Kinh tế thế giới

Heli là một thành phần thiết yếu trong quy trình sản xuất các sản phẩm từ điện thoại thông minh đến máy quét y tế. Các chuyên gia phân tích cảnh báo rằng sự gián đoạn nguồn cung này dự kiến sẽ gây ra hiệu ứng dây chuyền lên nền kinh tế toàn cầu trong thời gian tới.

Pradeep Philip, người đứng đầu bộ phận Deloitte Access Economics, cho biết mặc dù dư luận đang tập trung đáng kể vào cú sốc năng lượng phát sinh từ cuộc xung đột Trung Đông, nhưng cuộc khủng hoảng sản xuất heli cũng đang đặt ra nhiều rủi ro về tài chính và công nghiệp.

Qatar hiện chiếm 1/3 nguồn cung heli toàn cầu. Các cuộc tấn công vào khu công nghiệp Ras Laffan của Qatar đã làm hư hại các cơ sở khí đóng tự nhiên hóa lỏng (LNG) và làm giảm khoảng 17% năng lực xuất khẩu LNG của nước này; quá trình phục hồi dự kiến sẽ mất từ 3 đến 5 năm.

Heli là một trong những thành phần chính của khí bay hơi được tạo ra trong các bể chứa LNG. Nó được sử dụng để ngăn ngừa ô nhiễm và làm mát các linh kiện trong quá trình sản xuất chất bán dẫn. Hàn Quốc và Đài Loan chiếm khoảng 1/5 năng lực sản xuất bán dẫn toàn cầu và nhập khẩu hầu hết lượng heli từ Qatar.

Theo các chuyên gia phân tích, tình trạng thiếu hụt kéo dài có thể buộc các nhà máy phải tạm dừng hoạt động, gây tác động dây chuyền đến các lĩnh vực điện tử, ô tô và chẩn đoán y tế.

"Chúng ta đã bắt đầu thấy những tác động vì nguồn cung bị đình trệ," Will Symons, người đứng đầu mảng phát triển bền vững của Deloitte khu vực Châu Á - Thái Bình Dương cho biết và nói thêm rằng các doanh nghiệp hiện vẫn có thể xoay xở nhờ lượng hàng tồn kho lớn.

Tuy nhiên, với rất ít dấu hiệu cho thấy xung đột Trung Đông sẽ sớm kết thúc, những lo ngại về tác động của một cuộc xung đột kéo dài đối với các nền kinh tế ngày càng gia tăng.

Ông Symons nhấn mạnh rằng heli rất khó bị thay thế vì nó đóng vai trò sống còn trong việc sản xuất nhiều mặt hàng. "Sự gián đoạn nguồn cung càng kéo dài và xung đột càng mở rộng, rủi ro tác động sẽ càng tăng lên”, chuyên gia này cảnh báo.

Hàn Quốc, nơi đặt trụ sở của các nhà sản xuất chip lớn nhất thế giới như Samsung Electronics và SK Hynix, hiện có đủ lượng heli dự trữ để duy trì đến tháng 6/2026, theo báo cáo của Reuters dẫn lời một quan chức chính phủ và một nguồn tin từ nhà cung cấp heli. Tuần trước, Đài Loan cũng khẳng định nguồn cung heli của họ vẫn ổn định.

Tuy nhiên, một số công ty trong chuỗi cung ứng sản xuất chip cho biết quy trình sản xuất đã bắt đầu chịu những ảnh hưởng nhất định. Các đơn vị phân phối khí heli lớn như Air Liquide đã cắt giảm lượng hàng giao cho khách hàng và đang ưu tiên cung cấp cho lĩnh vực y tế hơn là sản xuất điện tử.

Các nhà phân tích cho rằng, dù Hàn Quốc và Đài Loan có thể có đủ hàng tồn kho vào lúc này, nhưng thiệt hại tại các cơ sở sản xuất ở Qatar đồng nghĩa với việc gián đoạn nguồn cung sẽ tiếp diễn ngay cả khi xung đột Trung Đông kết thúc nhanh chóng.

Ông Philip cho biết ngành bán dẫn đang trong tình trạng lo âu do sự hỗn loạn về nguồn cung. "Sản xuất bán dẫn là một công việc cực kỳ tỉ mỉ và phức tạp. Điều mà lĩnh vực này thực sự không thể chịu đựng được là tình trạng làm việc kiểu ngắt quãng," ông nói thêm; đồng thời cảnh báo nếu không có nguồn cung heli ổn định, nhiều quy trình sẽ không thể vận hành bình thường, gây ra sự chậm trễ trong sản xuất.

"Đà tăng trưởng đang diễn ra rất mạnh mẽ tại châu Á. Sự gián đoạn năng lượng này sẽ tác động ngược lên các sản phẩm đóng vai trò then chốt cho làn sóng tăng trưởng mới, đặc biệt là các loại chip phục vụ trung tâm dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI)," ông Philip bổ sung.

Sam Reynolds, Trưởng nhóm nghiên cứu về LNG tại châu Á thuộc Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA), nhận định tình hình cung cầu heli sẽ còn nhiều thách thức đối với các công ty công nghệ trong một thời gian nữa.

Chuyên gia này nhấn mạnh, khi cuộc khủng hoảng tiếp diễn, rủi ro có khả năng tăng lên, xét cả về nguồn cung heli lẫn chi phí phát điện gia tăng cho các cơ sở sản xuất sử dụng điện lưới.

Trong khi đó, các báo cáo truyền thông cho biết Qatar đang muốn theo đuổi giải pháp ngoại giao để chấm dứt xung đột Trung Đông, còn Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) lại hối thúc Mỹ tiếp tục gây áp lực lên Tehran.

Ông Symons cho rằng, dù một số công ty đang tăng năng suất bằng cách sử dụng ít đầu vào hơn, các bên liên quan vẫn cần lập chiến lược mới như đa dạng hóa nguồn cung và chuyển đổi mô hình kinh doanh để đối phó với những gián đoạn nguồn cung heli hoặc các mặt hàng khác trong tương lai.

"Việc các chính phủ, ngành công nghiệp và các nhà đầu tư hành động để giảm thiểu lỗ hổng, chuyển đổi cho tương lai và tránh các cú sốc nguồn cung tương tự là vô cùng quan trọng, vì chúng ta không nên mặc định rằng đây là lần cuối cùng chuyện này xảy ra”, chuyên gia này gợi ý.

Cẩm Anh