc theo chiều ngang, khi nhiều tranh chấp phát sinh đồng thời từ một nguyên nhân chung, ảnh hưởng đến nhiều chủ thể trong cùng một thời điểm.

Theo GS TS Lê Hồng Hạnh, sự hình thành các chuỗi tranh chấp không chỉ ảnh hưởng đến tiến trình kinh doanh – đầu tư của doanh nghiệp, mà còn đang đặt ra nhiều thách thức lớn cho hoạt động giải quyết tranh chấp, trong đó có tài phán trọng tài…

“Vì lẽ đó, vấn đề “quản trị tố tụng trọng tài trong tranh chấp chuỗi” mà chúng ta thảo luận trong các sự kiện trước đây và tại Diễn đàn ngày hôm nay không còn là một vấn đề lý luận thuần túy mà là yêu cầu thực tiễn cấp thiết”, GS TS Lê Hồng Hạnh nhấn mạnh.

Đồng thời chia sẻ, quản trị tố tụng không chỉ dừng lại ở việc điều hành thủ tục tố tụng, mà còn bao hàm việc nhận diện sớm các mối liên hệ giữa các tranh chấp, lựa chọn cơ chế xử lý phù hợp, điều phối giữa các bên và các hội đồng trọng tài, cũng như đảm bảo tính nhất quán và hiệu quả của các phán quyết.

Trên thế giới, nhiều tổ chức trọng tài quốc tế đã sớm nhận diện xu hướng này và có những phản ứng tương ứng. Các quy tắc tố tụng hiện đại đã bổ sung các cơ chế như gộp vụ việc, tham gia của nhiều bên, giải quyết tranh chấp hàng loạt, hay thậm chí là điều phối giữa các hội đồng trọng tài khác nhau. Những công cụ này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian và chi phí, mà còn hạn chế nguy cơ đưa ra các phán quyết mâu thuẫn, từ đó nâng cao hiệu quả tổng thể của quá trình giải quyết chuỗi tranh chấp.

Tại Việt Nam, thực tiễn cũng cho thấy, VIAC cũng như các tổ chức trọng tài khác đang từng bước tiếp cận và áp dụng các phương thức quản trị tiên tiến này. Tuy nhiên, do đặc thù của hệ thống pháp lý và mức độ phát triển của thị trường, việc quản trị các chuỗi tranh chấp vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức từ việc nhận diện, thu thập và đánh giá chứng cứ, cho đến việc điều phối thủ tục và yêu cầu về tính thống nhất trong phán quyết. Điều này đòi hỏi không chỉ sự hoàn thiện về quy tắc tố tụng, mà còn cần sự hoàn thiện khung pháp lý trọng tài hiện hành.

GS TS Lê Hồng Hạnh tin tưởng, với sự tham gia của các nhà nghiên cứu và đào tạo luật, luật sư, trọng tài viên và các đại biểu, vấn đề “quản trị tố tụng trọng tài trong tranh chấp chuỗi” được thảo luận hôm nay sẽ mang đến nhiều góc nhìn đa chiều, sâu sắc và thiết thực.

“Những trao đổi tại đây không chỉ góp phần làm rõ các vấn đề lý luận, mà còn có giá trị định hướng cho thực tiễn, góp phần hoàn thiện hơn nữa môi trường pháp lý và cơ chế giải quyết tranh chấp tại Việt Nam”, GS TS Lê Hồng Hạnh bày tỏ.

Chia sẻ tại Hội thảo, GS TS Đỗ Văn Đại - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh cũng cho biết, nhà trường luôn chú trọng thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu và kết nối học thuật thực tiễn, trong đó phương thức giải quyết tranh chấp thay thế (ADR) là một trong những lĩnh vực trọng tâm.

Theo GS TS Đỗ Văn Đại, trong bối cảnh hệ thống pháp luật còn đang hoàn thiện, sự gia tăng của các tranh chấp có tính chuỗi đặt ra nhiều thách thức mới, đòi hỏi các tổ chức trọng tài cần chủ động nhận diện và nghiên cứu các cơ chế phù hợp, đồng thời tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế.

Đánh giá Hội thảo là diễn đàn có giá trị trong việc kết nối giữa nghiên cứu và thực tiễn áp dụng pháp luật, chia sẻ tại Hội thảo, PGS TS Nguyễn Bá Bình - Phó Hiệu trưởng trường Đại học Luật Hà Nội nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết của việc nghiên cứu, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế trong quản trị tố tụng trọng tài, qua đó góp phần hoàn thiện khung pháp lý và các quy tắc tố tụng tại Việt Nam. Đồng thời, ghi nhận sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ sở đào tạo và VIAC trong việc thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực giải quyết tranh chấp.

Tại Hội thảo, các chuyên gia đã tập trung trao đổi, phân tích các vấn đề cốt lõi trong quản trị tố tụng trọng tài đối với tranh chấp dạng chuỗi với một số nhóm nội dung chính như: Gộp vụ tranh chấp đối với các tranh chấp dạng chuỗi; quản trị và xem xét chứng cứ trong tranh chấp dạng chuỗi; cơ chế xét xử “mẫu” - Thuận lợi, thách thức và mức độ khả thi khi áp dụng với tranh chấp dạng chuỗi tại Việt Nam; nguyên tắc bảo mật và mức độ tham khảo đối với phán quyết trọng tài trong tranh chấp dạng chuỗi; và “Án lệ trọng tài” - Kinh nghiệm quốc tế và những vấn đề đặt ra khi áp dụng trong tranh chấp dạng chuỗi tại Việt Nam.

Bài: Gia Nguyễn - Ảnh: Việt Anh